Στις 8:15 π.μ., κάποιος βρισκόταν – καθιστός ή όρθιος – στα σκαλιά της Τράπεζας Sumitomo, όταν το αεροσκάφος Enola Gay της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ πέρασε από πάνω και άφησε να πέσει μια ατομική βόμβα που εξερράγη σε ύψος 580 μέτρων πάνω από την πόλη.

Η έκρηξη προκάλεσε ένα ωστικό κύμα έντονης θερμότητας, φωτός και ακτινοβολίας που κάλυψε τη Χιροσίμα σε κλάσμα δευτερολέπτου, αφήνοντας πίσω της ολοκληρωτική καταστροφή. Η επίσημη φωτογραφία του Αμερικανικού Στρατού δείχνει την πόλη ισοπεδωμένη μετά τη βόμβα, με πάνω από 80.000 θύματα ακαριαία και χιλιάδες ακόμη να υποκύπτουν τις επόμενες ημέρες και μήνες.

Το άτομο στα σκαλιά πιθανότατα σκοτώθηκε αμέσως, καθώς η θερμοκρασία στο κέντρο της έκρηξης ξεπέρασε τους 3.800 βαθμούς Κελσίου — αρκετή για να αφανίσει κάθε ζωντανό ον στη στιγμή. Ωστόσο, ένα σκοτεινό αποτύπωμα του σώματός του έμεινε ανεξίτηλα χαραγμένο στην πέτρα.

Αυτή η σκιά δεν ήταν μοναδική: η τρομερή ένταση της έκρηξης δημιούργησε τις λεγόμενες «πυρηνικές σκιές» σε διάφορα σημεία κάτω από το επίκεντρο, σαν να πάγωσε ο χρόνος στην πόλη. Ογδόντα χρόνια μετά, οι σκιές αυτές παραμένουν ένα ανατριχιαστικό μνημείο μνήμης για μια από τις πιο καθοριστικές ημέρες στην ανθρώπινη ιστορία.

Πώς δημιουργήθηκαν οι πυρηνικές σκιές στη Χιροσίμα

Η ατομική βόμβα βάρους 10.000 λιβρών, που εξερράγη πάνω από τη Χιροσίμα, απελευθέρωσε ενέργεια ίση με περίπου 15.000 τόνους TNT. Αυτή η ενέργεια εκδηλώθηκε ως φως, θερμότητα, ακτινοβολία και πίεση μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα.

Σύμφωνα με την επίσημη Έκθεση Στρατηγικών Βομβαρδισμών των ΗΠΑ, η θερμότητα εξαπλώθηκε με ταχύτητα 300.000 χλμ/ώρα και όλα τελείωσαν τόσο γρήγορα όσο ξεκίνησαν. Ό,τι βρισκόταν εντός ακτίνας περίπου 2,9 χιλιομέτρων υπέστη εγκαύματα ή καταστράφηκε, ενώ οι υπεριώδεις ακτίνες αποχρωμάτισαν επιφάνειες όπως πέτρα και σκυρόδεμα.

Έτσι προέκυψαν οι πυρηνικές σκιές: δεν πρόκειται για υπολείμματα ανθρώπων ή αντικειμένων, αλλά για φωτογραφικά «αρνητικά» που χαράχθηκαν σε σημεία που προστατεύτηκαν στιγμιαία από τη φονική θερμότητα και το φως.

Η Τράπεζα Sumitomo, μόλις 260 μέτρα από το επίκεντρο, ήταν ένα από τα περίπου 70.000 κτίρια που υπέστησαν ζημιές ή καταστράφηκαν ολοσχερώς. Όπως εξηγεί ο επιμελητής του Μουσείου Ειρήνης της Χιροσίμα, Ariyuki Fukushima, τα εξωτερικά τσιμεντένια τοιχώματα έμειναν όρθια, αλλά το εσωτερικό κάηκε σχεδόν ολοκληρωτικά.

Τα γρανιτένια σκαλιά διατήρησαν το σχήμα τους, όμως η έντονη θερμότητα τα αποχρωμάτισε. Το άτομο που βρισκόταν εκεί κατά την έκρηξη προστάτεψε ένα τμήμα τους από τις ακτίνες, δημιουργώντας τη χαρακτηριστική σκιά. Αντίστοιχα αποτυπώματα άφησαν καρφιά, σκάλες και άλλα αντικείμενα στους δρόμους και τα κτίρια της πόλης.

Τι αποκαλύπτουν οι πυρηνικές σκιές της Χιροσίμα

Οι περισσότερες πυρηνικές σκιές απεικονίζουν άψυχα αντικείμενα, όμως κάποιες πιστεύεται πως αντιστοιχούν σε ανθρώπους που χάθηκαν εκείνη τη στιγμή. Για παράδειγμα, στη γέφυρα Yorozuyo, 910 μέτρα από το επίκεντρο, διακρίνονταν αποτυπώματα ανθρώπων που ίσως πήγαιναν στη δουλειά ή στο σχολείο — αν και σήμερα η γέφυρα έχει ανακατασκευαστεί και τα σημάδια αυτά δεν σώζονται πλέον.

«Σχεδόν όλοι όσοι βρίσκονταν εντός ενός χιλιομέτρου σκοτώθηκαν», σημειώνει ο καθηγητής ιστορίας Robert Jacobs, του Ινστιτούτου Ειρήνης Χιροσίμα και του Πανεπιστημίου Πόλης Χιροσίμα.

Η σκιά μιας λαβής σε δεξαμενή αερίου ακόμη και δύο χιλιόμετρα μακριά άφησε ανεξίτηλο σημάδι. Η γωνία των σκιών επέτρεψε στους επιστήμονες που έφτασαν στη Χιροσίμα μετά την παράδοση της Ιαπωνίας να εντοπίσουν με ακρίβεια το επίκεντρο της έκρηξης.

Ανάμεσα στα θύματα ήταν και εργαζόμενοι μέσα στην Τράπεζα Sumitomo. Σύμφωνα με τον Fukushima, μόνο «τρεις άνθρωποι είναι γνωστό πως διέφυγαν», αν και «ένας εξ αυτών πέθανε λίγες μέρες αργότερα».

Η κληρονομιά των πυρηνικών σκιών

Παρόλο που οι ιστορίες των θυμάτων στο επίκεντρο θα μείνουν για πάντα άγνωστες, οι σκιές τους διατηρούνται ως μάρτυρες του παρελθόντος. Το 1971, τα σκαλιά της Τράπεζας Sumitomo δωρήθηκαν στο Mουσείο Ειρήνης Χιροσίμα, όπου η χαρακτηριστική σκιά παραμένει συγκλονιστικό σύμβολο όσων συνέβησαν πριν από 80 χρόνια — θεωρείται μάλιστα ένα από τα ελάχιστα διασωθέντα αποτυπώματα ανθρώπου.

Οι περισσότερες πυρηνικές σκιές έχουν χαθεί λόγω των δεκαετιών ανοικοδόμησης μετά τον βομβαρδισμό. Ωστόσο, όπως τονίζει ο Jacobs, οι σκιές μάς θυμίζουν «τη φθαρτότητα του ανθρώπου και του πολιτισμού».

«Αν ένας άνθρωπος μπορεί να μετατραπεί σε σκιά από ένα όπλο», προσθέτει χαρακτηριστικά, «τότε αυτό είναι ένα βαθύ υπαρξιακό μήνυμα — εσύ κι όλος σου ο κόσμος μπορεί να εξαφανιστεί μέσα σε μια στιγμή». Οι πυρηνικές σκιές παραμένουν επίσης θλιβερή υπενθύμιση των φρικαλεοτήτων που βίωσαν οι κάτοικοι εκείνη τη μέρα στη Χιροσίμα.

Η λευκή σκιά ενός άνδρα διατηρείται ακόμη στην επιφάνεια μιας γέφυρας στη Χιροσίμα. Καθώς η πόλη ξαναχτίστηκε μετά τον βομβαρδισμό, πολλές από τις πυρηνικές σκιές στα κτίρια και τα πεζοδρόμια χάθηκαν — με φωτεινή εξαίρεση τα σκαλιά της Τράπεζας Sumitomo που φυλάσσονται στο Μουσείο Ειρήνης.

Ο φωτογράφος Yoshito Matsushige, περπατώντας στα ερείπια λίγα λεπτά μετά την έκρηξη, συνάντησε παιδιά που είχαν μόλις εκκενώσει το σχολείο τους. Θυμάται πως «ήταν καλυμμένα με φουσκάλες μεγάλες σαν μπάλες στην πλάτη, το πρόσωπο, τους ώμους και τα χέρια». Οι φουσκάλες άρχισαν να σκάνε κι η επιδερμίδα τους κρεμόταν σαν κουρέλια.

Οι εικόνες ήταν τόσο φρικτές που ο Matsushige δεν άντεξε να τραβήξει φωτογραφίες. Όταν τελικά κατάφερε να τραβήξει μία λήψη – κι έπειτα άλλη μία – συνειδητοποίησε πως «ο φακός είχε θολώσει απ’ τα δάκρυά μου».

Πηγή: National Geographic

Η Ιαπωνική Συνομοσπονδία Οργανώσεων Πασχόντων Βομβών Α και Η – κοινώς γνωστή ως Nihon Hidankyo – έλαβε τη διάκριση ένα χρόνο πριν από την 80η επέτειο από τους βομβαρδισμούς της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι, και σε μια εποχή αυξανόμενης ανησυχίας για την πιθανή χρήση πυρηνικών όπλων. Η επιτροπή Νόμπελ είπε ότι αποφάσισε να απονείμει το βραβείο στη Nihon Hidankyo «για τις προσπάθειές της να επιτύχει έναν κόσμο χωρίς πυρηνικά όπλα και για την απόδειξη μέσω καταθέσεων μαρτύρων ότι τα πυρηνικά όπλα δεν πρέπει ποτέ να χρησιμοποιηθούν ξανά».

Η νορβηγική επιτροπή είπε ότι οι μαρτυρίες των Hibakusha – των επιζώντων των βομβαρδισμών του Αυγούστου του 1945 από τις ΗΠΑ – «βοήθησαν στη δημιουργία και την εδραίωση ευρείας αντίθεσης στα πυρηνικά όπλα σε όλο τον κόσμο βασιζόμενη σε προσωπικές ιστορίες, δημιουργώντας εκπαιδευτικές εκστρατείες βασισμένες στη δική τους εμπειρία και εκδίδοντας επείγουσες προειδοποιήσεις κατά της διάδοσης και χρήσης πυρηνικών όπλων». Πρόσθεσε: «Οι hibakusha μας βοηθούν να περιγράψουμε το απερίγραπτο, να σκεφτούμε το αδιανόητο και να αντιληφθούμε με κάποιο τρόπο τον ακατανόητο πόνο και την ταλαιπωρία που προκαλούν τα πυρηνικά όπλα».

Ο πρωθυπουργός της Ιαπωνίας, Shigeru Ishiba, ο οποίος συμμετέχει στη σύνοδο κορυφής της Ανατολικής Ασίας στο Λάος, είπε στους δημοσιογράφους: «Είναι εξαιρετικά σημαντικό το γεγονός ότι ο οργανισμός που έχει εργαστεί για την κατάργηση των πυρηνικών όπλων έλαβε το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης». Ενώ η επιτροπή σημείωσε ότι τα πυρηνικά όπλα δεν είχαν χρησιμοποιηθεί από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, είπε ότι το «ταμπού» κατά της χρήσης τους ήταν «υπό πίεση».

Ο Ρώσος πρόεδρος, Vladimir Putin, αρνήθηκε να αποκλείσει τη χρήση τακτικών πυρηνικών όπλων κατά της Ουκρανίας, ενώ η Βόρεια Κορέα συνέχισε να αναπτύσσει πυρηνικά όπλα που ορισμένοι ειδικοί πιστεύουν ότι είναι ικανά να πλήξουν την ηπειρωτική χώρα των ΗΠΑ. Κάποιοι θα δουν το βραβείο ως επίπληξη στη συντηρητική κυβέρνηση της Ιαπωνίας, η οποία εξαρτάται για την άμυνά της από την πυρηνική ομπρέλα των ΗΠΑ και δε βρίσκεται ανάμεσα στις περισσότερες από 60 χώρες που έχουν επικυρώσει μια συνθήκη του 2021 για την απαγόρευση της κατοχής και χρήσης πυρηνικών όπλων. «Αυτή τη στιγμή της ανθρώπινης ιστορίας, αξίζει να θυμηθούμε τι είναι τα πυρηνικά όπλα: τα πιο καταστροφικά όπλα που έχει δει ποτέ ο κόσμος», ανέφερε η επιτροπή Νόμπελ.

Περίπου 60.000 με 80.000 άνθρωποι πέθαναν ακαριαία αμέσως μετά το Enola Gay, ένα αμερικανικό βομβαρδιστικό B-29, που έριξε μια πυρηνική βόμβα 15 κιλοτόνων στη Χιροσίμα το πρωί της 6ης Αυγούστου 1945, με τον αριθμό των νεκρών να ανέρχεται σε 140.000 μέχρι το τέλος του έτους. Τρεις μέρες αργότερα, οι Αμερικανοί έριξαν μια βόμβα πλουτωνίου στο Ναγκασάκι, σκοτώνοντας 74.000. Σήμερα, ο αριθμός των ανθρώπων που αναγνωρίζεται επίσημα ότι έχασαν τη ζωή τους από τις επιπτώσεις των βομβαρδισμών ανέρχεται σε 344.306 στη Χιροσίμα και 198.785 στο Ναγκασάκι. Η μέση ηλικία των 106.000 επιζώντων είναι σχεδόν 86, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας της Ιαπωνίας.

«Μια μέρα, οι hibakusha δεν θα είναι πλέον ανάμεσά μας ως μάρτυρες της ιστορίας», είπε η επιτροπή Νόμπελ. «Αλλά με μια ισχυρή κουλτούρα μνήμης και συνεχή δέσμευση, οι νέες γενιές στην Ιαπωνία μεταφέρουν την εμπειρία και το μήνυμα των μαρτύρων».

Ο συμπρόεδρος του Nihon Hidankyo, Toshiyuki Mimaki, 81 ετών, είπε σε συνέντευξη Τύπου στη Χιροσίμα ότι η αναγνώριση της ομάδας θα δώσει μεγάλη ώθηση στις προσπάθειές της να αποδείξει ότι η κατάργηση των πυρηνικών όπλων είναι δυνατή, ανέφεραν το Reuters και το Agence France-Presse.

«Θα ήταν μεγάλη δύναμη να απευθύνω έκκληση στον κόσμο ότι μπορεί να επιτευχθεί η κατάργηση των πυρηνικών όπλων», είπε ο Mimaki. «Τα πυρηνικά όπλα πρέπει οπωσδήποτε να καταργηθούν». Είπε ότι η ιδέα ότι τα πυρηνικά όπλα έφεραν την ειρήνη ήταν μια πλάνη. «Έχει ειπωθεί ότι λόγω των πυρηνικών όπλων, ο κόσμος διατηρεί την ειρήνη. Αλλά τα πυρηνικά όπλα μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τρομοκράτες. Για παράδειγμα, εάν η Ρωσία τα χρησιμοποιήσει εναντίον της Ουκρανίας, το Ισραήλ εναντίον της Γάζας, δεν θα τελειώσει εκεί. Οι πολιτικοί πρέπει να τα γνωρίζουν αυτά».

Ο MG Sheftall, ο συγγραφέας του Hiroshima: The Last Witnesses, το οποίο δημοσιεύτηκε τον περασμένο μήνα, είπε ότι ήταν «απόλυτα ενθουσιασμένος» από τα νέα. «Από το ζενίθ του Ψυχρού Πολέμου, δεν νομίζω ότι ο κόσμος χρειάζεται την ανανεωμένη συνειδητοποίηση της φρίκης των πυρηνικών όπλων περισσότερο από όσο τη χρειάζεται σήμερα», είπε.

Πηγή: The Guardian