Σε ένα φαινόμενο που ονομάζεται neoteny, τα αξολότλ δεν ξεπερνούν ποτέ το στάδιο της προνύμφης τους, μοιάζοντας με μεγάλα μωρά ως ενήλικες. Όχι μόνο φαίνονται νεανικά, με φτερωτά βράγχια και ραχιαίο πτερύγιο, αυτές οι κρίσιμα απειλούμενες μεξικανικές σαλαμάνδρες βιώνουν λίγες σωματικές πτώσεις και ασθένειες και μπορούν να αναγεννήσουν τα άκρα, την ουρά και ακόμη και τα όργανά τους κατά τη διάρκεια της 21χρονης ζωής τους.

Για αυτόν τον λόγο, τα αξολότλ που εκτρέφονται σε αιχμαλωσία – τα οποία έχουν ανοιχτό ροζ χρώμα – είναι κοινά ερευνητικά θέματα για τους βιολόγους, οι οποίοι εδώ και καιρό γοητεύονται από την ικανότητά τους να αψηφούν τη γήρανση.

Τώρα, μια νέα μελέτη αποκαλύπτει ένα ακόμη μυστήριο σχετικά με αυτά τα περίεργα πλάσματα. Το σώμα τους σταματά έναν από τους βασικούς μηχανισμούς γήρανσης – το επιγενετικό ρολόι – όταν είναι μόλις τεσσάρων ετών.

Ένα επιγενετικό ρολόι υπολογίζει την ηλικία ενός ζώου με βάση τον τρόπο με τον οποίο τα γεγονότα της ζωής, όπως το άγχος ή η δίαιτα, ενεργοποιούν και απενεργοποιούν τα γονίδιά του. Εάν ένα ζώο έχει υποστεί πολλά τραύματα, για παράδειγμα, η επιγενετική ή βιολογική του ηλικία, μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη από τη χρονολογική του ηλικία.

Τα ευρήματα θα μπορούσαν να είναι ένα ακόμη βήμα στη μακρά αναζήτηση για την ανακάλυψη αποτελεσματικών θεραπειών κατά της γήρανσης για τον άνθρωπο, όπως η μείωση της φλεγμονής, σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο bioRxiv, έναν ιστότοπο όπου οι μελέτες δημοσιεύονται χωρίς αξιολόγηση από ομοτίμους.

Το κυνήγι της νεότητας είναι ένας δημοφιλής στόχος: Η αγορά αντιγήρανσης, αξίας 40 δισεκατομμυρίων δολαρίων, εκτιμάται ότι θα φτάσει τα 60 δισεκατομμύρια δολάρια μέχρι το 2032. Επιπλέον, η κατανόηση της γενετικής του axolotl θα μπορούσε να εμπνεύσει φάρμακα για την αναγέννηση κυττάρων, μυών ή ίσως ακόμη και άκρων.

«Είναι ένα μεγάλο άλμα προς τα εμπρός όσον αφορά τη γήρανση και την αναγέννηση», λέει ο James Godwin, ανοσολόγος στο Βιολογικό Εργαστήριο MDI στο Μέιν, ο οποίος δεν συμμετείχε στη νέα μελέτη. «Εάν μπορούν να γίνουν κατανοητοί οι μηχανισμοί, τότε θα μπορούσαν να παρουσιαστούν πολλές ευκαιρίες για τη βελτίωση της ανθρώπινης υγείας».

Το επιγενετικό ρολόι

Ο συν-συγγραφέας της μελέτης Steve Horvath, γενετιστής στο Altos Labs στην Καλιφόρνια, είναι ειδικός σε μία από τις βασικές διαδικασίες της επιγενετικής: τη μεθυλίωση του DNA, η οποία συμβαίνει όταν το σώμα προσθέτει και αφαιρεί χημικές ουσίες στο DNA. Αυτές οι αλλαγές στη συνέχεια ενεργοποιούν και απενεργοποιούν τα γονίδια.

Το 2013 ανέπτυξε έναν αλγόριθμο για να εξετάσει το μοτίβο αυτών των χημικών δεικτών στον ιστό και να τους συσχετίσει με την ηλικία, τον οποίο ονόμασε επιγενετικό ρολόι. Αυτό μπορεί να προβλέψει με συνέπεια τη διάρκεια ζωής ενός ατόμου.

Για να ανακαλύψει τι κάνει τα axolotls τόσο διαφορετικά από τους ανθρώπους, ο Horvath συνεργάστηκε με τη συν-συγγραφέα Maximina Yun, μια βιολόγο από το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο της Δρέσδης της Γερμανίας που μελέτησε τις σαλαμάνδρες για χρόνια. Δημιούργησαν το πρώτο επιγενετικό ρολόι axolotl.

Στο εργαστήριο της Δρέσδης του Yun, η ομάδα μελέτησε 180 αξολότλ ηλικίας από 4 εβδομάδων έως 21 ετών. Είναι αξιοσημείωτο ότι οι επιστήμονες μπορούσαν να δημιουργήσουν ένα αξιόπιστο επιγενετικό ρολόι μόνο για τα πρώτα τέσσερα χρόνια της ζωής ενός axolotl. Μετά από αυτό, οι χημικοί δείκτες έμειναν απλώς οι ίδιοι, σαν τα ζώα να ήταν σε κατάσταση διακοπής της ανάπτυξης.

Μέχρι να λυθεί το μυστήριο για αυτά τα πλάσματα, διαβάστε εδώ έναν συγγραφέα που τους έγραφε διηγήματα.

Πηγή: National Geographic

Τα αξολότλ έχουν γοητεύσει από καιρό το κοινό, ακόμη περισσότερο όταν μεταφέρθηκαν για πρώτη φορά από το Μεξικό στο Παρίσι το 1864. Οι Ευρωπαίοι σε όλη την ήπειρο άρχισαν να εκτρέφουν τις σαλαμάνδρες, την αρχή ενός ισχυρού εμπορίου κατοικίδιων ζώων, τα οποία αναπαράγονται εύκολα σε αιχμαλωσία.

Παρά τον πανταχού παρών αιχμάλωτο πληθυσμό τους, τα άγρια ​​αξολότλ βρίσκονται σε κρίσιμο κίνδυνο. Τα αμφίβια κάποτε κατοικούσαν στις λίμνες μεγάλου υψομέτρου γύρω από την Πόλη του Μεξικού, αλλά η υποβάθμιση των οικοτόπων τους έχει περιορίσει μόνο σε μερικά κανάλια της ενδοχώρας της περιοχής.

Τα τελευταία 150 χρόνια, υπάρχουν μοναχές σε μοναστήρια στο Μεξικό που ανατρέφουν και προστατεύουν τις σπάνιες σαλαμάνδρες. Τα αμφίβια είναι ένα κρίσιμο συστατικό σε ένα μυστηριώδες φάρμακο που παρασκευάζει το μοναστήρι, το οποίο πιστεύεται ότι θεραπεύει τον βήχα, το άσθμα και την αναιμία, έτσι οι γυναίκες εκτρέφουν τα ζώα για να διατηρήσουν την παράδοσή τους ζωντανή.

Κι ενώ οι άνθρωποι εντυπωσιάζονται από τη μορφή αυτού του αμφιβίου που είναι υπό εξαφάνιση, ενώ άλλοι τα εκμεταλλεύονται και τα αναπαράγουν ή τα μελετούν για τη δημιουργία φαρμάκων, ένας συγγραφέας, κατάφερε να γίνει αξολότλ και να να χρησιμοποιήσει τις σωστές λέξεις για να τα δούμε από κοντά για πρώτη φορά στη ζωή μας.

«Είδα ένα ροζ κορμάκι, σχεδόν διάφανο (μου θύμισε τα κινέζικα αγαλματάκια από γλαυκό κρύσταλλο), όμοιο με μικρή σαύρα κάπου δεκαπέντε εκατοστά, με μια ουρά ψαριού στην άκρη, λεπτεπίλεπτη – είναι το πιο ευαίσθητο σημείο του σώματός μας. Στο πλάι, ένα διάφανο πτερύγιο ενωνόταν με την ουρά, όμως εκείνο που μου έκανε υπερβολική εντύπωση ήταν τα ποδαράκια, λεπτοκαμωμένα και ντελικάτα, που κατέληγαν σε μικροσκοπικά δάχτυλα και ανθρώπινα νύχια σε μικρογραφία. Και τότε ανακάλυψα τα μάτια τους, το πρόσωπό τους. Ένα πρόσωπο ανέκφραστο, με μοναδικό του γνώρισμα τα μάτια, δύο τρύπες σαν κεφάλια καρφίτσας, ολόχρυσα και διαφανή, χωρίς ίχνος ζωής, που όμως κοιτούσαν και άφηναν τα μάτια μου να τα διαπεράσει, σαν να περνούσε μέσα από τη χρυσή διαφάνεια και να χάνεται σε ένα εσωτερικό μυστήριο. Ένα αραχνοΰφαντο μαύρο φωτοστέφανο περικύκλωνε το μάτι, και το αποτύπωνε στο ροδαλό δέρμα, στη ροζ πέτρα του ανεπαίσθητα τριγωνικού κεφαλιού με τις στρογγυλεμένες και ακανόνιστες άκρες στο πλάι, δίνοντας του έτσι θα ‘λεγες μια όψη μικρού αγάλματος που το είχε διαβρώσει ο χρόνος…

…Ακριβώς εκείνη η αδράνειά τους είναι που με μάγεψε την πρώτη φορά που είδα τα αξολότλ. Είχα μια αμυδρή αίσθηση ότι καταλαβαίνω τη μυστική τους επιθυμία να καταργήσουν τον χώρο και τον χρόνο με μια ακινησία αδιαφορίας.

…Γι’ αυτό δεν ήταν περίεργο αυτό που συνέβη. Το πρόσωπό μου ήταν κολλημένο στο τζάμι του ενυδρείου , τα μάτια μου πάσχιζαν για μια ακόμα φορά να διεισδύσουν το μυστήριο εκείνων των χρυσών ματιών δίχως ίριδα και βλέφαρα. Έβλεπα από πολύ κοντά το πρόσωπο ενός ακίνητου αξολότλ πίσω από το τζάμι. Χωρίς κανένα μεταβατικό στάδιο, χωρίς έκπληξη, είδα το πρόσωπό μου πίσω από το τζάμι, αντί για το αξολότλ είδα το πρόσωπό μου πίσω από το τζάμι, έξω από το ενυδρείο, από την άλλη μεριά. Τότε το πρόσωπό μου απομακρύνθηκε, και κατάλαβα.»

Αποσπάσματα από τη συλλογή του Julio Cortázar «Αξολότλ και άλλα διηγήματα», Εκδόσεις Πάπυρος.

Με πληροφορίες από το National Geographic.