Εκείνα τα χρόνια, υπήρχε μεγάλη ποικιλία παιδικών προγραμμάτων στην ελληνική τηλεόραση. Ταινίες της σύγχρονης εποχής και παλιότερες. Ποιοτικά προγράμματα και trash TV. Κινούμενα σχέδια με ζώα που μιλούσαν και ανθρώπους που ζούσαν στο διάστημα. Σενάρια που είχαν τεντώσει τη μεταφυσική και αναχρονιστικές ιδέες με πρωταγωνιστές βασιλιάδες και ευγενείς. Παραγωγές από τη δύση, αλλά και την ανατολή.

Παρόλα αυτά, δε θα ασχοληθώ με το περιεχόμενο και την ασυμβατότητα των περισσότερων παιδικών σειρών και ταινιών με τον ψυχικό κόσμο ενός παιδιού. Δε θα ασχοληθώ καν με την απουσία γονικού ελέγχου. Κάνω αυτή την εισαγωγή για να σταθώ σ’ ένα χαρακτηριστικό στοιχείο που μου έχει χαραχθεί βαθιά στη μνήμη από τότε: Οι χαρακτήρες των «παιδικών» δεν πέθαιναν σχεδόν ποτέ. Είτε τους έκαναν μαύρους στο ξύλο, είτε ανατινάζονταν με δυναμίτη, στέκονταν ξανά στα πόδια τους σαν να μην έγινε τίποτα.

Θα μου πείτε λογικό, γιατί να δείχνουν στα παιδιά ανθρώπους και ζώα να γίνονται θύματα του δρεπανηφόρου χάρου; Σωστό, μόνο που έδειχναν όλη τη διαδικασία που σε οδηγεί στο «μεγάλο ταξίδι», σκιπάροντας απλά τη φάση με τα στεφάνια και το καπάκι. Και για να σας προλάβω, δε διψούσαν τα παιδικά μου μάτια να δουν σκιτσαρισμένο έναν θάνατο. Μου αρκούσε αυτός του Μουφάσα στον βασιλιά των λιονταριών. Απλώς, μην έχοντας βιώματα από την «αθέατη όψη», είχα κάποιες αθώες απορίες. Πότε κόβεται το νήμα της ζωής; Τι υπάρχει μετά από δω; Θα μπορώ κι εγώ να μην πεθαίνω όπως ο Son Goku; Ή να πυροβολώ χωρίς να σκοτώνω, όπως έκανε ο Lucky Luke;

Οι απορίες (δεν) λύθηκαν στην ώρα τους και η αθανασία των καρτούνς κέρδισε το σύμβολο που της αξίζει στη συνείδησή μου. Ίσως εκεί, κάπου ανάμεσα σ’ έναν φτωχό και μόνο καουμπόι και σ’ έναν Νίντζα με ουρά, άρχισε να διαμορφώνεται και ο τρόπος που βλέπω τον κόσμο σήμερα. Από τότε, μεγαλώνοντας μέσα στη γυάλα μου, έγινα «ψαγμένος» ενήλικος με την πολυτέλεια να φιλοσοφώ. Τα ερωτήματα του δεκάχρονου εαυτού μου επαναλαμβάνονται σαν λούπα σε ανανεωμένες εκδοχές και με αυξημένο βαθμό δυσκολίας. Όταν καταφέρνω να βρίσκω τις απαντήσεις που με ικανοποιούν, μού δημιουργείται η ψευδαίσθηση ότι μπορώ να μιλάω για τις ζωές των άλλων λες και είμαι εγώ ο καταλληλότερος να το κάνω. Αναζητώ συνεχώς «ξένους» ανθρώπους που νομίζω πως ζουν μόνιμα κάτω από το νερό σε μια μάταιη προσπάθεια να ταυτιστώ. Πώς γίνεται να μην πιάνει; Αφού ξένος είμαι κι εγώ στον «χαβά της ανθρωπότητας». Στο τέλος, καταλήγω να κουράζομαι από τη ρουτίνα του να είμαι «αυτός ο τύπος» και ψάχνω πάντα κάτι καινούριο. Ξανά μάταιο.

Αυτή η αναζήτηση μοιάζει πολλές φορές σαν μία μάχη των συμβόλων. Ένας πόλεμος ανάμεσα στην κυριολεξία και τη μεταφορά. Σκέφτομαι εκείνο το παιδί που καθόταν οκλαδόν στο χαλί μπροστά στην τηλεόραση και μπερδευόταν με τα ασαφή όρια της πραγματικότητας μπροστά και πίσω από το γυαλί. Πλέον, ξέρω ότι δε γίνεται να σου ρίξω μια σφαίρα και να σκέφτομαι ότι δεν υπάρχει περίπτωση να πεθάνεις. Επίσης, ξέρω ότι δεν μπορώ να ανατινάζομαι συνέχεια και να ζω. Κι ας έχω ανάγκη κάθε τόσο έναν μικρό θάνατο. Έστω για την εμπειρία της ανάστασης*. Κι όμως, τις μεγάλες στιγμές της ζωής μου τις βιώνω σαν ένας καρτούν ήρωας. Εκεί που φαίνεται σίγουρος ο ερχομός της επιτυχίας, βγαίνω έξω στο δρόμο και σκοτώνομαι. Μην ανησυχείς όμως, στο επόμενο επεισόδιο ξαναπαίζω.

*Από το βιβλίο της Clarice Lispector, «Η ώρα του αστεριού»

1987. Μακρινό στο ημερολόγιο, πολύ κοντινό στις αναμνήσεις. Πρώτο ταξίδι χωρίς γονείς στις Κυκλάδες. Σέριφος. Παραλία απέραντη, σκηνάκια στημένα αδέξια στην άμμο. Γιαούρτι για να φάω και για να απλώσω στο δέρμα, που ζήλεψε την κάψα του ήλιου. Η Χώρα ερημική. Πεζούλια που θαμπώνουν από την ασπράδα. Το αγόρι φωτογραφίζει το κορίτσι στο πεζούλι, με φόντο μία μοβ βουκαμβίλια.

Αθώα δεκαετία του 1990. Η ζωή κάνει κύκλους γύρω από τις Κυκλάδες. Καράβια παλιά σαπιοκάραβα. Φορτωμένα, όμως, με τόσο ανάλαφρα όνειρα και προσδοκίες, που μας φτάνουν πάντα με ασφάλεια στον προορισμό μας. Ξυπόλυτοι αφήνουμε τα ίχνη μας στην άγονη γραμμή. Βγάζουμε εισιτήρια για ένα νησί και κατεβαίνουμε σε άλλο, γιατί ακούμε ότι όλοι στο καράβι πάνε στον προορισμό μας. Τι σημασία έχει; Η σκηνή μας μπορεί να στηθεί σε οποιαδήποτε παραλία. Αρκεί να σκάει το κύμα στα τρία μέτρα.

Rooms to let, ποιος θα μας κερδίσει και θα μας πείσει να μείνουμε στο δωματιάκι του. Κρεβάτια «σουηδικά», στρώματα βαθουλωμένα. Το βλέμμα, όμως, στέκεται στα γαλάζια παραθυρόφυλλα. Όλα τα άλλα είναι λεπτομέρειες. Από την Ανάφη στο Κουφονήσι κι από τη Μήλο στη Σαντορίνη. Μύκονος ή Φολέγανδρος; Γιατί πρέπει να διαλέξω; Ένα φοιτητικό εισιτήριο, σακίδιο στην πλάτη, εσπαντρίγιες και παρεό και φύγαμε.

Μεγαλώνουμε, αλλά οι Κυκλάδες παραμένουν η σταθερή μας αξία. Ο σταθερός προορισμός. Τα νησιά επαναλαμβάνονται. Γίνονται «στέκια». Ξέρουμε πού θα φάμε, πού θα παίξουμε μπιρίμπα, τάβλι, πού θα ακούσουμε τη μουσική μας.

Ξέρουμε πού θα κολυμπήσουμε και κοιτάζουμε με υπεροψία τους τουρίστες, που πηγαίνουν στα «μαζικά». Εμείς θα βρούμε τις άκρες που κανείς δεν ξέρει: στη Μύκονο, ανήμερα του Δεκαπενταύγουστου, μόλις τέσσερα άτομα σε μία παραλία, εμείς, με ένα μπουκάλι κρασί κι αχινούς, που μόλις ψαρεύτηκαν. Οι δικές μας Κυκλάδες σε όλο τους το μεγαλείο.

Δήλος. Χωρίς σχόλια. Μόνο με αισθήσεις.

Έρχονται και τα παιδιά. Να τα «γνωρίσουμε» στις δικές μας Κυκλάδες. Να αφήσουν πατημασιές στις παραλίες, που εμείς έχουμε ζήσει νύχτες με sleeping bag, να φάνε στις ταβέρνες, που έχουμε περάσει όλη τη μέρα για να προστατευτούμε από τον αδίστακτο ήλιο, να κολυμπήσουν στα νερά που σαν αυτά δεν έχει πουθενά στον κόσμο.

Ξανά Κουφονήσι -μα πόσο άλλαξε;-, Πάρος, Νάξος. Το ένα πιτσιρίκι έχει κοιλόπονο και η κυρία στην ταβέρνα τού φτιάχνει ένα ρυζάκι για να φτιάξει το στομαχάκι του. Καλοσύνη. Μετά Τζια και Κύθνος. Άνδρος και Τήνος. Τήνος ξανά και ξανά. Ανακάλυψη. Έρωτας. Όλες οι Κυκλάδες σε αυτό το νησί. Παραλίες και ανεμοδαρμένες πλαγιές. Ο Μέγας Καφενές στον Πύργο. Τυράκι και ρακή. Στροφλιά για τους μυημένους.

Και πιο μετά, η σκληρή διαπίστωση. Πού πήγαν οι δικές μου Κυκλάδες; Γιατί χρειάζεται να κλείσω, όχι δωμάτιο, αλλά ξαπλώστρα και τραπέζι για να κάτσω δίπλα στο κύμα και να φάω; Γιατί να ξέρω από χθες τι ώρα θα πεινάσω σήμερα; Πού πήγαν οι δικές μου Κυκλάδες, που αποφασίζαμε σήμερα να ταξιδέψουμε αύριο και μπαίναμε στο καράβι και φεύγαμε.

Που μπορούσαμε να πάμε με το χαρτζιλίκι και με τους μικρομεσαίους μισθούς μας αργότερα. Που μπορούσα να επιλέξω αν θα πάω low ή high budget – και ήταν οκ. Πού πήγαν οι δικές μου Κυκλάδες, που μας υποδέχονταν όλοι με χαμόγελο και κέφι. Που ένιωθα καλοδεχούμενη. Που έτρωγα «τίμια», έναν όρο που δεν τον ήξερα τότε, αλλά σήμερα, που τον ξέρω, αντιπροσωπεύει την πραγματικότητα που έζησα.

Που ήταν όλα καθαρά και φροντισμένα. Που ήταν όλα αυθεντικά. Που ανάμεσα στα χωριά μεσολαβούσαν αγριάδες και πεζούλες και που τα σπίτια δεν ήταν κολλημένα το ένα πάνω στο άλλο.
Που στις παραλίες πατούσα άμμο και όχι deck. Που άπλωνα την πετσέτα μου κάτω από το αλμυρίκι. Τότε που υπήρχαν ακόμη αλμυρίκια κι όχι μόνο ομπρέλες και σκηνές και πουφ και ξαπλώστρες και σαλονοτραπεζαρίες στις αμμουδιές.

Σε ποιες Κυκλάδες θα πάνε τα παιδιά μου; Φαντάζομαι, η απάντηση είναι «στις δικές τους Κυκλάδες». Γιατί οι δικές μου έχουν χαθεί. Κάποιες επιβιώνουν ακόμη, νησάκια που φοβάμαι καν να ονοματίσω, μήπως συμβάλλω στο να αλλάξουν κι αυτά βίαια και αμετάκλητα.

Οι Κυκλάδες είναι πάντα εκεί

Κουνάω το κεφάλι για να φύγουν οι δυσάρεστες σκέψεις. Ξέρω ότι τα παιδιά μου θα ανακαλύψουν τις δικές τους Κυκλάδες και θα τις ερωτευτούν, όπως τις ερωτεύτηκα εγώ. Τουλάχιστον όσο τα σπιτάκια παραμένουν κυβικά, απλά και λευκά. Όσο τα κουφώματα παραμένουν μπλε και πράσινα. Όσο τα νερά είναι κρυστάλλινα. Όσο οι παραλίες είναι γεμάτες με χρυσαφένια άμμο.

Τι αν οι δικές μου Κυκλάδες, όπως τις έζησα, έχουν θολώσει. Οι Κυκλάδες θα κυκλώνουν πάντα τα καλοκαίρια μας. Και θα είναι πάντα εκεί για να βρίσκει ο καθένας το νησάκι του. Κι εγώ, που «έχασα» τις δικές μου, θέλω να σκέφτομαι ότι κάπου εκεί, μεσοπέλαγα, υπάρχει ένα νησάκι που περιμένει να το ανακαλύψω.

Πηγή φωτογραφιών: Shutterstock

Αυτή ακριβώς τη φράση είπα σε πέντε παιδιά της Β’ Δημοτικού, που, με το μάτι –γαρίδα, με ρώτησαν «και ήσουν χαρούμενη»; Ναι, ήμουν χαρούμενη, απάντησα και έγινα φίλη τους.

Κάθε μέρα, μαθαίνω κάτι. Μα, κάθε μέρα.

Τα παιδιά λένε συχνά το ρήμα «υπάρχω». Έχουν στην τσάντα τους ένα αληθοφανές, λούτρινο ποντίκι, γκρι ή έναν βραδύποδα. Το ποντίκι, το αληθοφανές, το φοβάμαι. Τα παιδιά γελούν.

Λένε «τότε που είχε ήλιο, τρώγαμε μια μπανάνα και περιμέναμε το πλοίο».

Συγκινούνται με την εξέγερση του Πολυτεχνείου και με ρωτούν αν «υπήρχα» τότε.
«Αχ, κρίμα», λένε.

Με ρωτούν αν ο Σαββόπουλος γεννήθηκε με μούσι ή αν ο «Μέρμηγκας» του Μάνου Λοΐζου ήταν κατοικίδιό του.

Κόβουν στη μέση, με ψαλίδι, ένα χάρτινο νόμισμα για να το μοιραστούν.

Όταν παίζουν τους «μεγάλους», κρατούν, τάχαμου, στο ένα τους χέρι ένα πληκτρολόγιο.

Το «για πάντα» είναι το παρόν.

Όταν παίζουν «εστιατόριο», κάθε πιάτο (τους) κοστίζει από μηδέν έως 0,20 λεπτά.

Γράφουν σε ένα μωβ τετράδιο, μια ιστορία «για μια γάτα, που τη συλλαμβάνουν, επειδή είναι φιλότεχνη, επειδή της αρέσουν τα μουσεία, συγκεκριμένα»

Δεν πιστεύουν με τίποτα ότι στον πόλεμο σκοτώνονται παιδιά «γιατί οι σφαίρες δεν τα πετυχαίνουν ποτέ».

Με ρωτούν τι άλλο έκανα εκτός από το να φροντίζω τα playmobil, όταν ήμουν μικρή.

Ε, να, λέω, σκούπιζα τα βρεγμένα κάγκελα του μπαλκονιού, όταν έβρεχε, έφτιαχνα «οικογένειες» με πέτρες, στις παραλίες – ο μπαμπάς – πέτρας, η μαμά – πέτρα και τα πετράκια-, ήθελα να σώζω τα τζιτζίκια και να κάνω τον παππού μου αθάνατο κι άλλα.

Ω, αυτό με τις πέτρες θα το κάνω κι εγώ, λέει ένα από αυτά τα παιδιά.

Κι εγώ θα παρατηρώ τα τζιτζίκια με μεγεθυντικό φακό, λέει ένα άλλο.

Χρύσα: Κι εγώ θα εφευρίσκω την κάθε μου μέρα. Ξανά.

Μη μας πεις τι σημαίνει «εφευρίσκω». Ξέρουμε.