Ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποτελεί για πολλούς τη «νέα πανδημία» ενώ όχι μόνο έχουν αυξηθεί τα περιστατικά που διαγιγνώσκονται κάθε χρόνο, αλλά έχουν μειωθεί οι ηλικίες των ασθενών. Κλινική δοκιμή φάσης 3 (δοκιμή που έχει πάρει πλέον τις απαραίτητες εγκρίσεις για να δοκιμαστεί σε ανθρώπους) έρχεται να δώσει ένα αισιόδοξο νέο στους ασθενείς: μια μικρή δόση ασπιρίνης μείωσε τον κίνδυνο υποτροπής του καρκίνου του παχέος εντέρου κατά περισσότερο από 50% σε ασθενείς με όγκους που φέρουν συγκεκριμένες μεταλλάξεις.

Θα αποδειχτεί η ασπιρίνη τόσο σημαντική;

Αυτή είναι η πρώτη μελέτη που δείχνει ότι μεταλλάξεις στο μονοπάτι PI3K, μπορούν να προβλέψουν την απόκριση στην ασπιρίνη, διευρύνοντας σημαντικά τον πληθυσμό των ασθενών που μπορεί να ωφεληθούν. Περίπου το 30% των περιστατικών κολοορθικού καρκίνου φέρουν αυτές τις γενετικές μεταλλάξεις. Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι η λήψη 600 mg ασπιρίνης ημερησίως για μέσο διάστημα 25 μηνών μπορεί να μειώσει την εμφάνιση καρκίνου μετά από 55,7 μήνες σε άτομα με γνωστές γενετικές προδιαθέσεις.

Ενώ η ασπιρίνη ως χημειοπροφύλαξη στον καρκίνο του παχέος εντέρου έχει μελετηθεί, δεν υπάρχουν δεδομένα που να επιβεβαιώνουν την αποτελεσματικότητά της καθώς και την υιοθέτηση αυτής της προσέγγισης στην πράξη.

Οι λεπτομέρειες της μελέτης

Η μελέτη ALASCCA περιέλαβε 626 ασθενείς (μέση ηλικία 66 έτη, 52% γυναίκες) με καρκίνο παχέος εντέρου σταδίου ΙΙ-ΙΙΙ (67%) ή καρκίνο ορθού σταδίου Ι-ΙΙΙ (33%) σε 33 νοσοκομεία της Σουηδίας, Δανίας, Φινλανδίας και Νορβηγίας. Οι ασθενείς τυχαιοποιήθηκανσε δύο ομάδες και έλαβαν είτε 160 mg/ημέρα ασπιρίνης είτε εικονικό φάρμακο για 3 χρόνια. Η ασπιρίνηήταν καλά ανεκτή, χωρίς σοβαρές παρενέργειες.

Σε σύγκριση με το εικονικό φάρμακο, η ασπιρίνη μείωσε τον κίνδυνο υποτροπής κατά 51% στους ασθενείς με μεταλλάξεις PIK3CA, με ποσοστό υποτροπής 7,7% στην ομάδα της ασπιρίνης έναντι 14,1% στην ομάδα ελέγχου. Στην ομάδα με άλλες μεταλλάξεις του μονοπατιού PI3K, η μείωση του κινδύνου ήταν 58% και επιπλέον, η χρήση ασπιρίνης βελτίωσε την επιβίωση χωρίς νόσο. Τέλος, η συχνότητα ανεπιθύμητων ενεργειών ήταν χαμηλή, και δεν παρατηρήθηκαν σοβαρές παρενέργειες από τη δόση των 160 mg/ημέρα.

Συνοψίζοντας η κλινική δοκιμή ALASCCA έδειξε ότι η χαμηλή δόση ασπιρίνης μειώνει τον κίνδυνο υποτροπής του καρκίνου του παχέος εντέρου κατά 50-58% σε ασθενείς με μεταλλάξεις στο μονοπάτι PI3K. Τα αποτελέσματα αυτά επιβεβαιώνουν τη σημασία του γενετικού ελέγχου πριν από τη θεραπεία και αναμένεται να επηρεάσουν την κλινική πρακτική.

Η σημασία του γενετικού ελέγχου

Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγουν οι καθηγητές του ΕΚΠΑ Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Παθολόγος, Καθηγήτρια Θεραπευτικής-Επιδημιολογίας-Προληπτικής Ιατρικής, Δρ. Μαρία Καπαρέλου, Παθολόγος – Ογκολόγος και Θάνος Δημόπουλος, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ, Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής. Σε σχόλιό τους, σχετικά με τα παραπάνω δεδομένα τονίζουν ότιτα αποτελέσματα αυτά υπογραμμίζουν τη σημασία του γενετικού ελέγχου από την αρχή της διάγνωσης για τους ασθενείς με κολοορθικό καρκίνο σύμφωνα με τα ευρήματα που παρουσιάστηκαν στο ASCO (American Society of Clinical Oncology) για τους γαστρεντερικούς καρκίνους το 2025 στο Σαν Φρανσίσκο.

Η τακτική λήψη ασπιρίνης θα μπορούσε να βοηθήσει στη μείωση του κινδύνου καρκίνου του παχέος εντέρου σε άτομα με ανθυγιεινό τρόπο ζωής, σύμφωνα με μελέτη ερευνητών στο Harvard, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό JAMA Oncology. Η μελέτη έγινε από τον Andrew Τ. Chan, Καθηγητή στο Τμήμα Ανοσολογίας και Λοιμωδών Νοσημάτων, στην Ιατρική Σχολή του Harvard, και είναι η πιο πρόσφατη από την επιστημονική ομάδα του καθ. Chan για τα οφέλη της ασπιρίνης.

Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα 30 ετών, που είχαν συλλεχθεί από περισσότερους από 100.000 συμμετέχοντες. Συμμετείχαν άτομα με παράγοντες κινδύνου που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με τον κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου, όπως η τακτική χρήση καπνού και αλκοόλ και η έλλειψη υγιεινής διατροφής και τακτικής σωματικής δραστηριότητας. Όσοι έπαιρναν ασπιρίνη τακτικά είχαν κατά ένα τρίτο χαμηλότερο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του παχέος εντέρου.

Στα κυριότερα σημεία της μελέτης εστιάζουν η Παθολόγος, Καθηγήτρια Θεραπευτικής-Επιδημιολογίας-Προληπτικής Ιατρικής στο ΕΚΠΑ, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, ο Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, Θάνος Δημόπουλος, και η Παθολόγος – Ογκολόγος Δρ. Μαρία Καπαρέλου.

Μελέτες για τα οφέλη της ασπιρίνης

Επιδημιολογικά, άρχισε για πρώτη φορά να μελετάται η πιθανότητα η ασπιρίνη να μειώσει τον κίνδυνο καρκίνου τη δεκαετία του 1980, αφού παρατήρησαν ότι οι ασθενείς με αρθρίτιδα που έπαιρναν ασπιρίνη φαινόταν να έχουν χαμηλότερα ποσοστά καρκίνου.

Στις αρχές της δεκαετίας, εμφανίστηκαν οι πρώτες τυχαιοποιημένες μελέτες που συνέκριναν τα ποσοστά καρκίνου σε άτομα που τους χορηγήθηκε ασπιρίνη με αυτά που τους χορηγήθηκε εικονικό φάρμακο – συμπεριλαμβανομένης μιας πρωτοποριακής μελέτης που έδειξε ότι τα άτομα που λάμβαναν ασπιρίνη είχαν χαμηλότερο κίνδυνο να αναπτύξουν προκαρκινικούς πολύποδες του παχέος εντέρου.

Το 2016, στις ΗΠΑ, μια ομάδα εμπειρογνωμόνων πρόληψης ασθενειών που διορίστηκε από το υπουργείο Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών των ΗΠΑ, συνέστησε σε ορισμένους ασθενείς ηλικίας μεταξύ 50 και 59 ετών να λαμβάνουν τακτικά ασπιρίνη για την πρόληψη τόσο της καρδιοπάθειας όσο και του καρκίνου του παχέος εντέρου.

Το 2022, ωστόσο, ο οργανισμός ανέτρεψε αυτή τη σύσταση εν μέσω ανησυχιών για παρενέργειες, όπως η αιμορραγία. Έτσι, εγέρθηκε το ερώτημα ποιος μπορεί να ωφεληθεί περισσότερο από την ασπιρίνη.

Η μελέτη ανέλυσε δεδομένα που συλλέχθηκαν από τη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Χάρβαρντ σε δύο διαχρονικές μελέτες:

· μια που ξεκίνησε το 1976 σε 121.700 νοσοκόμες ηλικίας 30 έως 55 ετών και

· μια δεύτερη μελέτη που ξεκίνησε το 1986 σε 51.519 άνδρες επαγγελματίες υγείας ηλικίας μεταξύ 40 και 75 ετών.

Οι ερευνητές εξέτασαν μια περίοδο 30 ετών που έληξε το 2018, αντλώντας πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο ζωής που παρείχαν οι συμμετέχοντες στη μελέτη σε ερωτηματολόγια ανά διετία που ρωτούσαν για:

· τη διατροφή,

· την κατανάλωση τσιγάρου και αλκοόλ,

· τη σωματική δραστηριότητα και

· την παχυσαρκία (μέσω του δείκτη μάζας σώματος).

Και οι πέντε παράγοντες έχει αποδειχθεί ότι επηρεάζουν τον κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου. Οι δύο μελέτες συνέλεξαν, επίσης, πληροφορίες σχετικά με τη χρήση ασπιρίνης.

Με βάση αυτές τις απαντήσεις, οι ερευνητές χώρισαν την ομάδα σε δύο ομάδες, εκείνες που δεν έπαιρναν ασπιρίνη τακτικά και εκείνες που έπαιρναν μια τυπική δόση δύο δισκίων ασπιρίνης των 325 mg την εβδομάδα.

· Το ποσοστό καρκίνου του παχέος εντέρου σε μια περίοδο 10 ετών για τους λιγότερο υγιείς συμμετέχοντες που δεν έκαναν χρήση ασπιρίνης ήταν 3,4%, ή 3,4 περιπτώσεις για κάθε 100 άτομα.

· Όσοι έπαιρναν ασπιρίνη είχαν ποσοστό 2,1%.

· Για υγιή άτομα με υγιεινές συνήθειες που δεν έπαιρναν ασπιρίνη, το ποσοστό καρκίνου του παχέος εντέρου ήταν περίπου 1,62%, σε σύγκριση με 1,5% κίνδυνο για εκείνους που έλαβαν ασπιρίνη, μείωση του κινδύνου περίπου 0,12%.

Δεν αξιολογήθηκαν ωστόσο οι κίνδυνοι που σχετίζονται με την ασπιρίνη ή η αναλογία «κόστους-οφέλους».

Ο επικεφαλής της μελέτης, καθ. Chan, αναφέρει ότι η τρέχουσα εργασία είναι μεταξύ των πρώτων που επισημαίνουν μεταβλητές που υποδηλώνουν πότε η χρήση ασπιρίνης μπορεί να είναι πιο ωφέλιμη. Σε προηγούμενη έρευνά του, ο καθ. Chan έδειξε ότι η ασπιρίνη είναι πιο αποτελεσματική στην πρόληψη του καρκίνου και υπάρχουν λιγότερες παρενέργειες όταν λαμβάνεται από ασθενείς κάτω των 70 ετών.

· Φαίνεται ότι η ασπιρίνη παρεμβαίνει στη δημιουργία βασικών δομικών στοιχείων σε μοριακό επίπεδο που απαιτούνται για την παραγωγή μιας κατηγορίας φλεγμονωδών πρωτεϊνών που ονομάζονται προσταγλανδίνες, οι οποίες είναι γνωστό ότι προάγουν τον καρκίνο.

· Η ασπιρίνη φαίνεται, επίσης, να αναστέλλει συγκεκριμένες κυτταρικές οδούς που μπορούν να προάγουν την ανώμαλη ανάπτυξη των κυττάρων, ενώ επίσης ενισχύει τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος με τρόπους που επιτρέπουν στο σώμα να καταπολεμά καλύτερα τον καρκίνο.

Συνοψίζοντας ο καθηγητής Chan, ανέφερε πόσο δύσκολο είναι να αλλάξει, πραγματικά, ο τρόπος ζωής στον καθένα γύρω μας. Ελλείψει της ικανότητας να προβεί κάποιος σε ριζικές αλλαγές στον τρόπο ζωής, υπάρχει μια άλλη επιλογή που βοηθά στη μείωση του κινδύνου ανάπτυξης καρκίνου για συγκεκριμένη ομάδα πληθυσμού. Αυτή η επιλογή αφορά στη λήψη ασπιρίνης από άτομα υψηλού κινδύνου ανάπτυξης καρκίνου παχέος εντέρου. Φυσικά δεν εξαλείφει εντελώς τον κίνδυνο, αλλά ίσως τον απομακρύνει.