Εσείς που με ξέρετε θα φαντάζεστε τι πυροδοτεί μέσα στο μυαλό μου το άκουσμα μιας αρχαίας ανακάλυψης με ένα τόσο τρυφερό περιεχόμενο. Η σκέψη μου ξεκινάει από το τι να απέγιναν ο αποστολέας και ο παραλήπτης του μηνύματος και τελειώνει στο πώς θα είναι οι ανθρώπινες σχέσεις σε δύο χιλιάδες χρόνια από τώρα.

Επειδή πάλι δεν έχω τις απαντήσεις, θα το πιάσω από τον κοινό παρονομαστή που είνα ιδιαχρονικά η βιολογία. Αυτός ο χορός των χημικών ενώσεων που δίνουν το καύσιμο της αγάπης, αφήνοντας την κατεύθυνση στις κοινωνικές κατασκευές. Οι άνθρωποι πάντα ένιωθαν έντονα, αλλά μία αόρατη φωνή που οι ίδιοι επινοούσαν τούς υπαγόρευε τι επιτρεπόταν να νιώσουν, τι θεωρούνταν σωστό και πώς έπρεπε να το δείξουν.

Η σύγκρουση των ενστίκτων με τις κοινωνικές νόρμες έγινε, πολλές φορές, υψηλή τέχνη. Έγινε ποίημα της Σαπφούς, σονέτα του Σαίξπηρ, μυθιστόρημα του Φλομπέρ, πίνακας του Μποττιτσέλλι, όπερα του Βάγκνερ, ταινία του Μπέργκμαν και μουσική του Χατζιδάκι. Το σώμα μπλέκεται με τις λέξεις, τους μύθους, τις προσδοκίες, τα χρώματα και τις μουσικές. Εκατοντάδες αριστουργηματικοί τρόποι για να πεις απλώς «σ’ αγαπώ πολύ».

Έχουν μιλήσει τόσοι άλλοι για μένα, που μού έχει μείνει μόνο ο απλός τρόπος κι ας μην τον χρησιμοποιώ. Κι ας είναι κάτω από τη μύτη μου. Εγώ όμως είμαι αλλού. (Δε) Συμβιβάζομαι. Θέλω και (δεν) αντέχω. Γίνομαι μια καραμέλα στο σημείο που σκάει η γλύκα της. Κυνηγάω μια μικρή, προσωρινή αθανασία, όπως οι γκραφιτάδες της Πομπηίας έχοντας την ψευδαίσθηση της αιώνιας ζωής και στο τέλος, μένω με ξερά χείλη. Δεν ξεδιψάω. Περιμένω μια νεροποντή κι ας ξέρω ότι δε θα αφήσει τίποτα όρθιο, μαζί κι εμένα. Τη μία μέρα, είμαι η μία όψη του πολιτισμού που κάνει τα σπαράγματα ποιήματα και τραγούδια και την άλλη μέρα, η άλλη όψη του, που πακετάρει το συναίσθημα σαν φτηνό προϊόν και το πουλάει τυλιγμένο με τον πόνο. «Είμαι ο κανένας. Εσύ; Αν είσαι το ίδιο, τότε είμαστε ήδη ζευγάρι». **

Οι άνθρωποι αγαπιόντουσαν, αγαπιούνται και (μάλλον) θα αγαπιούνται. Ίσως είναι ο μόνος ολοκάθαρος δρόμος τους. Και αγαπούν με όρους ή άνευ όρων. Με ανιδιοτέλεια ή με συμφέρον. Με αυταπάρνηση ή με οδηγίες χρήσης. Λίγο ή πολύ. Από κοντά ή από μακριά. Αισιόδοξα ή απελπισμένα. Γνωρίζοντας τον τρόπο ή όχι. Χάνοντας τα μυαλά τους ή όχι. Εθισμένοι ή όχι. Με κάθε κύτταρό τους ή μόνο με το μικρό τους δαχτυλάκι. Στα λόγια ή στην πράξη. Στη σφαίρα της φαντασίας ή στην σκληρή πραγματικότητα. Παραμένοντας οι εαυτοί τους ή παριστάνοντας κάποιους άλλους. Για πάντα ή για ένα δευτερόλεπτο. Σ’ αυτήν τη ζωή ή την άλλη.

*Με αυτές τις λέξεις τελειώνει το τραγούδι «μη με κλειδώνεις» του Αλκίνοου Ιωαννίδη.
** Με αυτές τις λέξεις ξεκινάει το ποίημα “I’m Nobody! Who are you?” της Έμιλι Ντίκινσον.

Ανάμεσα σε αυτές τις κατηγορίες, που αποτυπώνουν έντονα τον μισογυνισμό της εποχής, οι λεγόμενες «γαϊδούρες» με έντονη σεξουαλική διάθεση παραμένουν οι πιο μυστηριώδεις. Οι ιστορικές μαρτυρίες από τον αρχαίο κόσμο δείχνουν ότι η ζωή των γυναικών ήταν περιορισμένη. Στην αρχαία Ελλάδα, οι γυναίκες κυκλοφορούσαν καλυμμένες με πέπλο, ενώ στη Ρώμη είχαν «κηδεμόνες», συνήθως τον πατέρα ή τον σύζυγο, που επέβλεπαν τις κινήσεις και την περιουσία τους.

Γυναικείες φωνές για τη σεξουαλικότητα

Ήταν η εικόνα της «άτακτης» γυναίκας απλώς αντρική φαντασίωση; Ή μήπως οι γυναίκες ενδιαφέρονταν περισσότερο για το σεξ απ’ όσο πιστεύουμε; Η Dunn, ερευνώντας το βιβλίο της “The Missing Thread”, διαπίστωσε πως πρέπει να ψάξουμε πολύ για να ανακαλύψουμε τι πραγματικά σκέφτονταν οι ίδιες οι γυναίκες για το σεξ.

Οι περισσότερες σωζόμενες πηγές γράφτηκαν από άντρες που συνήθως υπερβάλλουν – είτε παρουσιάζοντας τις γυναίκες ως υπέρμετρα αγνές είτε ως υπερβολικά παθιασμένες. Αν παίρναμε αυτές τις περιγραφές κατά γράμμα, θα πιστεύαμε πως όλες οι αρχαίες γυναίκες ήταν είτε αγνές είτε «σεξομανείς». Ευτυχώς όμως υπάρχουν μαρτυρίες που αποκαλύπτουν μια βαθύτερη κατανόηση της γυναικείας σεξουαλικότητας.

Την ίδια περίοδο, με τον Σημωνίδη συναντάμε τη Σαπφώ, ποιήτρια από τη Λέσβο του 7ου αιώνα π.Χ., η οποία περιγράφει τα έντονα σωματικά της συναισθήματα όταν βλέπει μια γυναίκα να συνομιλεί με έναν άνδρα: τρεμάμενη καρδιά, κομμένη ανάσα, φωτιά στις φλέβες και παγωμένος ιδρώτας. Σε άλλο ποίημά της, μιλά για το πώς στόλιζε μια γυναίκα με λουλούδια και νοσταλγεί τις στιγμές που «ξεδίψαγε την επιθυμία της» στο μαλακό κρεβάτι.

Τα ποιήματα της Σαπφούς είναι σήμερα αποσπασματικά, αλλά οι ειδικοί εντόπισαν αναφορές σε «ολίσβους» (dildos), που χρησιμοποιούνταν τόσο σε τελετές γονιμότητας όσο και για ευχαρίστηση στην Ελλάδα. Αντίστοιχα στη Ρώμη, φαλλικά αντικείμενα είχαν προστατευτική δύναμη. Δεν θα είχε νόημα οι γυναίκες να αποφεύγουν σύμβολα που θεωρούνταν τυχερά.

Η ερωτική τέχνη και η καθημερινότητα

Οι αρχαίες γυναίκες όχι μόνο δεν απέστρεφαν το βλέμμα από την ερωτική τέχνη, αλλά κάποιες θάβονταν μαζί της. Οι Ετρούσκοι, πριν την άνοδο της Ρώμης, διακοσμούσαν τάφους με ερωτικές σκηνές αντρών και γυναικών. Σε έναν τάφο του 8ου αιώνα π.Χ., βρέθηκε θυμιατήρι με άντρες και γυναίκες να αγγίζουν ο ένας τα γεννητικά όργανα του άλλου.

Η επίσκεψη σε ένα αρχαίο πορνείο, όπως αυτά της Πομπηίας, αποκαλύπτει πόσο δημόσιο ήταν το σεξ: τα δωμάτια ήταν γεμάτα γκράφιτι από πελάτες που σχολίαζαν τις επιδόσεις συγκεκριμένων γυναικών. Τα ιστορικά κείμενα περιγράφουν τις δυσκολίες των εργαζόμενων στον χώρο αυτό – χαρακτηριστικό παράδειγμα ο λόγος «Κατά Νεαίρας» του Απολλόδωρου (4ος αιώνας π.Χ.), που δείχνει πόσο επισφαλής ήταν η ζωή τους.

Γυναικείοι ύμνοι και συμβουλές για το σεξ

Σπάνια διασώζονται λόγια των ίδιων των γυναικών αυτού του κόσμου – κι όμως προκαλούν έκπληξη. Η ποιήτρια Nossis, που έζησε στη Νότια Ιταλία τον 3ο αιώνα π.Χ., εξυμνεί ένα άγαλμα της Αφροδίτης που χρηματοδοτήθηκε από μια εταίρα, την Πολυάρχη.

Στην κωμωδία «Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη, η πρωταγωνίστρια περιγράφει πώς βιώνουν οι γυναίκες τον πόλεμο: αποκλεισμένες από τη συνέλευση και συχνά χήρες ή ανύπαντρες, χάνουν κάθε ευκαιρία να παντρευτούν – αντίθετα με τους άντρες που μπορούν να επιστρέψουν και να νυμφευθούν αργότερα.

Ήταν συνηθισμένο στις ανώτερες τάξεις ο γάμος να κανονίζεται εκ των προτέρων και η πρώτη εμπειρία μιας γυναίκας με το σεξ να είναι τόσο αποπροσανατολιστική όσο την περιγράφει η μυθική Προκνή στο χαμένο έργο «Τηρεύς» του Σοφοκλή: «Αμέσως μόλις μας ενώσει μια νύχτα, πρέπει να επαινέσουμε αυτό που μας συνέβη».

Κάποιες φορές, οι γυναίκες κατέγραφαν τέτοιους στοχασμούς σε πάπυρο. Σε επιστολή προς τη φίλη της Ευρυδίκη, η φιλόσοφος Θεανώ, μέλος του κύκλου του Πυθαγόρα (και πιθανώς σύζυγός του), συμβουλεύει: όταν μια γυναίκα μπαίνει στο κρεβάτι του συζύγου της πρέπει να αφήνει στην άκρη τη ντροπή μαζί με τα ρούχα της – και να τα ξαναφορέσει όταν σηκωθεί.

Η λογοτεχνία ως καθρέφτης επιθυμίας

Η αυθεντικότητα της επιστολής αμφισβητείται, αλλά το περιεχόμενο θυμίζει όσα λένε ακόμα μεταξύ τους πολλές σύγχρονες γυναίκες. Υποστηρίζεται επίσης ότι η ποιήτρια Ελεφαντίς, γνωστή στους Ρωμαίους συγγραφείς Μαρτιάλη και Σουητώνιο, είχε γράψει μικρά εγχειρίδια με συμβουλές για το σεξ – έργα που δυστυχώς δεν σώζονται.

Όταν λόγια γυναικών διασώζονται μέσα από γραπτά αντρών, συνήθως εκφράζουν τον έρωτα παρά το ίδιο το σεξ – κάτι που τις διαχωρίζει από άνδρες, όπως ο Μαρτιάλης ή ο Κατουλλός. Η Λεσβία λέει στον Κατουλλό πως «όσα λέει μια κυρία στον εραστή της / πρέπει να γράφονται στον άνεμο και στο τρεχούμενο νερό». Η φράση θυμίζει έντονα το γνωστό μας pillow talk.

Η Sulpicia, μία από τις ελάχιστες Ρωμαίες ποιήτριες των οποίων σώζονται στίχοι, εκφράζει τη λύπη της που βρίσκεται στην εξοχή μακριά από τον αγαπημένο της Κήρινθο στα γενέθλιά της – αλλά και τη χαρά όταν τελικά επιστρέφει στη Ρώμη.

Οι γυναίκες αυτές δεν χρειάζονταν ωμές περιγραφές για να δείξουν τι πραγματικά σκέφτονται για το σεξ. Μπορεί οι άντρες να κυριαρχούν στις πηγές, αλλά οι ίδιες απέδειξαν ότι μπορούσαν να είναι εξίσου παθιασμένες πίσω από κλειστές κουρτίνες.

“The Missing Thread: A New History of the Ancient World Through the Women Who Shaped It” της Daisy Dunn

Πηγή: BBC

Κλέφτες φέρονται να ληστεύουν τάφους άνω των 2.000 ετών στην Παλμύρα, μεταξύ άλλων πόλεων, και να καταγράφουν τον χρυσό και τα αντικείμενα που κλέβουν στο Facebook. Η Παλμύρα βρίσκεται στην Εύφορη Ημισέληνο, όπου ξεκίνησαν μερικοί από τους πρώτους γνωστούς πολιτισμούς και ήταν μια αρχαία πόλη κατά μήκος του Δρόμου του Μεταξιού – μιας εμπορικής οδού στο σταυροδρόμι της Ευρώπης και της Ασίας – που χρονολογείται από τον 3ο αιώνα π.Χ. Η πόλη, γνωστή για τα ρωμαϊκά ερείπια της, είναι Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Περιέχει αμέτρητα ανεκτίμητα αντικείμενα, όπως αγάλματα και ψηφιδωτά. Το 2015, η Παλμύρα υπέστη σοβαρές ζημιές από μαχητές που ανατίναξαν μερικά από αυτά τα αρχαία αξιοθέατα ενώ βρίσκονταν υπό τον έλεγχο του Ισλαμικού Κράτους.

Οι λεηλασίες και η εμπορία ανθρώπων εκεί φέρονται να έχουν αυξηθεί κατακόρυφα μετά την ανατροπή του πρώην Σύρου προέδρου Μπασάρ αλ-Άσαντ από τους αντάρτες τον Δεκέμβριο. Η λεηλασία, μαζί με την εκτεταμένη φτώχεια που επηρεάζει το 90% του πληθυσμού της Συρίας, θέτει την πολιτιστική κληρονομιά της χώρας σε κίνδυνο να χαθεί και να καταστραφεί από όσους αναζητούν γρήγορα χρήματα. «Όταν έπεσε το καθεστώς [Άσαντ], είδαμε μια τεράστια αύξηση. Ήταν μια πλήρης κατάρρευση οποιωνδήποτε περιορισμών που μπορεί να υπήρχαν στις περιόδους του καθεστώτος που έλεγχαν τις λεηλασίες», δήλωσε στον Guardian ο Αμρ αλ-Άζμ, καθηγητής ιστορίας και ανθρωπολογίας της Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο Shawnee State στο Οχάιο και συν-διευθυντής του Έργου Εμπορίας Αρχαιοτήτων και Ανθρωπολογικής Έρευνας Κληρονομιάς (ATHAR).

Το ATHAR, το οποίο παρακολουθεί τις αρχαιότητες της Μέσης Ανατολής που διακινούνται στη μαύρη αγορά στο διαδίκτυο, σημείωσε ότι σχεδόν το ένα τρίτο των συνολικών 1.500 περιπτώσεων έλαβε χώρα τον Δεκέμβριο. Το έργο περιλαμβάνει μια βάση δεδομένων με περισσότερα από 26.000 στιγμιότυπα οθόνης, βίντεο και εικόνες λεηλατημένων αρχαιοτήτων από το 2012.

Ενώ δεν είναι ασυνήθιστο τα διακινούμενα αγαθά να καταλήγουν προς πώληση στο διαδίκτυο, η εμφάνιση του Facebook Marketplace ως κόμβου για τέτοιου είδους πωλήσεις είναι σχετικά νέα. Παρά το γεγονός ότι το Facebook απαγόρευσε την πώληση ιστορικών αντικειμένων στην πλατφόρμα του το 2020, η πολιτική δεν εφαρμόζεται αρκετά αυστηρά ώστε να αποτρέψει τους λεηλάτες από το να διακινδυνεύσουν αυτές τις συναλλαγές μεταξύ σημαντικών ομάδων που κυμαίνονται από 100.000 έως 900.000 άτομα.

Οι ειδικοί έχουν επίσης παρατηρήσει αυξημένη ταχύτητα στις πωλήσεις διακινούμενων αγαθών. «Αυτή είναι η ταχύτερη πώληση αντικειμένων που έχουμε δει ποτέ. Για παράδειγμα, προηγούμενως ένα ψηφιδωτό που πωλούνταν από τη Ράκα χρειαζόταν έναν χρόνο. Τώρα, τα ψηφιδωτά πωλούνται σε δύο εβδομάδες», εξήγησε στον Guardian η Katie Paul, συν-διευθύντρια του έργου ATHAR και διευθύντρια του Tech Transparency Project.

Η συριακή κυβέρνηση προσπάθησε να σταματήσει τους κλέφτες απειλώντας με ποινές φυλάκισης έως και 15 ετών και αμοιβές για όσους παραδίδουν τα αντικείμενα. Αλλά με περιορισμένους διαθέσιμους πόρους για την προστασία της αρχαιολογικής κληρονομιάς, οι προσπάθειες της κυβέρνησης επικεντρώνονται περισσότερο στην προσπάθεια ανοικοδόμησης μετά την πρόσφατη πολιτική ρήξη.

Πηγή: ARTnews