Η πιο κοινή αίσθηση λέει ότι βλέπεις τη ζωή έτσι όπως σταμάτησε περίπου δύο χιλιάδες χρόνια πριν. Έχει σημασία; Για εμάς τους junkies της ιστορίας έχει και παραέχει. Κάθε ιστορική περίοδος, λίγο ή πολύ, λειτουργεί ως ένα εργαστήριο σκέψης που διαπερνά όλο το φάσμα της ζωής. Αν καταλάβουμε πώς ζούσαν οι άνθρωποι πριν από εμάς, ίσως μας βοηθήσει να ζήσουμε κι εμείς καλύτερα. Βέβαια, αν έφερνα στο σήμερα έναν κάτοικο της Πομπηίας από το 79 μ.Χ. και του έλεγα ότι εκεί που ζούσε συρρέουν σήμερα τέσσερα εκατομμύρια επισκέπτες τον χρόνο, είναι πιθανό να μου απαντούσε κυνικά «για ποιο λόγο; Δεν κάναμε και τίποτα σπουδαίο». Σε ακούω, φίλε μου, Ρωμαίε. Θα είχες κι εσύ τα ζόρια σου ειδικά αν ήσουν φτωχός εργάτης, τεχνίτης, γυναίκα, απελεύθερος ή δούλος. Το τελευταίο πράγμα που θα σε απασχολούσε θα ήταν να γίνει το εκμαγείο σου έκθεμα για λευκούς, συνταξιούχους Αμερικάνους με καπελάκι MAGA. Εμείς πάλι, δεμένοι στο άρμα της προόδου, μη νομίζεις ότι λύσαμε τα πάντα.

Θα έρθει η ώρα που θα γίνουμε κι εμείς αρχαίοι. Έχοντας αφήσει ένα ισχυρό αναλογικό και ψηφιακό αποτύπωμα θα είναι εύκολο για την επιστημονική κοινότητα να αναπαραστήσει τη ζωή μας. Σε περίπτωση όμως που θαφτούμε κάτω από τις συνέπειες μιας τεράστιας καταστροφής και η ζωή δεν επανέλθει ποτέ στη μορφή που την γνωρίζουμε, συχνά, σκέφτομαι τους αρχαιολόγους του μέλλοντος (ή τους εξωγήινους) να σκάβουν για να αναδείξουν τη σημερινή Αθήνα. Σε ποιο συμπέρασμα θα καταλήξουν, όταν θα φέρνουν στο φως σειρές από lockers στα κάγκελα των εισόδων των πολυκατοικιών; Τι θα λένε για τη ζωή μας, όταν θα ανακαλύψουν τα ίχνη των παπουτσιών μας πάνω σε ατέλειωτες ουρές; Πώς θα τους φανεί η κουλτούρα μας, όταν θα ξεθάψουν άπειρες μηχανές καφέ; Και κυρίως πού θα κατατάξουν τον πολιτισμό μας, όταν θα ξύσουν τις επιφάνειες των τοίχων και θα διαβάσουν ένα σύνθημα που λέει “Stop genocide”;

Αν θέλετε μπορώ να το πάρω πάνω μου και να απαντήσω. Μην ανησυχείτε, θα ανταποκριθώ στις απαιτήσεις της κρίσιμης κατάστασης. Θα χρησιμοποιήσω τα πιο σύγχρονα ψηφιακά μέσα καταγραφής και αποθήκευσης και με μια ασυνήθιστη φυσικότητα θα πω τα παρακάτω: «Πλάσματα του μέλλοντος. Εκεί που εσείς βλέπετε την πρόοδο, εμείς βλέπαμε ένα συνεχές πεδίο ερειπίων, καταστροφών και χαμένων ζωών. Ζούσαμε ψηφιακά απομονωμένοι σ’ έναν κόσμο που, χρόνο με το χρόνο, άνθιζε όλο και λιγότερο. Αφήναμε τα παιδιά να χάνονται στηριζόμενοι στη λογική ότι ορισμένοι άνθρωποι περισσεύουν. Βάζαμε πάνω από τα κεφάλια μας φονιάδες. Πουλούσαμε τις ώρες μας για να φάμε και να πιούμε και γυρνούσαμε αποκαμωμένοι στα σπίτια μας λάμνοντας σε μια θάλασσα από λαμαρίνες. Τα σπίτια μας έφταναν ψηλά για να έχουμε την επιλογή να πέσουμε. Και τώρα εσείς που έχετε ένα πιο αναπτυγμένο σύστημα αισθήσεων, ελπίζουμε να έχετε αποδεχτεί την ελλειμματική μας φύση και να απολαμβάνετε την ομορφιά. Να έχετε ξεμπερδέψει, μια και καλή, με το άδικο και να αφήσετε χώρο για τους επόμενους».

Πώς σας φαίνεται;

Είχε πάντα μια τεράστια περιέργεια. Ήθελε να τα ζήσει όλα κι όσα δεν προλάβαινε τα διάβαζε στα βιβλία και τα έβλεπε στις οθόνες. «Μόλις τελειώσω το σχολείο, θα πάω ένα μεγάλο ταξίδι», είχε πει στη μαμά της. Δεν την κρατούσε τίποτα. Βαθιά μέσα της ένιωθε μόνη κι ας είχε πάντα γύρω της έναν στρατό από συγγενείς και φίλους. Πίστευε ότι αυτή η μοναχικότητα θα τη συνδέσει με τους άλλους. Ζούσε στα όρια του παράδοξου της ανθρώπινης εμπειρίας, όπου η θλίψη συνυπάρχει με τη χαρά. Αυτή τη βαθιά εμπειρία πάσχιζε συνεχώς να μοιραστεί. Με κάθε απογοήτευση κέρδιζε λίγη γνώση, με κάθε χαρά κέρδιζε τη δύναμη για να συνεχίσει.

Στα μεγάλα της «κέφια», οραματιζόταν ποια θα είναι η τελευταία εικόνα του κόσμου. «Έλεος, ρε παιδί μου, μας μαύρισες πάλι». «Δε φταίω εγώ, φίλη μου, βλέπεις, στα 16 μου, διάβαζα Καρυωτάκη». Κανείς δεν της είπε να το κάνει. Ζώντας σ’ ένα σπίτι γεμάτο με ονειροπόλους, γοητευόταν από τις ιστορίες ανθρώπων, που δεν έβλεπαν κανένα ιδανικό στη ζωή τους. Παρόλα αυτά, δεν ήταν τέτοιο άτομο. Θα έδινε τα πάντα για ένα καλύτερο αύριο, το οποίο εκείνη μπορεί και να μη ζούσε. «Είμαστε μακριά από την εποχή που ακούγαμε τέτοιες ιστορίες ανθρωποθυσιών», της είχε πει ο αγαπημένος της δάσκαλος στο φροντιστήριο.«Σήμερα μετράμε μόνο κατάγματα». Το θυμάται ακόμα και το ζει καθημερινά, όταν τα παιδικά της όνειρα και οι μνήμες, που την καθορίζουν, συγκρούονται με την πραγματικότητα.

«Θα ήθελα να ήταν αλλιώς τα πράγματα», είπε στον κολλητό της. «Και ποιος δε θα το ήθελε, αγάπη μου;». Είναι λίγες οι ανθρώπινες επινοήσεις, που πολλαπλασιάζουν κάτι στην ψυχή της. Προτιμάει, σαν τον Φερνάντο Πεσόα, «τα τριαντάφυλλα από την πατρίδα της». Αυτή η απλή, αγνή ομορφιά ήταν για εκείνη, η υπενθύμιση πως υπάρχει κάτι περισσότερο από τις καθημερινές μάχες και τις απογοητεύσεις. Κάτι που λειτουργεί ως αντίβαρο στη φθορά.

Στα όνειρά της, βλέπει ότι είναι μέλος του “Movimiento 26 de Julio” και μάχεται στη Σιέρα Μαέστρα ή ότι σηκώνεται το γυμνό της σώμα της στον αέρα, σ’ ένα άδειο δωμάτιο και τα δάχτυλά της ευθυγραμμίζονται με τις ακτίνες του φωτός. «Υπάρχει, άραγε, χαμένος χρόνος;», τη ρώτησε κάποιος στην ομάδα. «Δεν ξέρω. Ξέρω μόνο ότι δεν προλαβαίνουμε να τα ζήσουμε όλα. Θέλω να πάρω μια μικρή γεύση απ’ όλες τις συγκινήσεις κι ας μην μπορώ να αισθανθώ τις περισσότερες». Έτσι δανείζεται τα δάκρυα ανθρώπων, που τα έχουν κάνει όλα στο «πιο πολύ». Είναι ξένα, όπως ξένη είναι κι αυτή.

Μεγαλώνει. Και της αρέσει να μεγαλώνει δίπλα στα παιδιά. Μια μέρα, ένα από αυτά την ρώτησε: «Γιατί είσαι θλιμμένη;». «Δεν είμαι. Δε βλέπεις ότι γελάω;». Δεν την πίστεψε. «Μήπως επειδή είσαι μόνη;». «Δεν είμαι, είμαι δίπλα σου και κάνουμε παρέα». «Και τι θα κάνεις, όταν τελειώσει ο κόσμος;», ρώτησε με περιέργεια. «Θα περπατάω για πολλές ώρες». «Και δε θα κουραστείς;». «Όταν κουραστώ, θα καθίσω στην άκρη για πέντε – δέκα λεπτά και ύστερα θ’ ανέβω στους ώμους του πατέρα μου για να δω τον κόσμο από ψηλά… Έλα δώσε μου τώρα το χέρι σου να περάσουμε το δρόμο».