Πηγή φωτογραφίας: Π. Ταβιτιάν

Η έρευνα διαπιστώνει σταθερά ότι οι πράξεις αλτρουισμού και αλληλεγγύης, όπως η δωρεά χρηματικών ποσών, ο εθελοντισμός ή η εθελοντική αιμοδοσία, ωφελούν τόσο τον δέκτη όσο και τον δωρητή – ακόμα και όταν ο δωρητής δεν περιμένει τίποτα σε αντάλλαγμα. «Το να βρίσκουμε χαρά στο να βοηθάμε τους άλλους είναι θεμελιώδες για το ποιοι είμαστε ως είδος», δήλωσε η Elizabeth Dunn, καθηγήτρια ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας.

Το να βοηθάμε τους άλλους μπορεί να δημιουργήσει έναν βρόχο θετικής ανατροφοδότησης: Επειδή το να κάνουμε καλό είναι καλό εξ ορισμού, ο αλτρουισμός μπορεί να γεννήσει περισσότερο αλτρουισμό και καλύτερη ευημερία. «Αν τα πράγματα είναι δύσκολα, συχνά δεν έχεις όρεξη να κάνεις τα πράγματα που θα βοηθήσουν τους άλλους ανθρώπους γύρω σου», είπε η Abigail Marsh, καθηγήτρια ψυχολογίας και του διεπιστημονικού προγράμματος νευροεπιστήμης στο Πανεπιστήμιο Georgetown. «Αλλά, στην πραγματικότητα, αυτό μπορεί να είναι στην πραγματικότητα ένα από τα καλύτερα πράγματα που μπορεί να κάνει κάποιος».

Το να βοηθάμε τους άλλους βοηθάει τη δική μας ευημερία

Σε μια σημαντική μελέτη του 2008, η Dunn και οι συνεργάτες της έδωσαν σε 46 συμμετέχοντες ένα μικρό χρηματικό ποσό (5$ ή 20$) και τους είπαν να τα ξοδέψουν είτε για τον εαυτό τους είτε για κάποιον άλλον. Οι άνθρωποι που ξόδεψαν τα χρήματα σε κάποιον άλλο ανέφεραν ότι ήταν πιο ευτυχισμένοι από εκείνους που τα ξόδεψαν για τον εαυτό τους, ανεξάρτητα από το ποσό των χρημάτων.

Η αρχική μελέτη ήταν μικρή, αλλά η μετέπειτα έρευνα επιβεβαίωσε τα οφέλη για την ευημερία των κοινωνικών δαπανών, συμπεριλαμβανομένης μιας μελέτης του 2020 με σχεδόν 8.000 συμμετέχοντες. Άλλοι τρόποι για να προσφέρουμε καλοσύνη, όπως ο εθελοντισμός και η αιμοδοσία, μπορούν επίσης να μας κάνουν να νιώθουμε καλά και να βελτιώσουν τη διάθεση και την ευεξία μας, σύμφωνα με έρευνα. Ο εθελοντισμός, συγκεκριμένα, μπορεί να δώσει «λίγη περισσότερη από αυτή τη ζεστή λάμψη που παίρνετε βλέποντας πώς οι ενέργειές σας έχουν ωφελήσει άλλους ανθρώπους», είπε η Marsh.

Η καλοσύνη μειώνει – κυριολεκτικά – τον πόνο

Το να δίνουμε στους άλλους φαίνεται επίσης ότι μειώνει κυριολεκτικά τον πόνο μας. Μια μελέτη του 2019 ανέφερε ότι οι άνθρωποι που έκαναν αλτρουιστικές πράξεις, όπως η δωρεά χρημάτων σε ορφανά παιδιά, αντιλήφθηκαν λιγότερο σωματικό πόνο όταν έπαθαν ηλεκτροπληξία ή το τσίμπημα ενός τουρνικέ σε σύγκριση με εκείνους που κέρδισαν τα χρήματα για τον εαυτό τους. Οι καρκινοπαθείς βίωσαν ακόμη και μια ανάπαυλα από τον χρόνιο πόνο τους.

Μετά από μια αλτρουιστική πράξη, η νευροαπεικόνιση fMRI έδειξε ότι η νευρική δραστηριότητα μειώθηκε στον πρόσθιο περιφερικό φλοιό και τη νησίδα, που είναι οι δύο περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τον πόνο. Ταυτόχρονα, η δραστηριότητα αυξήθηκε στον προμετωπιαίο φλοιό, κάτι που είναι σημαντικό για να εμποτίσει την αλτρουιστική πράξη με νόημα.

Ο αλτρουισμός ως μακροπρόθεσμο όφελος για την υγεία

Το να είσαι αλτρουιστής αποδίδει επίσης μακροπρόθεσμα οφέλη για την υγεία. Οι άνθρωποι που βοήθησαν άλλους ανέφεραν ότι ήταν πιο ικανοποιημένοι με τη ζωή και τη δουλειά τους και είχαν λιγότερα συμπτώματα κατάθλιψης έως και δύο μήνες αργότερα, ανέφερε μια μελέτη του 2018.

Ακόμη και μικρές πράξεις καλοσύνης μπορεί να είναι εκπληκτικά ευεργετικές για την ευημερία μας. «Αλλάζει το πώς σκέφτεσαι τον εαυτό σου ως άτομο. Ενισχύει την πίστη σου σε έναν κόσμο ανθρώπων που προσπαθούν να βοηθήσουν ο ένας τον άλλον», εξήγησε η Marsh.

Η χαρά στο να βοηθάς τους άλλους μπορεί να είναι θεμελιώδης

«Είμαστε τόσο κοινωνικό είδος που το να κάνουμε πράγματα που βοηθούν τους άλλους γύρω μας είναι πολύ βαθιά στον πυρήνα μας», είπε ο Marsh. «Είναι κάτι που οι περισσότεροι άνθρωποι είναι φτιαγμένοι να θέλουν να κάνουν».

Ο αλτρουισμός πιθανώς περιλαμβάνει περιοχές του εγκεφάλου που συνδέονται με την επεξεργασία ανταμοιβής καθώς και τον έσω προμετωπιαίο φλοιό, ο οποίος φαίνεται να είναι «πραγματικά σημαντικός για την κωδικοποίηση της αξίας της ευημερίας των άλλων ανθρώπων», δήλωσε ο Shawn Rhoads, μεταδιδακτορικός ερευνητής στην υπολογιστική ψυχιατρική στο Icahn School of Medicine Mount Sinai.

Ακόμη και τα παιδιά κάτω των δύο ετών φαίνεται να βρίσκουν χαρά δίνοντας τα υπάρχοντά τους, ανέφεραν η Dunn και οι συνεργάτες της σε μια μελέτη του 2012. Όταν ζητήθηκε από τα νήπια να δωρίσουν παιχνίδια τους – «που για ένα νήπιο ισοδυναμεί με χρυσό, βασικά» – φάνηκαν πιο χαρούμενα από ό,τι όταν έλαβαν τα ίδια τα κεράσματα, είπε η Dunn, ο οποίος είναι επίσης συν-συγγραφέας του «Happy Money: The Science of Happier Spending».

Μια άλλη απόδειξη ότι ο αλτρουισμός μπορεί να είναι εξελικτικά ριζωμένος είναι ότι τα οφέλη του φαίνονται σε διαφορετικούς πολιτισμούς σε όλο τον κόσμο. Οι μελέτες δείχνουν επίσης ότι η ευημερία και ο αλτρουισμός έχουν πιθανώς αμφίδρομη σχέση: Οι πιο ευτυχισμένοι άνθρωποι τείνουν να επιδίδονται σε περισσότερο αλτρουισμό και οι πιο αλτρουιστές αισθάνονται πιο ευτυχισμένοι. «Κάτι που είναι υπέροχο», είπε η Marsh. «Σημαίνει ότι αυτά τα δύο ευεργετικά αποτελέσματα μπορούν να αλληλοενισχύονται».

Το να βοηθάς άλλους όχι μόνο ωφελεί εσένα που προσφέρεις και το άτομο που λαμβάνει τη βοήθειά σου, αλλά και άλλους που απλώς παρατηρούν τις πράξεις αλτρουισμού. «Οι άνθρωποι που παρατηρούν πράξεις αλτρουισμού τείνουν επίσης να αισθάνονται καλύτερα και λιγότερο κυνικοί για τον κόσμο γενικά», είπε ο Rhoads, ο οποίος συνέγραψε ένα κεφάλαιο για τη σχέση μεταξύ αλτρουισμού και ευημερίας στην Έκθεση Παγκόσμιας Ευτυχίας του 2023 με τον Marsh. Είναι ένας «πολύ ενδιαφέρων βρόχος ανατροφοδότησης της προκοινωνικής συμπεριφοράς».

Πώς να ανταποδώσετε καλοσύνη στους άλλους

Οι ερευνητές εφαρμόζουν αυτό που μελετούν. Ο Rhoads τρέχει ένα καλοκαιρινό πρόγραμμα που διδάσκει σε μαθητές γυμνασίου την υπολογιστική ψυχιατρική, ενώ η Dunn φέρνει τους φίλους και τον γιο της στο Plenty of Plates στο Βανκούβερ για να φτιάξουν γεύματα για άτομα που έχουν ανάγκη. Η Marsh είναι εθελόντρια σε έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό που συνίδρυσε, βοηθώντας ανθρώπους και οικογένειες που αντιμετωπίζουν διαταραχές επιθετικότητας. Παίρνει επίσης μια επιπλέον τσάντα σκυλιών στο πάρκο για να μαζέψει τα σκουπίδια όταν περπατά στο πάρκο. Να τι συμβουλεύουν οι ειδικοί για όποιον από εμάς θέλει να προσφέρει καλοσύνη και δεν γνωρίζει από πού να αρχίσει.

Ξεκινήστε τώρα

Κάντε την έρευνά σας, αλλά μην αναβάλλετε να βοηθήσετε μόνο και μόνο επειδή περιμένετε την τέλεια ευκαιρία, είπε η Dunn. «Ακόμη και οι μικρές δωρεές κάνουν τη διαφορά, τόσο για φιλανθρωπικές οργανώσεις που τις λαμβάνουν όσο και για τα συναισθηματικά οφέλη που παρατηρούμε μεταξύ των δωρητών», πρόσθεσε.

Σκεφτείτε τον τόπο σας

Αν και οι άνθρωποι συχνά σκέφτονται να βοηθήσουν μεγάλες, διεθνείς φιλανθρωπικές οργανώσεις, η δωρεά ή η εθελοντική προσφορά σε κοντινούς σε εμάς οργανισμούς μπορεί να βοηθήσει να «πλέξουμε αυτόν τον ιστό της τοπικής κοινότητας», λέει η Marsh. Βοηθά επίσης να κάνουμε φίλους, να δούμε την επίδραση της προσφοράς μας από κοντά και να αλλάξουμε τους κανόνες του παιχνιδιού στο μέρος που ζούμε, πρόσθεσε.

Ρωτήστε τους ανθρώπους ποιες φιλανθρωπικές οργανώσεις υποστηρίζουν

Όχι μόνο μπορείτε να μάθετε για άλλες ευκαιρίες προσφοράς, αλλά μπορεί να δημιουργήσετε συνδέσεις μεταξύ εσάς και αυτών, είπε η Dunn.

Επιτρέψτε στον εαυτό σας να απολαύσει την ανταμοιβή

Μπορεί να αισθάνεστε ένοχοι που αισθάνεστε καλά όταν βοηθάτε άλλους. Αλλά «είναι εντάξει να νιώθεις καλά όταν δίνεις», είπε η Dunn. «Τι υπέροχος τρόπος να νιώθεις ευτυχισμένος».

Πηγή: Lifo.gr

Τα καφενεία του 17ου αιώνα προσέφεραν δημοκρατικούς χώρους συνάντησης (αν δεν ήσουν γυναίκα). Επαναστάσεις ξεκίνησαν σε αμερικανικά και γαλλικά καφέ τον 18ο αιώνα. Ιστορικά, ήταν καταφύγιο. Η Σιμόν ντε Μποβουάρ, στα απομνημονεύματά της, περιγράφει πώς περνούσε ολόκληρες ημέρες στο Café de Flore τον παγωμένο χειμώνα του 1942-43, φτάνοντας νωρίς για να βρει τη ζεστή θέση δίπλα στη σόμπα. «Πάντα νιώθαμε μια έκρηξη χαράς, βγαίνοντας από το σκοτάδι και μπαίνοντας σε αυτή τη φωτεινή φωλιά», έγραφε. Όσοι σύχναζαν εκεί έγιναν μια «οικογένεια» θαμώνων. «Αισθανόμασταν σαν στο σπίτι μας, ασφαλείς».

Αυτό αγγίζει την ουσία των καλών καφέ: τους λεγόμενους τρίτους χώρους, όρο που επινόησε ο κοινωνιολόγος Ray Oldenburg, αναφερόμενος σε χώρους που δεν είναι ούτε το σπίτι ούτε η δουλειά. Αυτοί οι χώροι, σύμφωνα με τον Oldenburg, είναι προσβάσιμοι και συμπεριληπτικοί· επιτρέπουν στους επισκέπτες να περνούν απαρατήρητοι αλλά υποδέχονται και τους τακτικούς· προσφέρουν χώρο για συζήτηση και παιχνίδι.

Η αξία των τρίτων χώρων στη σύγχρονη ζωή

Δικαιολογημένα υπάρχουν αντιδράσεις για την απώλεια τέτοιων χώρων λόγω της πανδημίας Covid, της οικονομικής αστάθειας και του διαδικτύου. «Το ίντερνετ έχει γίνει ο τρίτος μας χώρος». Όμως το διαδίκτυο δεν μπορεί να καλύψει όλα όσα προσφέρει ένας τρίτος χώρος: ασφάλεια όταν το σπίτι δεν αποτελεί καταφύγιο· μια ανάσα για όποιον χρειάζεται απλώς να βρίσκεται αλλού.

Η ανάγκη για νέες κοινότητες και λύσεις

Η αξία των ουδέτερων, φιλόξενων χώρων είναι ανεκτίμητη, αν και δεν αποτυπώνεται στους ισολογισμούς. Ίσως είναι ουτοπικό να περιμένουμε από την ελεύθερη αγορά να τους προσφέρει. Η Γαλλία έχει χάσει 160.000 καφέ από τη δεκαετία του ’60. Οι αρνητικές συνέπειες της κοινωνικής απομόνωσης είναι καλά τεκμηριωμένες: ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει χαρακτηρίσει τη μοναξιά «παγκόσμιο πρόβλημα δημόσιας υγείας».

Βέβαια, οι τρίτοι χώροι δεν χρειάζεται να είναι τόσο περίπλοκοι. Δεν θα μπορούσαν κάποιοι από αυτούς τους χώρους –με φορολογικές ελαφρύνσεις ή κρατικές επιδοτήσεις– να μετατραπούν σε νέους τρίτους χώρους; Σε κόμβους κοινότητας, repair cafés, βιβλιοθήκες αντικειμένων ή διακριτικούς χώρους συνάντησης;

Πηγή: The Guardian

| Οι μεγάλες ταχύτητες | Οιδίπους τυραννούμενος και άλλα ποιήματα | εκδόσεις Ίκαρος

*Ο Νίκος Καρούζος (17 Ιουλίου 1926 – 28 Σεπτεμβρίου 1990) ήταν ποιητής της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς. Γεννήθηκε στο Ναύπλιο και έζησε στην Αθήνα για 40 χρόνια. Η ποίηση του Καρούζου έχει χαρακτηριστεί ως φιλοσοφική, θρησκευτική, μυστική, μα δεν είναι τόσο η μεταφυσική διάσταση που τη διακρίνει, αλλά «μια υπαρξιακή πλησμονή, που τον ωθεί πέρα από τα όρια του εγώ, προς τη συγχώνευση με το αισθητό σύμπαν». Έχει βραβευτεί με το Β’ Κρατικό Βραβείο ποίησης, το Α΄Βραβείο ποίησης της Ομάδας των Δώδεκα και το Κρατικό Λογοτεχνικό βραβείο ποίησης (1988).

«Η πορεία προς τα βουνά». Αυτή τη φράση πρόλαβαν να συγκρατήσουν τα μάτια μου ή, καλύτερα, αυτό το νόημα παρήγαγε το υποσυνείδητό μου από τη γρήγορη εναλλαγή των εικόνων. Δε θυμάμαι τι έγραφε, αλλά δεν πρέπει να έπεσα και πολύ έξω. Η μετακίνηση των πληθυσμών από τα πεδινά στα ορεινά στην Ελλάδα, κατά τους θερινούς μήνες, είναι μια ιστορική καταγραφή, όχι και τόσο μακρινή από το σήμερα. Συνέχισα τον δρόμο μου έχοντας στο νου μου την εικόνα αυτών των ανθρώπων να περπατούν μερόνυχτα και θυμήθηκα τη φράση ενός από αυτούς, του παππού μου, που, πριν από κάθε ταξίδι, έλεγε: «ώρα καλή!».

Ώρα μου καλή, λοιπόν. Συνεχίζω, βρίσκομαι στη μέση των διακοπών μου. Κάποιοι από εμάς περνάμε, μέχρι και σήμερα, πάνω στα βήματα εκείνων των ανθρώπων. Όχι πια με τα πόδια, πάνω σε μονοπάτια και δίπλα σε φορτωμένα μουλάρια, αλλά άνετοι μέσα σε ασφαλή αυτοκίνητα, που τρέχουν πάνω στην άσφαλτο και χρησιμοποιούν δορυφορική πλοήγηση. Πηγαίνουμε στα μέρη τους, όχι από ανάγκη, αλλά για αναψυχή. Για ένα post του τύπου «νιώθω ευλογημένος» στην τοποθεσία τάδε, πριν μας ρουφήξει ξανά η αστική ρουτίνα. Κι όμως, μερικές φορές, χαλάμε ό,τι εκείνοι έφτιαξαν με κόπο και μεράκι επιδεικνύοντας ασυγχώρητη ασέβεια προς το περιβάλλον και την ιστορία.

Από ταξιδιώτες γίναμε τουρίστες. Σχεδόν τίποτα δεν έμεινε όρθιο. Με το ζόρι κρατιέται ακόμα και αυτή η παιδική ανάμνηση. Μέχρι και τα αλάνια της νεανικής μας ηλικίας έγιναν μεσήλικες με προβλήματα και αραιό μαλλί σα χνούδι από ροδάκινο. Τα όμορφα κορίτσια που χαζεύαμε έγιναν μανούλες του Facebook «σηκώνοντας» στα social media φωτογραφίες των μωρών τους σχηματίζοντας δίπλα τους, με κάλτσες και σαλιάρες, τον αριθμό που αντιπροσωπεύει κάθε μήνα που συμπληρώνουν στον μάταιο τούτο κόσμο.

Κι όμως, παρά τον όποιο προβληματισμό και την ξενέρα, μ’ αρέσει να ταξιδεύω. Δε θα σταματήσω ποτέ, έστω και μόνος, να πηγαίνω στα αγαπημένα μου μέρη και σε τόπους που δεν έχω ξαναβρεθεί. Να παίρνω το αυτοκίνητό μου και να οδηγώ από τη μία άκρη ως την άλλη. Σε μοντέρνους, υπερσύγχρονους, ιδιωτικούς αυτοκινητόδρομους, στις παλιές εθνικές οδούς με τα εικονίσματα σε κάθε δεύτερη στροφή, στο ορεινό οδικό δίκτυο με τους απότομους γκρεμούς, σε βατούς και δύσβατους δασικούς χωματόδρομους. Στους έρημους δρόμους, που τους έχω περάσει αμέτρητες φορές, το αυτοκίνητό μου γίνεται ένα ποδήλατο, που το οδηγώ χωρίς χέρια. Ο κρύος αέρας γεμίζει τα πνευμόνια μου και η μουσική επιλέγεται από το ίδιο το τοπίο. Στιγμιαία νιώθω σαν τον Leonardo Di Caprio στη σκηνή που φωνάζει δυνατά “I am the king of the world” χωρίς να ξέρει τι τον περιμένει.

Στις φετινές διακοπές, κράτησα στη μνήμη μου όλες οι διαδρομές που διένυσα εξίσου με τα μέρη που επισκέφτηκα. Πέρα από τις ομορφιές της φύσης, ένιωθα παντού τα ίχνη όσων είχαν περάσει πριν από εμένα. Ανθρώπων που δεν είχαν σε ποια ζωή να γυρίσουν. Παιδιών που δεν πρόλαβαν το πανηγύρι. Οχτάωρων που πλήρωσαν ακριβά τη βενζίνη για να μεταφέρουν τα Πατήσια σ’ ένα παραθαλάσσιο μέρος. Απολυμένων φαντάρων που κανείς δεν περίμενε. Χαμογελαστών γυναικών που κρατούσαν ένα δέμα στάχυα στην αγκαλιά τους. Ποιητών που ήρθαν να δώσουν κουράγιο και ελπίδα σ’ έναν χαμένο κόσμο.

Οι δρόμοι ήταν και θα είναι για πάντα εδώ. Ανοίχτηκαν για να ενώνουν ερήμους, χωριά, βουνά και θάλασσες. Πάνω τους εξακολουθεί να γράφεται η ιστορία. Έχουν μνήμη. Κουβαλούν τις χαρές και τις λύπες, τα γέλια και τα κλάματα, τις πρώτες και τις τελευταίες στιγμές, τις επιστροφές και τους αποχωρισμούς. Αυτό το καλοκαίρι τους πρόσεξα περισσότερο και τους υποσχέθηκα ότι θα συναντιόμαστε πιο συχνά.

Φωτογραφίες: Shutterstock

Όπως εξηγεί η ψυχολόγος και ειδικός στις φιλίες Irene S. Levine, «ο όρος ‘φίλος-εχθρός’ περιγράφει κάποιον που φαίνεται να είναι φίλος, όμως η σχέση είναι μονόπλευρη ή ανισόρροπη και τελικά επώδυνη και μη ικανοποιητική». Αυτό το άτομο μπορεί να προσποιείται πως είναι φίλος, ίσως και να το πιστεύει, αλλά η συμπεριφορά του θυμίζει περισσότερο εχθρό: συχνά είναι υπονομευτικός, ανειλικρινής, αναξιόπιστος ή εκμεταλλεύεται τους άλλους.

Σε αντίθεση με τις αληθινές φιλίες, τέτοιες σχέσεις χαρακτηρίζονται από ψεύτικη οικειότητα, κακές προθέσεις, κρυφό ανταγωνισμό και αρνητικά σχόλια πίσω από την πλάτη. Η ψυχολόγος Stefanie Mazer σημειώνει πως «αυτές οι σχέσεις συχνά προκαλούν άγχος αντί για παρηγοριά». Είναι δύσκολο να χτίσεις εμπιστοσύνη με έναν φίλο-εχθρό και η τοξικότητα μπορεί να βλάψει την ψυχική σου υγεία. Τις περισσότερες φορές, είναι καλύτερα να απομακρυνθείς και να επενδύσεις σε ανθρώπους που νοιάζονται πραγματικά για εσένα.

Παρόλα αυτά, πολλοί δυσκολεύονται να αποκόψουν τους φίλους-εχθρούς. Οι ειδικοί εξηγούν τους λόγους που κρατάμε τέτοιες περίπλοκες σχέσεις ― και τι σημαίνει αυτό για εμάς.

Κοινή ιστορία και θετικές αναμνήσεις

Ένας βασικός λόγος είναι η μακροχρόνια κοινή πορεία. Η Levine τονίζει πως «οι άνθρωποι διστάζουν να τερματίσουν φιλίες χρόνων, ακόμα κι αν πρόκειται για φίλους-εχθρούς». Συχνά δεν ήταν πάντα έτσι τα πράγματα· μπορεί να έχουν υπάρξει όμορφες στιγμές ή αληθινή στήριξη στο παρελθόν.

Η εκπαιδεύτρια φιλίας Danielle Bayard Jackson, συγγραφέας του βιβλίου «Fighting for Our Friendships», επισημαίνει πως οι θετικές αναμνήσεις κάνουν δύσκολη τη ρήξη. Υπάρχουν στιγμές όπου ο φίλος-εχθρός στάθηκε πραγματικά δίπλα μας ή μοιράστηκε πόρους μαζί μας. Αυτή η ανάμειξη καλού και κακού οδηγεί πολλούς στο να διατηρούν τέτοιες σχέσεις για χρόνια.

Η Mazer προσθέτει ότι συχνά το άτομο εστιάζει υπερβολικά στις καλές στιγμές, υποβαθμίζοντας τη βλαβερή πλευρά της σχέσης. Σε βαθύτερο επίπεδο, η διατήρηση ενός φίλου-εχθρού μπορεί να σχετίζεται με την ανάγκη συνέχειας ή επειδή η σχέση συνδέεται με σημαντικά βιώματα ή στάδια της ζωής.

Ανταγωνισμός και παρακίνηση

Ένας άλλος λόγος είναι ο κρυφός ανταγωνισμός. Η Mazer αναγνωρίζει πως οι φίλοι-εχθροί μπορούν να λειτουργήσουν ως κίνητρο για αυτοβελτίωση. Ωστόσο, αυτή η παρακίνηση βασίζεται συχνά σε ανθυγιεινό ανταγωνισμό.

Η θεραπεύτρια Natalie Moore εξηγεί ότι πρόκειται για μια σχέση όπου επικρατεί ανομολόγητος ανταγωνισμός αντί για αληθινή υποστήριξη. Η έρευνα όμως δείχνει ότι οι συμπονετικοί φίλοι συμβάλλουν περισσότερο στην επιτυχία σε σύγκριση με τις ρηχές ή ανταγωνιστικές φιλίες.

Αναγνώριση του προβλήματος

Δεν είναι πάντα εύκολο να συνειδητοποιήσει κανείς ότι έχει έναν φίλο-εχθρό. Η Moore υπογραμμίζει πως αν δεν δίνουμε σημασία στο πώς μας φέρονται οι φίλοι μας ή πώς μας κάνουν να νιώθουμε, διατηρούμε τη σχέση από συνήθεια.

Η Levine συμπληρώνει ότι άνθρωποι με ανασφάλεια ή λίγους φίλους μπορεί να μην αντιλαμβάνονται καν τη βλαβερή δυναμική, θεωρώντας ότι «κάποιος είναι καλύτερος από το τίποτα».

Στιλ προσκόλλησης και συναισθηματικές ανάγκες

Η διατήρηση τέτοιων σχέσεων συχνά σχετίζεται με το στυλ προσκόλλησης του ατόμου. Η θεραπεύτρια Deborah Vinall, επικεφαλής ψυχολογικών υπηρεσιών στο Recovered.org, εξηγεί πως όσοι φοβούνται την εγκατάλειψη ή έχουν αγχώδη προσκόλληση σπάνια τερματίζουν ανθυγιεινές φιλίες.

Η Mazer επίσης αναφέρει πως άτομα με χαμηλή αυτοεκτίμηση ή έντονη ανάγκη εξωτερικής επιβεβαίωσης τείνουν να παραμένουν σε αντιφατικές και συναισθηματικά απαιτητικές σχέσεις.

Kοινωνική συνοχή και συμφέροντα ομάδας

Οι φίλοι-εχθροί συχνά ανήκουν σε κοινά κοινωνικά δίκτυα ― δουλειά, παρέες ή οικογένεια ― κάτι που κάνει δύσκολη την πλήρη απομάκρυνση χωρίς κοινωνικές συνέπειες, σύμφωνα με τη Mazer.

Η Moore προσθέτει ότι όταν ανήκεις σε μεγάλη παρέα όπου υπάρχει ένας φίλος-εχθρός, μπορείς να νιώσεις πως πρέπει να επιλέξεις ανάμεσα στην ομάδα ή στη ρήξη μαζί του. Αυτό απαιτεί δεξιοτεχνία στη διαχείριση των σχέσεων ώστε να διατηρήσεις τους αληθινούς φίλους χωρίς να αποκοπείς τελείως.

Στρατηγικά οφέλη και κοινωνικό status

Kάποιοι βλέπουν τη σχέση με τον φίλο-εχθρό ως στρατηγική επιλογή για πρόσβαση σε δύναμη, πόρους ― όπως μια ιδιωτική πισίνα ή λέσχη ― ή γνωριμίες υψηλού κύρους, όπως επισημαίνει η Vinall. Αν ο φίλος-εχθρός έχει υψηλό κοινωνικό status, αρκετοί μένουν κοντά του για να ενισχύσουν τη δική τους εικόνα.

Επιπλέον, οι φίλοι-εχθροί συχνά παρέχουν πρόσβαση σε σημαντικές γνωριμίες ή επαγγελματικές ευκαιρίες ― ακόμη κι αν αυτό προκαλεί ψυχολογική πίεση. Μπορούν επίσης να μας βοηθήσουν να εντοπίσουμε μικτές προθέσεις στους ανθρώπους γύρω μας ή ακόμα και να δίνουν ωμές αλλά χρήσιμες ανατροφοδοτήσεις.

Kοινωνικοί κανόνες και όρια στη φιλία

Είναι ενδιαφέρον ότι ενώ θεωρείται φυσιολογικό ένα ζευγάρι να χωρίζει όταν τα πράγματα δεν πάνε καλά, δεν υπάρχει αντίστοιχη κοινωνική νόρμα για τη λήξη μιας προβληματικής φιλίας, όπως τονίζει η Moore. Πολλοί δυσκολεύονται να απομακρυνθούν επειδή δεν υπάρχει «αποδεκτός» τρόπος διακοπής μιας φιλίας.

Η Mazer προσθέτει ότι η ανάγκη αποφυγής συγκρούσεων και η ανησυχία για τη φήμη μας συχνά εμποδίζουν τους ανθρώπους από το να θέσουν ξεκάθαρα όρια ή να τερματίσουν μια σχέση ― ακόμα κι όταν βλάπτει την ψυχική υγεία τους.

Eπιλογή διατήρησης με όρια

Aν γνωρίζεις ότι κάποιος είναι πραγματικά φίλος-εχθρός, μπορείς συνειδητά να θέσεις όρια ώστε η σχέση αυτή να μην σε επηρεάζει αρνητικά, υπογραμμίζει η Levine. Αυτό σημαίνει ότι επιλέγεις συγκεκριμένα πλαίσια συναναστροφής όπου νιώθεις ασφαλής χωρίς όμως να βασίζεσαι σε εκείνον για βαθύτερες συναισθηματικές ανάγκες.

Tα όρια αυτά σου επιτρέπουν ίσως να διατηρείς μια περιορισμένη επαφή χωρίς αντίκτυπο στην αυτοεκτίμησή σου ή στη συνολική ευημερία σου. Όπως λέει η Mazer, τέτοιοι άνθρωποι μπορεί κατά διαστήματα να είναι διασκεδαστικοί ή υποστηρικτικοί ― αλλά μόνο υπό προϋποθέσεις που εσύ θέτεις.

Aυτό το είδος επιλογής πρέπει πάντα να γίνεται συνειδητά· καλό είναι τακτικά να αξιολογείς τα όριά σου και το πώς νιώθεις μέσα στη σχέση αυτή. Αντίθετα με το γνωστό «κράτα τους εχθρούς κοντά», λίγη απόσταση από έναν φίλο-εχθρό ίσως είναι τελικά προς όφελός σου.

Πηγή: Huffpost

Και αυτό είναι το μεγάλο – και τρομακτικό – παράδοξο της σύγχρονης εποχής: ενώ τα εργαλεία για επικοινωνία και σύνδεση είναι παντού, η ουσιαστική ανθρώπινη επαφή φαίνεται πως λείπει όσο ποτέ. Πίσω από τις οθόνες, τα emojis, τα likes, τις «καρδούλες», τα follow και τα σχόλια στο διαδίκτυο, οι άνθρωποι πνίγονται στη σιωπή και στην απομόνωση, με την αποξένωση να δημιουργεί μια βαθιά ανάγκη για αληθινή σύνδεση.

Αυτό το κενό δεν είναι απλώς ψυχολογικό. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η μοναξιά σκοτώνει… Κυριολεκτικά. Περίπου 100 άνθρωποι την ώρα χάνουν τη ζωή τους εξαιτίας της μοναξιάς, όπως αναφέρεται σε έκθεση του ΠΟΥ.

Αυτό μεταφράζεται σε πάνω από 871.000 ανθρώπους τον χρόνο. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος: η μοναξιά – ως επιδημία – ξεπερνά μερικές από τις πιο θανατηφόρες ασθένειες της εποχής μας.
Η νέα έκθεση του ΠΟΥ, με τίτλο From Loneliness to Social Connection: Charting the Path to Healthier Societies, εξηγεί ότι μοναξιά είναι εκείνο το επίμονο συναίσθημα που νιώθεις όταν η κοινωνική σου ζωή δεν ανταποκρίνεται σε αυτό που χρειάζεσαι. Η κοινωνική απομόνωση είναι η αντικειμενική απουσία κοινωνικών επαφών. Και τα δύο είναι βλαβερά για το σώμα σου.

Σοβαροί κίνδυνοι για την υγεία

Η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση αυξάνουν τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου, καρδιακών παθήσεων, διαβήτη, γνωστικής εξασθένησης και πρόωρου θανάτου. Οι μοναχικοί άνθρωποι έχουν διπλάσιες πιθανότητες να εμφανίσουν κατάθλιψη και μπορεί επίσης να αντιμετωπίσουν αυξημένο άγχος και αυτοκτονικές σκέψεις. Πρόκειται για μια βιολογική ωρολογιακή βόμβα, που απειλεί όχι μόνο την κοινωνική ζωή αλλά και την ίδια την ζωή.

Η επιδημία της μοναξιάς

Παρά το ατελείωτο scroll και τα «likes» που υπόσχεται η εποχή των social media, η ψηφιακή εποχή φαίνεται να επιδεινώνει το πρόβλημα — ειδικά για τις νεότερες γενιές και για άτομα που ζουν σε χώρες με χαμηλό και μεσαίο εισόδημα. «Ακόμη και σε έναν ψηφιακά συνδεδεμένο κόσμο, πολλοί άνθρωποι νιώθουν μόνοι», δήλωσε η Chido Mpemba, συμπρόεδρος της Επιτροπής του ΠΟΥ για την Κοινωνική Σύνδεση, σύμφωνα με το Vice. Όμως το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στα κινητά μας. Η κακή υγεία, η οικονομική ανασφάλεια, τα κενά στην εκπαίδευση, η μοναχική διαβίωση και η απουσία κοινοτήτων με δημόσιους χώρους ή δυνατότητα ενός περιπάτου, όλα συμβάλλουν στην εντεινόμενη κρίση μοναξιάς.

Αν προσθέσουμε και μια κοινωνία που προωθεί την ατομικότητα εις βάρος της συλλογικότητας, έχουμε το τέλειο «κοκτέιλ» για την επιδημία της μοναξιάς, που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη και χειροτερεύει.

Θεμελιώδεις αλλαγές και δράση σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο

Η στρατηγική του ΠΟΥ για την αντιμετώπιση της μοναξιάς απαιτεί θεμελιώδεις, συστημικές αλλαγές: χάραξη πολιτικών που προάγουν την κοινωνική αλληλεπίδραση, χρηματοδότηση της σχετικής έρευνας, καλύτερους τρόπους μέτρησης και παρατήρησης της μοναξιάς, καθώς και δημόσιες καμπάνιες που υπενθυμίζουν στους ανθρώπους τη σημασία της επικοινωνίας, ακόμη και με άτομα που δεν γνωρίζουμε, πάντα με λογική και με ασφάλεια.

Σε αντίθεση με τη μοναξιά και την απομόνωση, η κοινωνική σύνδεση λειτουργεί σαν «μαξιλάρι ασφαλείας»: μειώνει τη φλεγμονή, βελτιώνει την ψυχική υγεία και υποστηρίζει την μακροζωία. Δυστυχώς η κοινωνική απόσταση καθρεφτίζεται σήμερα σε κάθε πτυχή της ζωής μας και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικών δημόσιας υγείας, οφείλουν να αναζητήσουν λύσεις. Ίσως πάλι – και ο καθένας ατομικά – να πρέπει απλώς να απαντήσει σε εκείνο το μήνυμα που αγνόησε πριν από λίγες ημέρες.

Πηγή: Newsbeast

«Αν συνεχιστεί η κλιματική αλλαγή χωρίς να δράσουμε αποτελεσματικά για να περιοριστεί, η νότια Ελλάδα θα έχει εξαφανιστεί έως το τέλος του αιώνα. Μαζί με άλλες περιοχές του κόσμου, που θα έχουν καεί ή αφανιστεί από την ξηρασία και τη λειψυδρία, ενώ στο βορρά το κλίμα θα γίνει θερμότερο», λέει, σε συνέντευξή του στον ΑΘΗΝΑ 9.84 και στη Μαρία Παύλου.

Η κλιματική αλλαγή είναι γνωστό πως δεν αποτελεί μόνο επιστημονικό ζήτημα. Αφορά στην καθημερινότητα, την ποιότητα ζωής και την οικονομική κατάσταση δισεκατομμυρίων ανθρώπων, που θα χρειαστεί στο μέλλον να προσαρμόσουν με επώδυνο τρόπο, πολλές από τις δραστηριότητές τους.

Ο καθηγητής επισημαίνει την ανάγκη να γίνουν κατανοητές από το ευρύτερο κοινό η πολύπλοκη φύση, η έκταση, αλλά και η σοβαρότητα του προβλήματος, καθώς πολλά από τα μέτρα αντιμετώπισής του, απαιτούν κοινωνική υποστήριξη. Σε αυτό το πλαίσιο, δηλώνει σχετικά αισιόδοξος ως προς τον τρόπο που αντιμετωπίζουν αυτά τα θέματα, οι βορειο-ευρωπαϊκές και Σκανδιναβικές χώρες, σε αντίθεση με το Νότο.

«Εκεί, τρέχουν να κάνουν εγκαίρως ό,τι χρειάζεται ακολουθώντας τις υποδείξεις της επιστήμης. Αντιθέτως η δική μας κοινωνία, όπως άλλωστε κι άλλες, συνεχίζει να μην κατανοεί τη σοβαρότητα της κλιματικής αλλαγής και κάνει ελάχιστα για να την αποτρέψει». Ενδεικτικό παράδειγμα υστέρησης δράσης συνιστά, σύμφωνα με την αντίληψή του, το πεδίο της ενέργειας και των απαιτούμενων αλλαγών. Γι αυτό κάνει λόγο για κοινωνικό και όχι πολιτικό ζήτημα.

«Η στάση μας είναι ενδεικτική μιας νοοτροπίας. Μιας αντίληψης που δεν έχουν λόγου χάρη Δανοί, Σουηδοί και Φινλανδοί, οι οποίοι επισπεύδουν, ενώ εμείς καθυστερούμε ως κοινωνία».

Πηγή: 9,84

Από εκεί και πέρα, θα χαρεί το θέαμα, αλλά με μια ελαφρά μελαγχολία. Τέτοια μελαγχολία αισθάνομαι κι εγώ, όχι για τα μέλη της οικογένειάς μου –αυτό θα ήταν ποταπό– αλλά για όλους τους ανθρώπους που λόγω έλλειψης χρημάτων και εξαιτίας της κακοτυχίας τους δεν απολαμβάνουν το ύψιστο αγαθό της ομορφιάς, της ομορφιάς που είναι ζωή, καλοσύνη, γαλήνη και πάθος.

Αυτός είναι ο λόγος που ποτέ δεν έχω βιβλία. Μόλις διαβάσω αυτό που αγόρασα, τρέχω να το προσφέρω. Έχω δώσει αμέτρητα βιβλία. Γι’ αυτό είναι τιμή για μένα να βρίσκομαι σήμερα εδώ, ευτυχής που εγκαινιάζω αυτή τη βιβλιοθήκη του λαού, την πρώτη σε όλη την επαρχία της Γρανάδας.

Πρέπει όλοι οι άνθρωποι να έχουν πρόσβαση στη γνώση, να απολαμβάνουν όλους τους καρπούς του ανθρώπινου πνεύματος

Οι άνθρωποι δεν ζουν μόνο με ψωμί. Εγώ, αν πεινούσα και βρισκόμουν πάμφτωχος στο δρόμο, δεν θα ζητούσα ένα ψωμί, αλλά μισό ψωμί κι ένα βιβλίο. Και από εδώ που βρισκόμαστε, καταγγέλλω με δριμύτητα όλους αυτούς που μιλούν μόνο για οικονομικές διεκδικήσεις, ενώ δεν μιλούν ποτέ για πολιτιστικά αιτήματα: κι όμως, αυτά χρειάζονται και απαιτούν βροντοφωνάζοντας οι λαοί. Είναι σπουδαίο να έχουν φαγητό όλοι οι άνθρωποι• πρέπει, όμως, επίσης, όλοι οι άνθρωποι να έχουν πρόσβαση στη γνώση, να απολαμβάνουν όλους τους καρπούς του ανθρώπινου πνεύματος, διότι το αντίθετο θα σήμαινε τη μετατροπή τους σε μηχανές στην υπηρεσία του κράτους, τη μεταμόρφωσή τους σε σκλάβους μιας φοβερής οργάνωσης της κοινωνίας.

Πολύ περισσότερο υποφέρω για τον άνθρωπο που διψάει για γνώση και τα οικονομικά του δεν επιτρέπουν την ικανοποίηση της επιθυμίας του απ’ ό,τι για κάποιον που πεινάει. Γιατί κάποιος που πεινάει μπορεί να μετριάσει εύκολα την πείνα του μ’ ένα κομμάτι ψωμί ή με φρούτα. Αυτός όμως που διψάει για γνώση και δεν έχει τα μέσα να ικανοποιήσει την επιθυμία του υποφέρει από μια τρομακτική στέρηση, γιατί αυτό που έχει ανάγκη είναι τα βιβλία, βιβλία, πολλά βιβλία – κι αυτά δεν μπορεί να τα βρει.

Βιβλία! Βιβλία! Να μια μαγική λέξη που είναι σα να κραυγάζει κανείς: «Αγάπη, αγάπη!». Αυτό θα έπρεπε να απαιτούν οι λαοί, με την ίδια ένταση που διεκδικούν το ψωμί ή που προσεύχονται να βρέξει αρκετά για τη σπορά τους.

«Στείλτε μου βιβλία για να μην πεθάνει η ψυχή μου!». Ο Ντοστογιέφσκι κρύωνε, αλλά δεν ζητούσε ζέστη

Όταν ο διάσημος Ρώσος συγγραφέας Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι –πατέρας της Ρώσικης Επανάστασης πολύ περισσότερο απ’ όσο ο Λένιν– ήταν φυλακισμένος σε κάτεργο στη Σιβηρία, αποκομμένος από τον κόσμο, κλεισμένος μέσα σε τέσσερις τοίχους, περικυκλωμένος από ανεμοδαρμένες και μονίμως χιονισμένες πεδιάδες, ζητούσε βοήθεια από την οικογένειά του, γράφοντάς τους: «Στείλτε μου βιβλία, βιβλία, πολλά βιβλία για να μην πεθάνει η ψυχή μου!». Κρύωνε, αλλά δεν ζητούσε ζέστη• διψούσε πολύ, αλλά δεν ζητούσε νερό, ζητούσε βιβλία, δηλαδή ορίζοντες, δηλαδή σκαλοπάτια για ν’ ανέβει στις κορυφές του πνεύματος και της καρδιάς.

Γιατί η φυσική, η βιολογική οδύνη ενός σώματος, εξαιτίας της πείνας, της δίψας ή του ψύχους, διαρκεί λίγο, πολύ λίγο, ενώ η οδύνη της ανικανοποίητης ψυχής διαρκεί ολόκληρη ζωή.

Ο μεγάλος Μενέντεθ Πιδάλ –ένας από τους αληθινά μεγάλους σοφούς της Ευρώπης– έχει πει ότι το έμβλημα της Δημοκρατίας πρέπει να είναι «Ισχύς μου η μόρφωση και η καλλιέργεια του λαού», διότι μόνο χάρη σ’ αυτά μπορούν να επιλυθούν τα προβλήματα του λαού, που είναι γεμάτος πίστη και ενθουσιασμό, αλλά χωρίς φως.

*Oμιλία στα εγκαίνια της Δημοτικής Βιβλιοθήκης του Φουέντε Βακέρος (Mετάφραση από τα γαλλικά: Γιώργος Παπαπαναγιώτου). Φεδερίκο ντελ Σαγράδο Κοραθόν ντε Χεσούς Γκαρθία Λόρκα (Federico del Sagrado Corazón de Jesús García Lorca, (5 Ιουνίου 1898 –19 Αυγούστου 1936), ήταν Ισπανός ποιητής και δραματουργός που ανήκει στη λεγόμενη «γενιά του ’27», ομάδα συγγραφέων που προσέγγισε την ευρωπαϊκή αβάν-γκαρντ με εξαιρετικά αποτελέσματα, ούτως ώστε το πρώτο μισό του 19ου αιώνα να ορίζεται ως «αργυρή εποχή» (edad de plata) της ισπανικής λογοτεχνίας. Δολοφονήθηκε κατά το ξέσπασμα του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου από αγνώστους, οι οποίοι πολύ πιθανόν συνδέονταν με τον εθνικιστικό φασισμό, επειδή ο ίδιος σχετιζόταν ή υποστήριζε τους Δημοκρατικούς.

Πηγή: Doctv

Από τότε μέχρι σήμερα, συνέβησαν πολλά. Το καλοκαίρι πέρασε, η επίδρασή του όμως όχι. Για να αντιδράσω στην υπερένταση, έγραφα. Πολλές φορές, έβγαινε αβίαστα. Μικρά κείμενα, μικρή φόρμα – μέχρι εκεί είμαι. Κι όμως μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο χώρεσαν πολλά. Άρχισα να μπερδεύω τα πάντα. Από την τέχνη και τον θάνατο, τον χρόνο και τη μνήμη, μέχρι τον έρωτα και τον πυρήνα της ύπαρξης. Όλα στο μυαλό μου γίνονται ένα πράγμα για λίγο και ύστερα ξεκολλάνε. Αλλά εκείνη τη στιγμή, εκείνη τη μία, νιώθω ότι η ζωή παίρνει το σχήμα, που της δίνω εγώ. Άρχισαν να με ρωτούν: «Τι εννοείς μ’ αυτό;» κι απαντούσα: «ανήκεις στο υποψιασμένο αναγνωστικό κοινό, μπορείς να καταλάβεις και μόνη σου».

Έμαθα πώς να μαθαίνω. Να παρατηρώ τα πάντα. Τα χέρια, τα βλέμματα, τα στόματα. Τους ανθρώπους πίσω απ’ το τιμόνι, τους ανθρώπους που περπατούν σιωπηλά. Η ακοή μου οξύνθηκε. Έπαιξα από την αρχή τα αγαπημένα μου τραγούδια, οι ήχοι και οι στίχοι έφταναν «πειραγμένοι» στ’ αυτιά μου. Μίλησα με μια κρυμμένη ορμή για όλα αυτά που μας καίνε– με το δίκιο μας και την καρδιά μας. Μέτρησα προσεκτικά τις λέξεις για να μην κάνω λάθος. Όχι επειδή φοβάμαι τον κίνδυνο να γίνω γελοίος, αλλά για να είμαι όσο πιο ειλικρινής μπορώ.

Γίνομαι αυτοαναφορικός. Το ξέρω και ζητάω συγγνώμη γι’ αυτό. Όμως αυτόν τον τρόπο βρήκα για να δείξω την ευγνωμοσύνη μου σε όλες και όλους εσάς που συνδεθήκαμε τον τελευταίο χρόνο μέσα από σχόλια, λέξεις, σκέψεις ακόμα και emoji. Αυτό ψάχνω: τη βαθιά σύνδεση. Μιλώντας, αγγίζοντας, ακούγοντας, κοιτώντας και γράφοντας. Κι όταν το καταφέρνω, η ψυχή μου ξεχειλίζει. Νιώθω σα μία «τεντωμένη χορδή, που όσο τη σφίγγεις, τόσο ψηλώνει ο ήχος της», όπως έλεγε και ο Μίκης. Κι εκεί, μέσα σ’ αυτόν τον ήχο, βρίσκω μια δύναμη. Μια εκπληκτική δύναμη που είναι μέσα μου, και μέσα σας. Και μας κάνει – έστω στιγμιαία – πανίσχυρους.