Κάπου στη μέση της πρόζας, περίπου στο «ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν», αντιλήφθηκα ότι όλο το σχολείο είχε λυθεί στα γέλια. Για μια στιγμή, σκέφτηκα ότι μπορεί να ήταν ένα σημάδι από τον ύψιστο ως τιμωρία για κάποιο σαρδάμ που έκανα, εκφωνώντας την υποδειγματική προσευχή. Σταμάτησα. Κοίταξα αριστερά μου και το μυστήριο λύθηκε. Από την αμηχανία και την ντροπή της έκθεσης, είχα βάλει το χέρι μου ανάμεσα στα κουμπιά του πουκάμισου της δασκάλας, που στεκόταν δίπλα μου. Ευτυχώς ή δυστυχώς, η κυρία αυτή ήταν η μητέρα μου. Ήταν από τις φορές που ήθελα ν’ ανοίξει η γη και να με καταπιεί και να με έβγαζε στην απέναντι μεριά, κάπου κοντά στη Νέα Ζηλανδία.

Από τότε, κουβαλώ μέσα μου αυτό το γνώριμο ρίγος της ντροπής, εκείνο το σφίξιμο που σε κάνει να θέλεις να εξαφανιστείς. Πίστευα πως «υπακούω» σε ρητούς και άρρητους κανόνες, όμως με τα χρόνια, κατάλαβα ότι η ντροπή είναι κάτι πιο σύνθετο: δεν είναι απλώς μια αμηχανία, αλλά μια βαθιά ανθρώπινη εμπειρία, μια φωνή που σου ψιθυρίζει πως «κάτι δεν πάει καλά με εσένα τον ίδιο».

Κάποιες φορές, ένιωθα σαν το ψάρι φούσκα μέσα σε ενυδρείο, που το κοιτούν χιλιάδες μάτια. Στην κυριολεξία, ένιωθα να κοκκινίζω, να ανεβάζω παλμούς και να σκύβω το βλέμμα. Το σώμα φωνάζει αυτό που το μυαλό δεν θέλει να παραδεχτεί. Κι όμως, μέσα σε αυτό το ασφυκτικό πλαίσιο, μεγαλώνοντας, αναρωτιόμουν γιατί χρειαζόμαστε τη ντροπή; Μήπως έχει κάποια θετική πλευρά που δεν την αντιλαμβάνομαι; Μήπως δεν είναι μόνο βάρος, αλλά κι ένστικτο προστασίας; Μια εξελικτική δικλίδα που κρατά τις κοινωνίες δεμένες και μας υπενθυμίζει τα όρια του σεβασμού;

Σε μια υγιή ψυχική λειτουργία, η ντροπή λειτουργεί σαν συναγερμός συνείδησης. Σου λέει: «Πρόσεξε, παρεκκλίνεις από κάτι που έχει αξία για σένα ή για τους άλλους». Δεν χρειάζεται νόμος ή τιμωρία, μόνο η ίδια η εσωτερική φωνή. Και για να το πάω κατευθείαν εκεί που θέλω, ρωτάω: πώς θα ήταν ο κόσμος με την απουσία της ντροπής;

Δε χρειάζεται να το φανταστούμε, είναι μέρος της πραγματικότητας πλέον. Είναι μια κυρίαρχη κατάσταση που συμβολίζει την παρακμή σε πολιτικό, πνευματικό, ηθικό και ανθρώπινο επίπεδο. Συμπυκνώνεται στην άναρθρη κραυγή του εθνικού μαλ@κ@, που αμφισβητεί τα κίνητρα ενός γονιού, που έχει πάρει το παιδί του σε σακούλα. Στον κυνισμό ενός ερπετού που αντιλαμβάνεται τους ανθρώπους σαν μία στατιστική. Στα αιματοβαμμένα χέρια ενός φασίστα που βάζει στο ένα μέρος της ζυγαριάς νεκρά παιδιά και στο άλλο χρυσάφι. Στη φτωχούλα πολιτικό, που χλευάζει ανθρώπους που ρίσκαραν τη ζωή τους για να πάνε γάλα και φάρμακα σε παιδιά που τα είχαν ανάγκη.

Εδώ είναι που η ντροπή γίνεται αναγκαία. Μήπως και μπορέσει να αναγκάσει, έστω και τελευταία στιγμή, ένα γουρούνι με γραβάτα ή ταγέρ, την ώρα που θα σβήσουν τα φώτα, να πάει σε μια γωνιά ολομόναχο και να κλάψει. Όχι ότι θα γίνει καλύτερος ο κόσμος μετά από αυτό, αλλά ίσως για μια στιγμή να νιώσει ότι δεν αξίζει καμία υλική και ψυχολογική ανταμοιβή. Καμία εξουσία για να είσαι στο τέλος της ημέρας ένα σκουπίδι.

Φωτ.: Eurokinissi

Κι εκεί που έχω ήδη περπατήσει και τον έχω αφήσει πίσω, θέλω να επιστρέψω στο σημείο και στην κουβέντα για την «αδικία», πριν πούμε το «γεια, ρε». Και να του πω ότι δυσκολεύομαι να «γυρνάω σελίδες» έτσι και να μου πει κι αυτός «κι εγώ το ίδιο». Και να ενώσουμε το αίμα μας, το εμπύρετο αίμα μας, που ανθίσταται, ναι, στην εγκληματικά αδιάφορη αλληλουχία των ημερών. Των χιλιάδων ημερών, που «χωνεύουν» τον θάνατο και το έγκλημα σαν να είναι ούριος αέρας.

Ακούω, βλέπω, αντιλαμβάνομαι, συνειδητοποιώ. Κλαίω, θυμώνω, ντρέπομαι. Έρχεται το βράδυ και κοιμάμαι. Βλέπω εφιάλτες. Ξημερώνει. Ξανά όλα τα στάδια της οργής. Αγοράζω βιολογικά πορτοκάλια. Με φροντίζω.

Δολοφονούνται παιδιά. Η καρδιά μου αλλάζει θέση. Τη νιώθω στα μάτια μου. Την αισθάνομαι στα πλευρά μου. Η γη συνεχίζει την τροχιά της. Αλλά έχουν δολοφονηθεί παιδιά. Δεν μπορώ να κοιμηθώ. Αλλά κοιμάμαι. Πίνω τζίντζερ με κανέλα.

Κι άλλοι θάνατοι. Κι άλλες ζωές σε προκαθορισμένες ανηφόρες. Άνθρωποι που δεν πρόλαβαν. Που πλήρωσαν ακριβά μια ελευθερία, ένα τραγούδι, μια αγάπη. Λίγες λέξεις. Γράφω κάτι για όλο αυτό. Ματώνει η άκρη του δεξιού μου αντίχειρα από τη ρυθμική ένταση, που πετρώνει το σώμα μου. Σε λίγες ώρες, όλα περνούν. Ζέστη παντού στο σπίτι.

Κάθε μέρα, κάτι με κατεύθυνση προς τα τάρταρα. Κάθε μέρα. Παντού. Οπουδήποτε. Και τάρταρα εξόφθαλμα. Όχι για να τα προσπεράσεις. Εφευρίσκω λέξεις για να πιάνω κουβέντα με τον ρεαλιστή εαυτό μου. Δεν ξέρω τι πρέπει. Ντρέπομαι συχνότερα. Ντρέπομαι πολύ.

Δεν ξέρω πώς προχωρούν οι στιγμές, όταν το άδικο είναι διαρκές, αρτιμελές και με νύχια δεινόσαυρου.

Δεν ξέρω πώς αντέχουν οι νεκροί.

Η ιστορία και η ποίηση.

Η καρδιά μας.

Δεν ξέρω.

Μια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journal of Environmental Psychology υποστηρίζει πως το να περνάμε χρόνο στη φύση μας κάνει πιο ανθρώπινους και μας βοηθά να αντιλαμβανόμαστε τους άλλους με εγκαρδιότητα. Αυτό συμβαίνει γιατί κοντά στη φύση συνδεόμαστε με κάτι ανώτερο που ξεπερνά τα στενά όρια του εαυτού μας. Δεν είναι τυχαίο που συχνά όταν αντικρίζουμε ένα υπέροχο τοπίο αισθανόμαστε «μικροί» μπροστά στο μεγαλείο του φυσικού περιβάλλοντος. Αυτή και μόνο η αίσθηση μπορεί να είναι το κίνητρο για κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, αλληλοβοήθεια και συμπόνια.

Τι έδειξαν 6 μελέτες για την επαφή με την φύση

Για να μελετήσουν το ζήτημα, οι ερευνητές διεξήγαγαν μια σειρά από έξι μελέτες, η καθεμία σχεδιασμένη για να αξιολογήσει τον αντίκτυπο της φύσης στις ανθρώπινες αντιλήψεις. Οι συμμετέχοντες προέρχονταν από διαφορετικά πολιτισμικά υπόβαθρα, από την Κίνα, τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Μελέτη 1η

Η πρώτη μελέτη είχε στόχο να δημιουργήσει μια συσχέτιση μεταξύ της επαφής με τη φύση και της αυξημένης αντίληψης για τον άνθρωπο. Οι 712 φοιτητές από διάφορα πανεπιστήμια στην Κίνα χωρίστηκαν σε δύο ομάδες με βάση την πρόσβασή τους στη φύση από τον τόπο διαβίωσής τους. Η μία ομάδα είχε τακτική πρόσβαση στη φύση, ενώ η άλλη όχι. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να απαντήσουν σε τέσσερις ερωτήσεις σχετικά με την συμπόνια που έδειχναν προς τους άλλους. Μεταξύ άλλων στις δηλώσεις συγκαταλέγοντας οι εξής: «Νιώθω ότι οι άλλοι άνθρωποι είναι επιφανειακοί, σαν να μην έχουν βάθος», «Νιώθω ότι οι άλλοι άνθρωποι είναι μηχανικοί και ψυχροί». Οι ερευνητές έλεγξαν επίσης, μεταβλητές όπως η σημασία που αποδίδεται στα υλικά αγαθά. Σύμφωνα με τα ευρήματα εκείνοι που έρχονταν τακτικά σε επαφή με τη φύση έδειχναν υψηλότερα επίπεδα συμπόνιας στους άλλους.

Μελέτη 2η

Στη δεύτερη μελέτη, οι ερευνητές θέλησαν να δουν εάν υπάρχει σύνδεση ανάμεσα στη φύση και την αντίληψη για την ανθρωπότητα. Οι 150 φοιτητές από ένα κινεζικό πανεπιστήμιο χωρίστηκαν σε δύο ομάδες. Η μία τοποθετήθηκε σε ένα δωμάτιο διακοσμημένο με φυτά εσωτερικού χώρου και η άλλη σε ένα δωμάτιο χωρίς φυτά. Μετά από πέντε λεπτά τους ζητήθηκε να βαθμολογήσουν την ανθρωπιά που έβλεπαν στους άλλους. Τα αποτελέσματα κατέδειξαν ότι όσοι βρίσκονταν στο δωμάτιο με τα φυτά απέδιδαν υψηλότερα ποσοστά ανθρωπιάς.

Μελέτη 3η

Η τρίτη μελέτη επεδίωξε να ενισχύσει την οικολογική εγκυρότητα των ευρημάτων. Γι’ αυτό, οι 169 φοιτητές συμμετέχοντες τοποθετήθηκαν σε πραγματικά περιβάλλοντα. Κάποιοι τοποθετήθηκαν σε πάρκο και κάποιοι άλλοι σε ένα σε πολυσύχναστο δρόμο. Έπειτα από πέντε λεπτά τους ζητήθηκε να συμπληρώσουν το ίδιο ερωτηματολόγιο. Τα αποτελέσματα ήταν ακριβώς τα ίδια. Εκείνοι που βρίσκονταν στο πάρκο ανέφεραν υψηλότερα επίπεδα απόδοσης ανθρωπιάς σε σύγκριση με εκείνους που πέρασαν χρόνο στο δρόμο.

Μελέτη 4η

Στην τέταρτη μελέτη, συμμετείχαν και άτομα από διαφορετικό πολιτισμικό υπόβαθρο. Οι ερευνητές ανέθεσαν σε 194 Αμερικανούς, μέσω διαδικτυακής πλατφόρμας, να παρακολουθήσουν εικόνες φυσικών τοπίων ή αφηρημένα σχήματα. Στη συνέχεια, ζητήθηκε από τους συμμετέχοντες να αξιολογήσουν τον ανθρωπισμό των Κινέζων συμμετεχόντων. Για άλλη μια φορά, τα ευρήματα αποκάλυψαν ότι οι συμμετέχοντες στην ομάδα της φύσης απέδιδαν υψηλότερα επίπεδα ανθρωπιάς στους Κινέζους συμμετέχοντες.

Μελέτη 5η

Στόχος της πέμπτης μελέτης ήταν η διερεύνηση του μηχανισμού πίσω από την επίδραση που παρατηρήθηκε στις προηγούμενες μελέτες. Οι 198 Βρετανοί κάτοικοι που συμμετείχαν χωρίστηκαν ξανά σε δύο ομάδες. Σε κάποιους, ζητήθηκε να φανταστούν τον εαυτό τους σε φυσικά περιβάλλοντα βλέποντας εικόνες της φύσης και σε κάποιους άλλους ότι κερδίζουν ένα λαχείο. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, οι συμμετέχοντες στη συνθήκη της φύσης ανέφεραν υψηλότερα επίπεδα υπέρβασης του εαυτού τους και απόδοσης ανθρωπιάς.

Μελέτη 6η

Στην τελική μελέτη, οι ερευνητές δούλεψαν με 199 συμμετέχοντες στην ηπειρωτική Κίνα και τους ανέθεσαν τυχαία να φανταστούν τον εαυτό τους στη φύση ή σε ένα σούπερ μάρκετ. Στο τέλος, οι συμμετέχοντες έκαναν δηλώσεις που αφορούσαν τα μέτρα υπέρβασης του εαυτού, την απόδοση ανθρωπιάς προς τους κατοίκους του Χονγκ Κονγκ και την πρόθεσή τους να τους βοηθήσουν.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι συμμετέχοντες στην συνθήκη της φύσης ανέφεραν υψηλότερα επίπεδα υπέρβασης του εαυτού, απόδοσης ανθρωπιάς προς τους κατοίκους του Χονγκ Κονγκ και πρόθεση να τους βοηθήσουν. Άρα, η υπέρβαση του εαυτού και η απόδοση ανθρωπιάς μεσολάβησαν στην επίδραση της επαφής με τη φύση στην προκοινωνική συμπεριφορά.

Όσο πιεσμένοι και αν είστε καθημερινά από τις υποχρεώσεις και το κλειστό περιβάλλον ενός γραφείου, κάντε την υπέρβαση. Περάστε χρόνο στη φύση για να χαλαρώστε το μυαλό και το σώμα σας, αλλά και για να υπερβείτε τον εαυτό σας. Με αυτό τον τρόπο θα έρθετε πιο κοντά σε πανανθρώπινες αξίες και συναισθήματα όπως συμπόνια και ανθρωπιά, απαραίτητες αρετές, ιδιαίτερα στη σύγχρονη εποχή.

Πηγή: Vita