Πώς οι ερευνητές συσχέτισαν τη φλεγμονή με την άνοια

Ο δείκτης NLR (αναλογία ουδετερόφιλων προς λεμφοκύτταρα) αντικατοπτρίζει την ισορροπία μεταξύ δύο τύπων λευκών αιμοσφαιρίων: των ουδετερόφιλων, που αποτελούν την «πρώτη γραμμή κρούσης» του οργανισμού σε λοιμώξεις και τραυματισμούς, και των λεμφοκυττάρων, που είναι οι βασικοί παίκτες του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Όταν αυτή η αναλογία ανεβαίνει, συνήθως, υποδηλώνει αυξημένη συστηματική φλεγμονή στο σώμα.

Για να διαπιστώσουν αν αυτός ο απλός και προσιτός δείκτης μπορεί να προβλέψει τον κίνδυνο για τη νόσο Αλτσχάιμερ και άλλες μορφές άνοιας, οι ερευνητές ανέλυσαν ιατρικά αρχεία από 284.530 ασθενείς των νοσοκομείων NYU Langone και 85.836 από τη Veterans Health Administration, καλύπτοντας την περίοδο 2011-2023. Όλοι οι συμμετέχοντες ήταν άνω των 55 ετών χωρίς προηγούμενη διάγνωση άνοιας. Η ομάδα έλαβε υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο, η καταγωγή, ο διαβήτης, η υπέρταση, οι καρδιαγγειακές παθήσεις και η χοληστερίνη.

Η υψηλή φλεγμονή «δείχνει» κίνδυνο άνοιας

Το μοτίβο ήταν ξεκάθαρο και στις δύο ομάδες πληθυσμού: ο αυξημένος δείκτης NLR συνδεόταν ανεξάρτητα με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης άνοιας.

• Στην ομάδα του NYU, όσοι είχαν υψηλότερο NLR παρουσίασαν 7% αυξημένο κίνδυνο.
• Στην ομάδα των βετεράνων (VA), η συσχέτιση ήταν ακόμα πιο έντονη, με τον κίνδυνο να αυξάνεται κατά 21%.

Μάλιστα, ο κίνδυνος άνοιας φάνηκε να ανεβαίνει σταδιακά όσο αυξανόταν η τιμή του NLR. Οι γυναίκες και οι συμμετέχοντες ισπανικής καταγωγής εμφάνισαν ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά, γεγονός που υποδηλώνει ότι αυτές οι ομάδες μπορεί να είναι πιο ευάλωτες στη γνωστική εξασθένιση που σχετίζεται με τη φλεγμονή.

Αξίζει να σημειωθεί ότι πρόκειται για δεδομένα παρατήρησης. Αυτό σημαίνει ότι δείχνουν μια συσχέτιση και όχι μια σχέση αιτίας-αποτελέσματος. Οι ερευνητές δεν απέδειξαν ότι το υψηλό NLR προκαλεί άμεσα άνοια, αλλά ότι οι δύο αυτές καταστάσεις τείνουν να συνυπάρχουν.

Γιατί η χρόνια φλεγμονή επηρεάζει τον εγκέφαλο;

Γιατί ένα «σήμα» στο αίμα να επηρεάζει το μυαλό μας; Οι επιστήμονες εστιάζουν στον όρο “inflammaging” (φλεγμονώδης γήρανση): την ιδέα ότι η χαμηλής έντασης, επίμονη φλεγμονή συσσωρεύεται με τα χρόνια και συμβάλλει στον εκφυλισμό των νεύρων. Προηγούμενες έρευνες έχουν συνδέσει τη δραστηριότητα των ουδετερόφιλων με τη διάσπαση του αιματοεγκεφαλικού φραγμού και την αύξηση της πρωτεΐνης tau, που αποτελούν σήματα κατατεθέντα της νόσου Αλτσχάιμερ. Φυσικά, το NLR δεν είναι ένα αυτόνομο διαγνωστικό εργαλείο. Μπορεί να επηρεαστεί από μια απλή ίωση, χρόνιες παθήσεις, φάρμακα ή ακόμα και από έντονο στρες. Παρόλα αυτά, τα ευρήματα ενισχύουν την άποψη ότι η συνολική φλεγμονή του οργανισμού παίζει καθοριστικό ρόλο στη μακροπρόθεσμη υγεία του εγκεφάλου.

Ένας αριθμός που αξίζει να γνωρίζεις στο επόμενο τσεκ-απ

Το καλύτερο νέο; Ο δείκτης NLR βρίσκεται ήδη στις εξετάσεις σου. Κάθε φορά που κάνεις μια γενική αίματος, μετριούνται τα ουδετερόφιλα και τα λεμφοκύτταρα. Εσύ ή ο γιατρός σου αρκεί να κάνετε μια απλή μαθηματική διαίρεση:

Τύπος Υπολογισμού
NLR= Απόλυτος Αριθμός Ουδετερόφιλων (Neutrophils)÷Απόλυτος Αριθμός Λεμφοκυττάρων (Lymphocytes)

Παράδειγμα
• Ουδετερόφιλα: 5.000/mL
• Λεμφοκύτταρα: 1.000/mL
• NLR = 5.000/1.000 = 5

Αν και δεν υπάρχει μια παγκοσμίως «ιδανική» τιμή, οι διάμεσες τιμές στη μελέτη κυμαίνονταν μεταξύ 2,33 και 2,55. Αν ο δικός σου δείκτης είναι σταθερά πάνω από αυτά τα επίπεδα, ίσως αξίζει να το συζητήσεις με τον γιατρό σου. Μπορείς να θέσεις τη συζήτηση ως εξής:

Ζήτα πλαίσιο: «Ο δείκτης NLR μου φαίνεται ανεβασμένος. Υπάρχει κάποιος προφανής λόγος ή πρέπει να τον παρακολουθήσουμε;»

Έλεγξε την τάση: Αν έχεις παλιές εξετάσεις, δες αν ο δείκτης είναι σταθερά υψηλός ή αν παρουσιάζει διακυμάνσεις.

Δες τη συνολική εικόνα: Το NLR είναι μόνο ένα κομμάτι του παζλ. Ο γιατρός σου θα το αξιολογήσει σε συνδυασμό με το ιατρικό σου ιστορικό.

Και θυμήσου: μπορεί η μελέτη να μην αποδεικνύει ότι η μείωση της φλεγμονής προλαμβάνει την άνοια, όμως η επιστήμη επιβεβαιώνει σταθερά ότι ο ποιοτικός ύπνος, η συστηματική κίνηση, η διαχείριση του στρες και μια αντιφλεγμονώδης διατροφή είναι οι καλύτεροι σύμμαχοι για έναν δυνατό εγκέφαλο στο πέρασμα του χρόνου.

Το συμπέρασμα

Η αναλογία ουδετερόφιλων προς λεμφοκύτταρα είναι μια οικονομική και εύκολη μέτρηση που προσφέρει πρώιμες ενδείξεις για την υγεία μας. Αν και δεν αποτελεί από μόνη της διάγνωση, μας υπενθυμίζει κάτι πολύ σημαντικό: η διαχείριση της χρόνιας φλεγμονής ίσως είναι ένα από τα πιο κρίσιμα βήματα που μπορείς να κάνεις σήμερα για το μέλλον του εγκεφάλου σου.

Μαζί με την Krueger, η Ingrid Barkow παρακολουθούσε από το αναπηρικό της αμαξίδιο τα ελεύθερα ελεφαντάκια, ενώ η Monika Jansen στεκόταν στις μύτες των ποδιών της για να δει καλύτερα έναν ρινόκερο. «Όταν επιστρέψω σπίτι, θα το σκέφτομαι ακόμα», είπε η Jansen, 85 ετών. «Ίσως ακόμη και τη νύχτα, όταν κοιμάμαι και το ονειρεύομαι».

Οι τρεις γυναίκες είναι ανάμεσα στα περίπου 1,6 εκατομμύρια άτομα με άνοια στη Γερμανία, σύμφωνα με το Γραφείο της Εθνικής Στρατηγικής για την Άνοια. Ο αριθμός αυτός αναμένεται να φτάσει τα 2,8 εκατομμύρια μέχρι το 2050.

Παγκόσμια αύξηση των ειδικών ξεναγήσεων

Σε όλο τον κόσμο, μουσεία και πολιτιστικοί φορείς προσθέτουν ολοένα και περισσότερες εξειδικευμένες, προσβάσιμες ξεναγήσεις και προγράμματα στο ρεπερτόριό τους, αξιοποιώντας συχνά τις τεχνολογικές εξελίξεις. Περιλαμβάνουν ξεναγήσεις στη νοηματική για άτομα με προβλήματα ακοής, βιωματικές δράσεις αφής για όσους έχουν μειωμένη όραση και προγράμματα προσαρμοσμένα σε ανθρώπους στο φάσμα του αυτισμού.

Το παράρτημα Βερολίνου της Malteser Deutschland σχεδίασε πέρυσι ένα πολιτιστικό πρόγραμμα στην πόλη ειδικά για άτομα με άνοια. «Τα άτομα με άνοια δεν είναι ορατά στην κοινωνία μας. Παραμένει ένα μεγάλο ταμπού, παρότι αφορά πάρα πολλούς ανθρώπους και είναι σημαντικό να συνεχίσουν να βρίσκονται στο επίκεντρο», δήλωσε η υπεύθυνη του προγράμματος Christine Gruschka. «Έχουν δικαίωμα συμμετοχής όπως όλοι».

Εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως ζουν με κάποια μορφή άνοιας — μια προοδευτική απώλεια μνήμης, λογικής, γλωσσικών δεξιοτήτων και άλλων γνωστικών λειτουργιών. Μπορεί να παρατηρηθούν αλλαγές στην προσωπικότητα, τον συναισθηματικό έλεγχο ή ακόμη και στην οπτική αντίληψη. Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι η πιο γνωστή μορφή, αλλά υπάρχουν πολλές διαφορετικές μορφές με ιδιαίτερα συμπτώματα.

Η σημασία των ειδικών ξεναγήσεων για οικογένειες και φροντιστές

Οι ξεναγήσεις της Malteser Berlin πραγματοποιούνται στον ζωολογικό κήπο, στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, στον Κήπο Britzer και στο Ανάκτορο Charlottenburg, με στόχο τη διεύρυνση σε νέες τοποθεσίες. «Οι ‘κανονικές’ ξεναγήσεις είναι συνήθως πολύ γρήγορες, θορυβώδεις και γεμάτες περισπασμούς», εξηγεί η Gruschka. «Γι’ αυτό δημιουργούμε προγράμματα αποκλειστικά για ανθρώπους με άνοια: ώστε να νιώθουν ορατοί, άνετοι και μέλη της κοινωνίας».

Η Krueger, η Jansen και η Barkow ακολούθησαν τη συντονίστρια ξεναγήσεων της Malteser Berlin Carola Tembrink, μαζί με τις κόρες τους και μία φροντίστρια. Η Tembrink επέλεξε να επικεντρωθεί στις περιοχές των ιπποπόταμων, ρινόκερων και ελεφάντων ώστε οι συμμετέχοντες να μην κουραστούν ή αγχωθούν από την πληθώρα ερεθισμάτων.

«Ο ζωολογικός κήπος είναι ιδανικός για τέτοιες δράσεις γιατί σχεδόν όλοι οι κάτοικοι του Βερολίνου έχουν επισκεφτεί εδώ ως παιδιά», σημείωσε η Tembrink. «Και ιδιαίτερα στα άτομα με άνοια, οι παιδικές αναμνήσεις συχνά παραμένουν ζωντανές — χρειάζονται απλώς ένα ερέθισμα — κάτι που συμβαίνει όταν βλέπουν τα ζώα ή μυρίζουν τον αέρα του ζωολογικού κήπου».

Για τους φροντιστές και τις οικογένειες, οι εξειδικευμένες ξεναγήσεις αποτελούν σανίδα σωτηρίας. Μέσα στις απαιτητικές ημέρες φροντίδας ενός ατόμου με άνοια, τέτοιες δράσεις προσφέρουν ευκαιρία σύνδεσης με άλλους που βιώνουν παρόμοιες καταστάσεις.

Η Krueger διαγνώστηκε επισήμως πέρυσι με άνοια, αν και τα συμπτώματα είχαν εμφανιστεί εδώ και πάνω από δύο χρόνια σύμφωνα με την κόρη της Kerstin Hoehne. «Το ωραίο είναι πως είσαι ανάμεσα σε ομοιοπαθείς — δεν είσαι μόνος σου αλλά νιώθεις ότι ανήκεις κάπου», ανέφερε η Hoehne.

Η κόρη της Barkow, Manuela Grudda, δήλωσε πως η ξενάγηση τις έφερε πιο κοντά. Καθώς οδηγούσε το αμαξίδιο της μητέρας της στον ζωολογικό κήπο, τη χάιδευε απαλά στους ώμους ή της έδειχνε τα ζώα. «Δεν μπορώ πια να επικοινωνώ μαζί της όπως παλιά», λέει η Grudda. «Όμως όταν της δείχνω κάτι βλέπω ότι το παρατηρεί — δίνει προσοχή — κι αυτό είναι σημαντικό. Χαίρομαι που δεν βρίσκεται μόνο στον δικό της κόσμο αλλά συμμετέχει και στον δικό μας».

Όπως επισημαίνουν η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου, ο τρόπος ζωής παίζει καθοριστικό ρόλο. Υπάρχουν συγκεκριμένες συνήθειες που φαίνεται να λειτουργούν προστατευτικά και αξίζει να ενσωματωθούν στην καθημερινότητά μας όσο το δυνατόν νωρίτερα.

Τι μπορούμε να κάνουμε για να υγιή εγκέφαλο

Φροντίζουμε την καρδιά και ρυθμίζουμε το σάκχαρο

Η αγγειακή υγεία βρίσκεται στο επίκεντρο της πρόληψης για την άνοια. Παθήσεις όπως η υπέρταση, η υψηλή χοληστερόλη, ο διαβήτης, η αθηροσκλήρωση και το κάπνισμα δεν επηρεάζουν μόνο την καρδιά μας, αλλά και τον εγκέφαλο. Όταν η αιμάτωση μειώνεται ή τα αγγεία φθείρονται, επηρεάζονται περιοχές που σχετίζονται με τη μνήμη και την κρίση. Ο διαβήτης, για παράδειγμα, μπορεί να οδηγήσει σε βλάβες των αγγείων και να αυξήσει τον κίνδυνο αγγειακής άνοιας. Η σωστή ρύθμιση του σακχάρου, η άσκηση και η ισορροπημένη διατροφή μπορούν να επιβραδύνουν την εξέλιξη αυτών των βλαβών.

Διατηρούμε υγιές βάρος

Η παχυσαρκία, ειδικά στη μέση ηλικία, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο άνοιας, κυρίως επειδή σχετίζεται με καρδιοπάθεια και διαβήτη. Παράλληλα, η υψηλή χοληστερόλη στη μέση ηλικία φαίνεται να αυξάνει τις πιθανότητες εμφάνισης Αλτσχάιμερ αργότερα. Η διατροφή παίζει κρίσιμο ρόλο. Επεξεργασμένα τρόφιμα, υπερβολικά αμυλούχες επιλογές, γλυκά, αλλαντικά, αλκοόλ και συχνό fastfood συνδέονται με χειρότερη εγκεφαλική υγεία. Αντίθετα, τρόφιμα όπως μούρα, ξηροί καρποί, δημητριακά ολικής άλεσης και πράσινα φυλλώδη λαχανικά φαίνεται να υποστηρίζουν τη μνήμη και τη γνωστική λειτουργία.

Εντάσσουμε την άσκηση στην καθημερινότητά μας

Η σωματική δραστηριότητα αποτελεί έναν από τους πιο σταθερούς προστατευτικούς παράγοντες για να μεγαλώνουμε με υγεία. Η καθιστική ζωή αυξάνει τον κίνδυνο άνοιας και ταυτόχρονα επιβαρύνει άλλους παράγοντες, όπως η υπέρταση και ο διαβήτης. Και για όσους μπορεί να σκεφτούν ότι δεν γίνεται να ακολουθούμε δυναμικά προγράμματα άσκησης στα 60 και τ 70 (γίνεται δηλαδή, αλλά δεν είναι στην προτεραιότητα όλων!), δεν απαιτείται έντονη προπόνηση. Ένας καθημερινός περίπατος, η ενασχόληση με τον κήπο, το κολύμπι στην πισίνα σε ένα αθλητικό κέντρο ή τη θάλασσα και μια μέτριας έντασης δραστηριότητα που μας ευχαριστεί μπορούν να έχουν ουσιαστικό όφελος.

Δίνουμε προτεραιότητα στον ποιοτικό ύπνο

Ο ύπνος παραμένει ένας από τους πιο υποτιμημένους παράγοντες για να μεγαλώνουμε με υγεία. Ο εγκέφαλός μας αξιοποιεί τον ύπνο για να επεξεργαστεί και να αποθηκεύσει πληροφορίες που έλαβε στη διάρκεια της ημέρας. Ένα σταθερό ωράριο ύπνου, ο περιορισμός της καφεΐνης και του αλκοόλ, η αποφυγή οθονών και μια ήρεμη ρουτίνα πριν τον ύπνο μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στο να κοιμόμαστε καλύτερα. Από την άλλη πλευρά, διαταραχές ύπνου, συχνές αφυπνίσεις και χρόνια έλλειψη ξεκούρασης συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο άνοιας.

Επενδύουμε στην κοινωνική και ψυχική μας ισορροπία

Η μοναξιά φαίνεται να αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο άνοιας, ακόμη και όταν δεν υπάρχουν άλλοι επιβαρυντικοί παράγοντες. Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, σε αυτό δεν μετρά τόσο ο αριθμός των επαφών, όσο η ποιότητα των σχέσεων. Παράλληλα, η κατάθλιψη έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο, είτε ως παράγοντας είτε ως πρώιμο σύμπτωμα. Η έγκαιρη αναγνώριση της νόσου και η υποστήριξη είναι κρίσιμη για τη συνολική μας υγεία.

Τι άλλο επηρεάζει τον κίνδυνο για άνοια

Πέρα από τα παραπάνω, οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι υπάρχουν και λιγότερο προφανείς παράγοντες που φαίνεται να παίζουν ρόλο. Η ατμοσφαιρική ρύπανση, ειδικά τα μικροσωματίδια και το διοξείδιο του αζώτου, έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο άνοιας. Η μειωμένη όσφρηση μπορεί να λειτουργήσει ως πρώιμο προειδοποιητικό σημάδι, ενώ οι κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις αυξάνουν τον κίνδυνο χρόνια μετά τον τραυματισμό. Το κάπνισμα επηρεάζει άμεσα τα αγγεία και σχετίζεται με μικρότερο όγκο εγκεφάλου. Επιπλέον, η απώλεια ακοής σε μεγαλύτερες ηλικίες φαίνεται να συνδέεται με γνωστική έκπτωση, ακόμη και από παράγοντες όπως η έντονη και παρατεταμένη χρήση ακουστικών.

Εάν μέσα από αυτή την ενημέρωση/υπενθύμιση πρέπει να κρατήσουμε κάτι, είναι ότι η πρόληψη της άνοιας δεν ξεκινά όταν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα, αλλά πολύ νωρίτερα. Οι καθημερινές μας συνήθειες διαμορφώνουν τη λειτουργία του εγκεφάλου με το πέρασμα του χρόνου και είναι και στο χέρι μας να μεγαλώνουμε με υγεία, σωματική και διανοητική.

Η σύνδεση της στοματικής υγείας με τη γενική ευεξία είναι γνωστή εδώ και χρόνια, καθώς έρευνες έχουν δείξει ότι τα βακτήρια από στοματικές ασθένειες σχετίζονται με το Alzheimer, τον καρκίνο, καρδιαγγειακές νόσους, διαβήτη και άλλες παθήσεις.

Στο ετήσιο συνέδριο της American Association for the Advancement of Science (AAAS), που πραγματοποιήθηκε πρόσφατα στην Αριζόνα των ΗΠΑ, ειδικοί τόνισαν τη σημασία της στοματικής φροντίδας για τη συνολική υγεία.

«Πλέον πιστεύουμε ότι η διατήρηση υγιών δοντιών συνδέεται με μειωμένο κίνδυνο για περισσότερες από 50 συστηματικές ασθένειες», ανέφερε ο καθηγητής Alpdogan Kantarci από τη Σχολή Οδοντιατρικής του Πανεπιστημίου της Μινεσότα, σε εκδήλωση με θέμα «Το στόμα ως πύλη για τη συνολική υγεία».

Ο Kantarci σημείωσε ότι όσοι βουρτσίζουν συστηματικά τα δόντια τους ή επισκέπτονται τον οδοντίατρο παρουσιάζουν καλύτερες γνωστικές λειτουργίες, ακόμη και αν έχουν ήπιες ή μέτριες νόσους.

Περιοδοντίτιδα, φλεγμονή και χρόνιες παθήσεις

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην περιοδοντίτιδα, μια επιθετική μορφή ουλίτιδας που αποτελεί βασικό παράγοντα κινδύνου για την εμφάνιση ρευματοειδούς αρθρίτιδας και άνοιας. Όταν τα βακτήρια μεταναστεύουν στο αίμα και τον εγκέφαλο, προκαλούν χρόνια φλεγμονή.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει το ανοσοποιητικό σύστημα να επιτεθεί στις αρθρώσεις και να επιταχύνει το σχηματισμό πλακών στον εγκέφαλο, γεγονός που διαταράσσει τους νευροδιαβιβαστές και εντείνει τη γνωστική έκπτωση. Ωστόσο, δεν υπάρχουν στοιχεία πως η ουλίτιδα προκαλεί άμεσα άνοια ή αρθρίτιδα.

Η κατάσταση της στοματικής υγιεινής στην Ευρώπη

Παρόλο που το Ηνωμένο Βασίλειο έχει φήμη για κακή στοματική υγεία, πολλές ευρωπαϊκές χώρες αντιμετωπίζουν επίσης προβλήματα. Έρευνα του 2022 ανέδειξε τη Νορβηγία ως την πιο «συνειδητοποιημένη» χώρα για τα δόντια, ενώ η Σερβία, η Λετονία και η Πολωνία κατατάχθηκαν στις τελευταίες θέσεις.

Όσον αφορά τις επισκέψεις στον οδοντίατρο, η Ολλανδία βρίσκεται στην κορυφή, ενώ η Πορτογαλία, η Ιρλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν τα χαμηλότερα ποσοστά. Ποικίλοι κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες συμβάλλουν σε αυτές τις ανισότητες: υψηλό κόστος, μεγάλες λίστες αναμονής και αποστάσεις δυσκολεύουν την πρόσβαση.

Ιδιαίτερα οι ηλικιωμένοι επηρεάζονται περισσότερο, καθώς σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat 2024, οι κάτοικοι της ΕΕ άνω των 65 ετών αναφέρουν περισσότερες ανεκπλήρωτες ανάγκες οδοντιατρικής φροντίδας σε σχέση με τις ηλικίες 16-44 ετών.

Ο ρόλος της διατροφής και οι νέες συστάσεις

Ο Kantarci επεσήμανε ότι η εξάρτηση του δυτικού κόσμου από υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα επιδεινώνει την κατάσταση: «Πιστεύουμε ότι στη Δύση έχουμε καλύτερη πρόσβαση στη φροντίδα του στόματος, όμως η επεξεργασμένη διατροφή, η μαλακή τροφή, η έλλειψη άσκησης και η παχυσαρκία μας εκθέτουν πολύ περισσότερο σε κινδύνους».

Σύμφωνα με την πρόσφατη έρευνα Adult Oral Health Survey (AOHS), το 41% των κατοίκων του Ηνωμένου Βασιλείου εμφανίζει τερηδόνα — σημαντική αύξηση σε σχέση με το 28% του 2009. Σχεδόν οι μισοί ερωτηθέντες δήλωσαν πως η κατάσταση των δοντιών τους επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την καθημερινότητά τους.

Ο Kantarci συνιστά προτεραιότητα στο βούρτσισμα πριν τον ύπνο και μετά την κατανάλωση ζάχαρης. Επιπλέον, προτείνει ηλεκτρική οδοντόβουρτσα και καθαρισμό της γλώσσας, καθώς συγκεντρώνει εξίσου πολλά βακτήρια. «Είναι ξεκάθαρο ότι πρέπει να ενισχύσουμε την ευαισθητοποίηση για τη σημασία της στοματικής υγείας στη συνολική υγεία», κατέληξε.

Τώρα, η σύζυγός του αποκαλύπτει για πρώτη φορά πως ο ίδιος ο Willis δεν γνωρίζει ότι είναι άρρωστος ή ότι έχει άνοια. Παράλληλα, μιλά ανοιχτά για το πώς αντιμετώπισε τις επικρίσεις σχετικά με τη φροντίδα που προσφέρει στον σύζυγό της.

Η Emma Heming Willis μίλησε στο podcast Conversations with Cam, περιγράφοντας πώς είναι σήμερα ο άνθρωπος με τον οποίο μοιράζεται σχεδόν είκοσι χρόνια ζωής. Η πρώην μοντέλο και συγγραφέας θυμάται πώς ξεκίνησαν τα πρώτα σημάδια της νόσου. Παρατήρησε σημαντικές αλλαγές στη συμπεριφορά του συζύγου της, γεγονός που την οδήγησε να σκεφτεί ακόμη και το διαζύγιο, όπως έχει αναφέρει και στο βιβλίο της “The Unexpected Journey”, έναν οδηγό για τη φροντίδα εξαρτημένων ατόμων που κυκλοφόρησε το περασμένο καλοκαίρι.

Όπως εξηγεί, η επικοινωνία μεταξύ τους άρχισε να παρουσιάζει προβλήματα και απομακρύνθηκαν σε πράγματα στα οποία μέχρι τότε συμφωνούσαν. «Όταν ο Bruce διαγνώστηκε, ήταν με ένα είδος άνοιας που επηρεάζει τη γλώσσα. Εκεί υπήρχαν τα κενά μας: έλλειψη επικοινωνίας, παρεξηγήσεις… Ήταν πολύ παράξενο, αλλά ποτέ δεν σκέφτηκα ότι θα μπορούσε να είναι συμπτώματα πρώιμης άνοιας. Δεν είχα καν ακούσει γι’ αυτήν. Έμαθα ότι η άνοια δεν φωνάζει, ψιθυρίζει», λέει χαρακτηριστικά, προσθέτοντας πως χρειάστηκαν περίπου τρία χρόνια για να υπάρξει διάγνωση.

Η δύσκολη διάγνωση και το σοκ της οικογένειας

«Ό,τι κι αν συνέβαινε, αυτός δεν ήταν ο άντρας μου. Κάτι συνέβαινε και έπρεπε να το ανακαλύψω», θυμάται η Heming Willis. Επειδή ο ίδιος ο Willis δεν αναλάμβανε πρωτοβουλία, αποφάσισε να απευθυνθεί σε γιατρούς και να τον υποβάλει σε εξετάσεις. Η διάγνωση αφασίας στις αρχές του 2022 ήταν ένα ισχυρό σοκ. Λίγο αργότερα, στο τέλος της ίδιας χρονιάς, ήρθε η διάγνωση της μετωποκροταφικής άνοιας (DFT). «Όλες οι μορφές άνοιας είναι τρομακτικές, αλλά όταν άκουσα για DFT… είχα ακούσει ότι είναι η χειρότερη», παραδέχεται.

Η μητέρα της είχε φίλη που είχε νοσήσει όταν εκείνη ήταν μικρή και γνώριζε την ασθένεια μόνο από αφηγήσεις. «Βγήκα συντετριμμένη από εκείνη την ιατρική επίσκεψη», θυμάται για εκείνη τη «τραυματική» στιγμή. Εκείνη την περίοδο οι κόρες τους ήταν μόλις 8 και 10 ετών.

Η αγνωσία της νόσου και οι προκλήσεις της φροντίδας

Όταν ρωτήθηκε αν ο σύζυγός της γνωρίζει ότι έχει άνοια, η Heming Willis απάντησε αρνητικά. Ο ίδιος ο Bruce Willis, στην πραγματικότητα, δεν το γνωρίζει. Η δημοσιογράφος τη ρώτησε αν αυτό είναι κάτι συνηθισμένο σε ασθενείς με άνοια. «Είναι μέρος του φυσιολογικού για κάποιους ανθρώπους», εξηγεί η ίδια. «Υπάρχει μια νευρολογική κατάσταση που συνοδεύει τη DFT –και άλλους τύπους άνοιας– που λέγεται αγνωσία (anosognosia), όπου ο εγκέφαλος δεν μπορεί να αναγνωρίσει τι συμβαίνει.»

«Άρα, ενώ κάποιοι πιστεύουν πως πρόκειται για άρνηση –ότι δεν θέλουν να πάνε στον γιατρό επειδή λένε “είμαι καλά”– στην πραγματικότητα είναι η αγνωσία που λειτουργεί. Δεν είναι άρνηση· ο εγκέφαλός τους αλλάζει λόγω της ασθένειας. Η ευλογία αλλά και η κατάρα αυτής της νόσου είναι αυτή… Ο Bruce ποτέ δεν το συνειδητοποίησε. Ποτέ δεν συνέδεσε τα σημεία ώστε να καταλάβει ότι πάσχει από αυτή την ασθένεια, κι αυτό με χαροποιεί ιδιαίτερα.»

Παρόλα αυτά, όπως αναφέρει η Heming Willis, ο διάσημος ηθοποιός διατηρεί αναμνήσεις και παραμένει «πολύ παρών στο σώμα του». Η εξέλιξη της νόσου είναι αργή και η οικογένεια έχει κάνει σημαντική πρόοδο στη διαχείρισή της. «Έχει έναν δικό του τρόπο να συνδέεται μαζί μας –με εμένα και τις κόρες μας– ίσως όχι όπως συνδεόμαστε συνήθως με τους αγαπημένους μας, αλλά παραμένει ουσιαστικός», επισημαίνει.

Η καθημερινότητα των παιδιών και οι δύσκολες αποφάσεις

Η ανατροφή των δύο μικρών τους κοριτσιών (Mabel, σήμερα 13 ετών και Evelyn, 11 ετών) είχε τις δικές της προκλήσεις. Από την αρχή τους εξήγησε τη διάγνωση του πατέρα τους όσο πιο κατάλληλα μπορούσε, με τη βοήθεια ειδικών, απαντώντας στις ερωτήσεις τους.

Τα κορίτσια χρειάστηκε να προσαρμοστούν σε νέες συνθήκες· η μητέρα τους τούς εξηγούσε ότι ο πατέρας έπρεπε να επισκέπτεται συχνά γιατρούς και προσπαθούσαν να αποφύγουν περιττούς φόβους. Όπως αποκαλύπτει στο βιβλίο της, ο Willis ζει πλέον σε κατοικία στον ίδιο χώρο με το οικογενειακό σπίτι αλλά ξεχωριστά – προσαρμοσμένη στις ανάγκες του.

Aυτό προκάλεσε επικρίσεις προς την ίδια· όμως ξεκαθαρίζει πως αυτή η απόφαση ήταν μία από τις πιο δύσκολες αλλά απαραίτητες: «Ο Bruce χρειάζεται μια ήρεμη ατμόσφαιρα· τώρα τα πράγματα είναι πιο ήρεμα κι εύκολα». Προσθέτει πως αν και δύσκολη επιλογή, ήταν προς όφελος τόσο του ίδιου όσο και της οικογένειας: «Ο Bruce δεν θα ήθελε οι μικρές κόρες μας να επισκιάζονται από την ασθένειά του – σταμάτησαν να φέρνουν φίλους σπίτι ή να παίζουν ξέγνοιαστα· όλοι απομονωθήκαμε… Ήταν πολύ δύσκολο αλλά τελικά σωστό». Σήμερα βλέπει θετικά αποτελέσματα τόσο στα παιδιά όσο και στον ίδιο τον Willis.

“Δεν χρειάζεται άλλη κριτική στους φροντιστές”

Παραδέχεται πως αντιμετώπισε «προκαταλήψεις, κριτικές και βλέμματα» όπως τόσοι άλλοι φροντιστές ανθρώπων με άνοια: «Η άνοια είναι διαφορετική για τον καθένα· αν δεν ζεις κάθε μέρα στην πρώτη γραμμή δεν ξέρεις τι συμβαίνει πραγματικά». Αναγνωρίζει πως οι φροντιστές ήδη νιώθουν ενοχές κι εσωτερική κριτική: «Δεν χρειαζόμαστε επιπλέον επικρίσεις».

Το γεγονός ότι η ασθένεια αφήνει τον άνθρωπο σωματικά παρόντα αλλά ψυχικά-διανοητικά απόντα ήταν εξαιρετικά επώδυνο για όλη την οικογένεια. Η ίδια παραδέχεται πως έκλαψε πολύ, βίωσε έντονα το πένθος –και συνεχίζει: «Η άνοια εξελίσσεται συνεχώς· όταν πιστεύεις πως κάτι σταμάτησε παίρνει κι άλλα μαζί της… Υπάρχει πολύ πένθος και απώλεια». Ωστόσο βρίσκει στιγμές χαράς κι επαφής μέσα από νέους τρόπους σύνδεσης.

“Η δημοσιότητα εντείνει τη μοναξιά”

Η μεγάλη δημοσιότητα λόγω της φήμης του Bruce Willis, έκανε ακόμα πιο δύσκολη την κατάσταση: «Μας απομόνωσε περισσότερο», λέει χαρακτηριστικά η σύζυγός του. Θυμάται πόσο δύσκολο ήταν όταν αισθανόταν υπό παρακολούθηση από τα ΜΜΕ ή όταν έβλεπε πρωτοσέλιδα σε περιοδικά όπως “Η τελευταία Χριστουγεννιάτικη γιορτή του Bruce”. Έζησε έντονα τον φόβο κι ένιωσε πως το να μην ζητά βοήθεια θα μπορούσε σχεδόν να την καταστρέψει.

Πλέον όμως δηλώνει πως έχει βρει στήριξη κι έχει δύναμη να μιλά δημόσια υπέρ των φροντιστών: «Ακόμα κι εγώ που έχω στήριξη νιώθω συχνά εξουθενωμένη… Δεν μπορώ καν να φανταστώ άλλες γυναίκες στη θέση μου». Σημειώνει ότι μόνο στις ΗΠΑ υπάρχουν 63 εκατομμύρια φροντιστές, εκ των οποίων 11 εκατομμύρια φροντίζουν ανθρώπους με άνοια: «Και μέχρι το 2050 τα περιστατικά θα τριπλασιαστούν – κάθε τρία δευτερόλεπτα υπάρχει μια νέα διάγνωση παγκοσμίως. Όλοι μεγαλώνουμε… Οι φροντιστές χρειάζονται στήριξη».

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο The Lancet Healthy Longevity, ανέλυσε στοιχεία από 9.436 συμμετέχοντες σε 12 χώρες, συμπεριλαμβανομένων της Αγγλίας, των ΗΠΑ και πολλών ευρωπαϊκών κρατών. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η διακοπή του καπνίσματος μειώνει στο μισό τον ρυθμό πτώσης της λεκτικής ευχέρειας και επιβραδύνει κατά 20% την απώλεια μνήμης.

Η επικεφαλής της μελέτης, δρ Mikaela Bloomberg του University College London, δήλωσε ότι «ακόμη κι αν κόψουμε το κάπνισμα στα 50 ή στα 60, ο εγκέφαλος μας φαίνεται να ανακτά μέρος της νεανικής του ζωτικότητας».

Η διακοπή του καπνίσματος σώζει και τη σκέψη μας

Οι επιστήμονες σύγκριναν γνωστικά τεστ καπνιστών και πρώην καπνιστών για έξι χρόνια. Στην αρχή, τα αποτελέσματα ήταν ίδια. Όμως, στο τέλος, όσοι είχαν κόψει το κάπνισμα σκόραραν αισθητά υψηλότερα σε μνήμη, προσοχή και γλωσσική ταχύτητα.

Η διαφορά ήταν τέτοια ώστε οι πρώην καπνιστές παρουσίασαν πορεία πνευματικής υγείας παρόμοια με μη καπνιστές, κάτι που οι ερευνητές χαρακτήρισαν «εντυπωσιακό παράδειγμα αναστροφής της γνωστικής φθοράς».

Το κάπνισμα, εξηγούν, βλάπτει τα αιμοφόρα αγγεία που τροφοδοτούν τον εγκέφαλο με οξυγόνο και προκαλεί χρόνια φλεγμονή και οξειδωτική βλάβη στα νευρικά κύτταρα, παράγοντες που επιταχύνουν την άνοια.

Οι ειδικοί συμφωνούν για το καπνισμα: ποτέ δεν είναι αργά

Ο δρ Richard Oakley από την Alzheimer’s Society δήλωσε ότι «η διακοπή του καπνίσματος, η σωματική άσκηση, η σωστή διατροφή και ο περιορισμός του αλκοόλ μειώνουν μετρήσιμα τον κίνδυνο άνοιας».

Η δρ Julia Dudley πρόσθεσε πάντως ότι η έρευνα δεν αποδεικνύει αιτιώδη σχέση, αν και η συσχέτιση είναι «πολύ ισχυρή».

Η Caroline Cerny της ASH σημείωσε ότι τα αποτελέσματα δείχνουν «γιατί πρέπει να επενδύσουμε ξανά σε υπηρεσίες διακοπής καπνίσματος, ιδίως για άτομα μέσης ηλικίας πριν εμφανιστούν συμπτώματα γνωστικής φθοράς».

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα οφέλη είναι σωρευτικά: όσο νωρίτερα σταματήσει κάποιος, τόσο μεγαλύτερη η προστασία. Όμως, ακόμη και στα 60, η διακοπή μπορεί να επιβραδύνει τη γήρανση του εγκεφάλου και να βελτιώσει τη μνήμη, τη συγκέντρωση και τη διάθεση.

Η μελέτη έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά ερευνών που αποδεικνύουν ότι η υγιής ζωή παρατείνει και τη διανοητική διαύγεια — αποδεικνύοντας ότι δεν είναι ποτέ αργά να ανακτήσει κανείς τη «ζωντάνια του νου».

Πηγή: Lifo.gr

Νέα έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Alzheimer’s & Dementia, αποκαλύπτει τα μυστικά τους, τόσο στον τρόπο που ζουν όσο και στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του εγκεφάλου τους.

Σύμφωνα με το Medical News Today, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι superagers είναι ιδιαίτερα κοινωνικοί και διαθέτουν μοναδικά εγκεφαλικά χαρακτηριστικά, όπως υψηλότερα επίπεδα των νευρώνων von Economo («φον Οικονόμου» ή «spindle»). Αυτά τα κύτταρα φαίνεται να παίζουν σημαντικό ρόλο στην επεξεργασία συναισθημάτων και στην κοινωνική κατανόηση.

Τι ακριβώς είναι οι superagers;

Η έρευνα βασίστηκε στα πρώτα 25 χρόνια του Northwestern University Super Aging Program, που μελετά πώς μπορεί να αποφευχθεί η πτώση της νοητικής ικανότητας με την ηλικία και ποια βιολογικά χαρακτηριστικά σχετίζονται με αυτό.

Ο όρος superaging καθιερώθηκε από το Northwestern Alzheimer’s Disease Research Center (ADRC). Ως Superagers θεωρούνται άνθρωποι 80 ετών και άνω που σημειώνουν υψηλή επίδοση στο Rey Auditory Verbal Learning Test, με αποτελέσματα αντίστοιχα ατόμων ηλικίας 56–66 ετών.

Οι επιδόσεις τους σε άλλες γνωστικές δοκιμασίες βρίσκονται τουλάχιστον στο μέσο όρο για την ηλικία τους. Σήμερα, στο πρόγραμμα συμμετέχουν 133 ενεργοί εθελοντές, ενώ έχουν πραγματοποιηθεί 77 αυτοψίες για τη μελέτη των εγκεφαλικών χαρακτηριστικών των superagers.

Τρόπος ζωής και κοινωνικότητα

Οι ερευνητές δεν εντόπισαν κοινό τρόπο ζωής που να εξηγεί το φαινόμενο. Κάποιοι superagers ακολουθούσαν υγιεινές συνήθειες, ενώ άλλοι όχι. Ωστόσο, φάνηκε πως μοιράζονταν ορισμένα κοινωνικά χαρακτηριστικά:

ήταν ιδιαίτερα κοινωνικοί,
συμμετείχαν σε δραστηριότητες,
έτειναν να είναι εξωστρεφείς,
αξιολογούσαν πιο θετικά τις σχέσεις τους σε σχέση με τους συνομηλίκους τους.

Τι δείχνουν οι εξετάσεις του εγκεφάλου

Με τη βοήθεια νευροαπεικόνισης, οι ερευνητές βρήκαν ότι οι superagers δεν παρουσίαζαν τη συνηθισμένη αραίωση του εγκεφαλικού φλοιού που παρατηρείται στους υπόλοιπους ηλικιωμένους.

Επιπλέον, η περιοχή του εγκεφάλου που ονομάζεται πρόσθιος φλοιός του προσαγωγίου εμφάνιζε μεγαλύτερο πάχος ακόμη και σε σύγκριση με νεότερους ενήλικες. Αυτή η περιοχή σχετίζεται με τα συναισθήματα και την κοινωνική αλληλεπίδραση.

Οι superagers είχαν επίσης:

περισσότερους νευρώνες «Φον Οικονόμου»,
λιγότερους νευροϊνιδιακούς κόμβους (συσσωρεύσεις πρωτεΐνης που σχετίζονται με το Αλτσχάιμερ),
χαμηλότερα επίπεδα p-tau181, μιας πρωτεΐνης συνδεδεμένης με τον εκφυλισμό των νευρώνων,
λιγότερα ενεργοποιημένα μικρογλοιακά κύτταρα, τα οποία σε φυσιολογική γήρανση αυξάνονται.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι περιοχές, όπως η αμυγδαλή και ο ιππόκαμπος των superagers έμοιαζαν με εκείνες ενός πολύ νεότερου ανθρώπου.

Τι σημαίνει αυτό για τη γήρανση του εγκεφάλου;

Τα ευρήματα δείχνουν ότι υπάρχουν τουλάχιστον δύο μονοπάτια για τη διατήρηση νεανικής μνήμης σε προχωρημένη ηλικία:

Αντίσταση στην εμφάνιση παθολογικών αλλαγών.
Ανθεκτικότητα στις επιπτώσεις τους.

Η έρευνα υποδηλώνει ότι οι εγκέφαλοι των superagers ίσως έχουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα ή αναπτύσσουν προσαρμογές που τους προστατεύουν από την απώλεια μνήμης.

Τι μπορούμε να μάθουμε από τους superagers;

Η μελέτη είχε σχετικά μικρό αριθμό συμμετεχόντων, δεν δημοσιεύτηκαν πλήρη στοιχεία για το φύλο ή την εθνοτική σύνθεση, ενώ απαιτείται περισσότερη έρευνα για να διαπιστωθεί αν τα χαρακτηριστικά των superagers υπάρχουν από τη γέννησή τους ή αναπτύσσονται με τον χρόνο.

Επιπλέον, τα μέχρι τώρα αποτελέσματα δεν αποδεικνύουν άμεσα τρόπους που μπορούν να εφαρμοστούν στον γενικό πληθυσμό.

Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η μελέτη αυτών των ατόμων μπορεί να οδηγήσει σε νέες στρατηγικές για την προστασία της μνήμης και των γνωστικών λειτουργιών:

πιθανές ιατρικές παρεμβάσεις,
αλλαγές τρόπου ζωής,
καλύτερη κατανόηση των βιολογικών διαφορών που σχετίζονται με υγιή γήρανση.

Η ερευνήτρια Alexandra Touroutoglou (Harvard Medical School) σημείωσε στο Medical News Today: «Οι superagers δείχνουν ότι η πτώση μνήμης με την ηλικία δεν είναι αναπόφευκτη. Αντί να μελετάμε μόνο τι πάει στραβά, μπορούμε να μάθουμε από αυτούς που γερνούν με τον καλύτερο τρόπο».

«Η μελέτη των superagers μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα στη μάχη ενάντια στη νοητική φθορά και να μας βοηθήσει να δούμε την αξία των ηλικιωμένων όχι μέσα από την ηλικία τους, αλλά μέσα από τις ικανότητές τους», συμπλήρωσε η γιατρός Emily K. Hurst.

Πηγή: Newsbeast

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου πραγματοποίησαν νεκροτομικές εξετάσεις σε εγκεφάλους 25 γατών, όλες εκ των οποίων είχαν εμφανίσει συμπτώματα αιλουροειδούς άνοιας.

Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν σύγχυση, διαταραχές στον κύκλο ύπνου, πιο συχνή φωνητική έκφραση και αποφυγή της άμμου υγιεινής, σύμφωνα με τη μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο European Journal of Neuroscience.

Χρησιμοποιώντας ισχυρές μικροσκοπικές απεικονίσεις, οι ερευνητές εντόπισαν συσσώρευση πλακών αμυλοειδούς-βήτα στον εγκέφαλο των γατών. Οι πλάκες αυτές είναι μια τοξική πρωτεΐνη που επηρεάζει την ικανότητα του εγκεφάλου να επικοινωνεί και να αποθηκεύει πληροφορίες, και αποτελούν χαρακτηριστικό της νόσου Αλτσχάιμερ. «Τα ευρήματά μας αναδεικνύουν τις εντυπωσιακές ομοιότητες μεταξύ της άνοιας στις γάτες και της νόσου Αλτσχάιμερ στους ανθρώπους», δήλωσε ο Robert McGeachan, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και λέκτορας στην κτηνιατρική σχολή του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου.

«Επειδή οι γάτες αναπτύσσουν φυσιολογικά αυτές τις εγκεφαλικές αλλοιώσεις, μπορεί να αποτελούν πιο ακριβές μοντέλο της νόσου από τα παραδοσιακά εργαστηριακά ζώα, προσφέροντας τελικά οφέλη και στα δύο είδη και στους φροντιστές τους», πρόσθεσε.

Συνήθως, οι επιστήμονες μελετούν την άνοια σε γενετικά τροποποιημένα τρωκτικά, τα οποία δεν αναπτύσσουν φυσιολογικά το σύνδρομο.

Ωστόσο, η άνοια στις γάτες είναι το «ιδανικό φυσικό μοντέλο για το Αλτσχάιμερ», δήλωσε η Danièlle Gunn-Moore, καθηγήτρια ιατρικής αιλουροειδών στην ίδια σχολή. Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει σε πιο προχωρημένη κατανόηση της πορείας της νόσου και στην ανάπτυξη νέων θεραπειών στο μέλλον, σύμφωνα με τους ερευνητές.

«Η αιλουροειδής άνοια είναι τόσο οδυνηρή για τη γάτα όσο και για τον άνθρωπό της», ανέφερε η Gunn-Moore. «Μέσα από τέτοιες μελέτες θα καταλάβουμε ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισής της».

Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι η πιο κοινή μορφή άνοιας, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), ευθυνόμενη για περίπου το 60% έως 70% των περιπτώσεων. Αν και προς το παρόν δεν υπάρχει γνωστή θεραπεία, ορισμένα φάρμακα μπορούν να βοηθήσουν κάποιους ανθρώπους να διαχειριστούν τα συμπτώματα.

Πηγή: Lifo.gr

Στα πρώιμα στάδια, τα συμπτώματα μπορεί να παρουσιάζουν σημαντική ετερογένεια, τόσο ως προς τη μορφή όσο και ως προς την έντασή τους. Αυτές οι διαφοροποιήσεις σχετίζονται άμεσα με τον εκάστοτε υποκείμενο τύπο άνοιας, για παράδειγμα, η νόσος Alzheimer εκδηλώνεται, συνήθως, με δυσκολίες στην πρόσφατη μνήμη, ενώ η μετωποκροταφική άνοια ενδέχεται να ξεκινήσει με αλλαγές στη συμπεριφορά ή στο συναίσθημα, προτού εμφανιστούν σαφείς γνωστικές δυσλειτουργίες.

Επιπλέον, τα πρώιμα συμπτώματα δεν περιορίζονται αποκλειστικά στις γνωστικές λειτουργίες. Συχνά παρατηρούνται αλλαγές στη διάθεση, στη συναισθηματική σταθερότητα ή και στην κοινωνική συμπεριφορά. Άτομα που βρίσκονται σε πρόδρομα στάδια άνοιας μπορεί να εμφανίσουν αυξημένη ευερεθιστότητα, καταθλιπτικά συμπτώματα, απόσυρση από κοινωνικές δραστηριότητες ή μειωμένο ενδιαφέρον για δραστηριότητες που προηγουμένως θεωρούσαν ευχάριστες.

Η έγκαιρη αναγνώριση και η ιατρική αξιολόγηση αυτών των συμπτωμάτων επιτρέπει τη διαφοροδιάγνωση από άλλες καταστάσεις που μιμούνται την άνοια (όπως η κατάθλιψη ή οι παρενέργειες φαρμάκων).

Το γεγονός ότι η έναρξη της άνοιας είναι μια σταδιακή, πολυπαραγοντική διαδικασία, που δεν αφορά μόνο τη μνήμη, αλλά επηρεάζει το ευρύτερο φάσμα της ψυχογνωστικής και συναισθηματικής λειτουργίας του ατόμου, καθιστά πολύ σημαντικό το παρακάτω ερώτημα:

Πώς ξεκινάει η άνοια;

«Ένα ερώτημα στο οποίο δεν υπάρχει μία και μοναδική απάντηση. Τα προειδοποιητικά σημάδια διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Επιπλέον, τα συμπτώματα που παρατηρούνται στα αρχικά στάδια διαφοροποιούνται ανάλογα με το είδος της άνοιας. Ωστόσο, υπάρχουν κάποια κοινά πρώιμα συμπτώματα που εμφανίζονται πριν από τη διάγνωση. Μάλιστα, τα συμπτώματα δεν περιορίζονται στις νοητικές λειτουργίες, αλλά αφορούν και τη διάθεση ή τη συμπεριφορά», επισημαίνει η Όλγα Λυμπεροπούλου, Γνωστική Νευροψυχολόγος, με ειδίκευση στην Τρίτη Ηλικία και τις Άνοιες.

Τα πιο συχνά πρώιμα συμπτώματα της άνοιας

Προβλήματα μνήμης. Τα ελλείμματα στη λειτουργία της μνήμης είναι ίσως το πιο γνωστό σύμπτωμα της άνοιας και κυρίως, της νόσου Αλτσχάιμερ. Ένας άνθρωπος με πρώιμη άνοια μπορεί να ξεχνά λεπτομέρειες πρόσφατων γεγονότων, να μην είναι συνεπής σε ραντεβού και υποχρεώσεις ή να επαναλαμβάνει τις ίδιες ερωτήσεις, ξανά και ξανά.

Έλλειψη κινήτρου για δράση. Πολύ συχνά, τα άτομα που βρίσκονται στα πρώιμα στάδια της άνοιας σταματούν να παίρνουν πρωτοβουλίες και εγκαταλείπουν δραστηριότητες και ενδιαφέροντα που παλιότερα τους κινητοποιούσαν, με αποτέλεσμα να χρειάζεται η παρότρυνση των οικείων για να παραμείνουν σε δράση.

Δυσκολία στην ολοκλήρωση καθημερινών δραστηριοτήτων. Κάποιοι από τους ανθρώπους με αρχόμενη άνοια διαπιστώνουν αλλαγές στην ικανότητά τους να οργανώσουν την ημέρα τους, να ακολουθήσουν ένα πλάνο (π.χ. μία συνταγή), να διαχειριστούν αριθμούς και χρήματα (π.χ. να πληρώσουν τους λογαριασμούς) ή να ολοκληρώσουν μία συνηθισμένη δραστηριότητα (π.χ. χρειάζονται πολύ περισσότερο χρόνο).

Απώλεια προσανατολισμού στο χρόνο ή στον χώρο. Πολλές φορές, οι άνθρωποι με αρχικού σταδίου άνοια χάνουν την αίσθηση του χρόνου. Για παράδειγμα, μπορεί να μην θυμούνται την ημερομηνία, την εποχή και το έτος ή να μην μπορούν να εκτιμήσουν σωστά πόσο γρήγορα περνά ο χρόνος. Παράλληλα, τείνουν να χάνουν τον προσανατολισμό τους, ακόμα και σε οικεία περιβάλλοντα.

Δυσκολία στην αντίληψη του χώρου. Κάποιοι από τους ανθρώπους με αρχόμενη άνοια διαπιστώνουν προβλήματα στην εκτίμηση της απόστασης ή της θέσης των αντικειμένων (π.χ. ενώ περπατούν ή οδηγούν).

Προβλήματα στον λόγο και την επικοινωνία. Ένας άνθρωπος με αρχόμενη νόσο Αλτσχάιμερ ή άλλη μορφή άνοιας μπορεί να μην βρίσκει τις σωστές λέξεις για να εκφραστεί και να δυσκολεύεται να παρακολουθήσει μία εκπομπή στην τηλεόραση, να συμμετέχει σε μία συζήτηση κλπ.

Τοποθέτηση αντικειμένων σε λάθος θέση. Οι άνθρωποι με πρώιμη άνοια χάνουν συχνά τα προσωπικά τους αντικείμενα (π.χ. τα γυαλιά, τα κλειδιά, το κινητό τηλέφωνο). Κάποιες φορές, τοποθετούν αντικείμενα σε ασυνήθιστες θέσεις ή σε “ασφαλείς κρυψώνες” που αργότερα αδυνατούν να θυμηθούν.

Μειωμένη κρίση. Κάποιες φορές, τα άτομα που βρίσκονται σε αρχικό στάδιο της άνοιας λαμβάνουν λανθασμένες αποφάσεις λόγω κακής κρίσης. Για παράδειγμα, αγνοούν ένα πρόβλημα υγείας που χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση, γίνονται ιδιαίτερα εύπιστοι ή προβαίνουν σε αλόγιστες αγορές.

Απόσυρση από την εργασία ή από κοινωνικές συναναστροφές. Εξαιτίας των παραπάνω δυσκολιών, τα άτομα με αρχόμενη άνοια τείνουν να παραιτούνται την εργασία τους (αν είναι νεότεροι σε ηλικία και εξακολουθούν να εργάζονται) και να αποφεύγουν τη συμμετοχή σε δραστηριότητες που προϋποθέτουν την αλληλεπίδραση με άλλους ανθρώπους.

Αλλαγές στη διάθεση και την προσωπικότητα. Ορισμένες φορές, οι άνθρωποι με αρχικού σταδίου άνοια εμφανίζουν συμπεριφορές που δεν είναι σε συμφωνία με τον χαρακτήρα τους. Για παράδειγμα, μπορεί να εκδηλώνουν συμπτώματα άγχους ή κατάθλιψης, να γίνονται καχύποπτοι και επιθετικοί, να δείχνουν απαθείς και αδιάφοροι ή να εμφανίζουν ανάρμοστες συμπεριφορές.

«Εάν παρατηρείτε ένα ή περισσότερα από τα παραπάνω συμπτώματα σε ένα αγαπημένο σας πρόσωπο ή στον εαυτό σας, προγραμματίστε άμεσα ένα ραντεβού για έναν έλεγχο των νοητικών σας λειτουργιών. Η νευροψυχολογική αξιολόγηση (διαδικασία γνωστή στο ευρύ κοινό ως “τεστ μνήμης”) επιτρέπει τον εντοπισμό διαταραχών της μνήμης ή άλλων νοητικών λειτουργιών, μη αναμενόμενων για την ηλικία και το μορφωτικό επίπεδο του ανθρώπου που εξετάζεται, ακόμα αν οι δυσκολίες αυτές είναι πολύ ήπιες. Επιπλέον, επιτρέπει τη διαφοροδιάγνωση ανάμεσα στην άνοια και σε άλλες καταστάσεις που έχουν παρόμοια συμπτώματα, όπως η φυσιολογική εξασθένηση των νοητικών λειτουργιών με την πάροδο της ηλικίας, η Ήπια Γνωστική Διαταραχή και η κατάθλιψη», υπογραμμίζει καταλήγοντας η Γνωστική Νευροψυχολόγος, Όλγα Λυμπεροπούλου.