«Μελέτες σε πειραματόζωα δείχνουν ότι ο διατροφικός περιορισμός μπορεί να μειώσει τις εναποθέσεις αμυλοειδούς-β, να περιορίσει τη φλεγμονή και το οξειδωτικό στρες, να ενισχύσει την αυτοφαγία —την «καθαριότητα» των κυττάρων— και να διεγείρει τη δημιουργία νέων νευρώνων», εξηγεί η Διαιτολόγος–Διατροφολόγος, Δήμητρα Ευθυμιοπούλου. «Παράλληλα, μικρές κλινικές μελέτες σε ανθρώπους έχουν δείξει βελτίωση στον μεταβολισμό, την εγκεφαλική λειτουργία και την ποιότητα ζωής, αν και τα στοιχεία σε ασθενείς με επιβεβαιωμένη νόσο Alzheimer είναι ακόμη περιορισμένα».

Γιατί να στραφούμε στη διατροφή;

Οι υπάρχουσες θεραπείες για τη νόσο Alzheimer περιλαμβάνουν:

· Φαρμακευτικές αγωγές όπως οι αναστολείς χολινεστεράσης και οι αποκλειστές NMDA, που απλώς ανακουφίζουν τα συμπτώματα αλλά δεν αναχαιτίζουν την πρόοδο της νόσου.

· Νέες θεραπείες με αντισώματα (lecanemab, donanemab), οι οποίες στοχεύουν το αμυλοειδές-β και την πρωτεΐνη tau, αλλά ενδέχεται να προκαλέσουν οίδημα ή αιμορραγία στον εγκέφαλο.

Αντίθετα, οι αλλαγές στον τρόπο ζωής και ιδιαίτερα η διατροφή μπορούν να δράσουν ταυτόχρονα σε πολλαπλούς μηχανισμούς που εμπλέκονται στη νόσο, προσφέροντας μια πιο ανεκτή και ασφαλή προσέγγιση.

Περιορισμός Θερμίδων: «Φρενάροντας» την παθογένεια

Ο περιορισμός θερμίδων κατά 20–30% χωρίς να μειώνεται η θρεπτική αξία των τροφών έχει αποδειχθεί ότι μειώνει την εναπόθεση αμυλοειδούς-β σε πειραματικά μοντέλα, βελτιώνει τη μνήμη και αυξάνει την αυτοφαγία.

· Μηχανισμός δράσης: Η μείωση γλυκόζης και ινσουλίνης ενεργοποιεί ένζυμα που διασπούν το αμυλοειδές-β και διεγείρει τον μεταβολικό διακόπτη AMPK, ο οποίος προάγει την απομάκρυνση των κατεστραμμένων πρωτεϊνών.

· Κλινικές παρατηρήσεις: Αν και η μελέτη CALERIE σε υγιείς ενήλικες έδειξε βελτίωση της γνωστικής λειτουργίας, απαιτούνται μελέτες σε ασθενείς με Alzheimer. Σημαντικό μειονέκτημα είναι ο κίνδυνος υποσιτισμού σε ηλικιωμένους.

Διαλειμματική Νηστεία: Όταν ο χρόνος παίζει ρόλο

Η διαλειμματική νηστεία περιλαμβάνει σχήματα, όπως 5:2, εναλλασσόμενη νηστεία ή περιορισμένο χρονικό παράθυρο σίτισης.

· Οφέλη σε πειράματα: Σε ζωικά μοντέλα Alzheimer βελτιώνει τη μνήμη, μειώνει το αμυλοειδές-β και τα δεμάτια tau και επαναρυθμίζει τον κιρκαδικό ρυθμό, διευκολύνοντας την απομάκρυνση τοξικών πρωτεϊνών.

· Μεταβολική προσαρμογή: Ο εγκέφαλος αρχίζει να χρησιμοποιεί κετόνες αντί για γλυκόζη, μειώνοντας την παραγωγή ελεύθερων ριζών και αυξάνοντας τον νευροτροφικό παράγοντα BDNF.

· Προκλήσεις: Σε ανθρώπους μπορεί αρχικά να προκαλέσει πείνα και ευερεθιστότητα. Οι κλινικές μελέτες είναι ενθαρρυντικές αλλά μικρής κλίμακας.

Κετογονική Δίαιτα: Η μεταβολική «ξαδέλφη» της νηστείας

Η κετογονική δίαιτα μιμείται τις μεταβολικές επιδράσεις της νηστείας, παράγοντας κετόνες ενώ επιτρέπει τακτικά γεύματα.

· Αποτελέσματα: Σε ασθενείς με Alzheimer έχει συσχετιστεί με βελτίωση καθημερινών δραστηριοτήτων και καλύτερη ποιότητα ζωής.

· Μειονεκτήματα: Απαιτεί αυστηρή τήρηση, κάτι που δυσκολεύει τη συμμόρφωση, ενώ χρειάζεται παρακολούθηση για την αποφυγή υποσιτισμού.

Μεσογειακή διατροφή και παραλλαγές: Η πιο φιλική λύση

Η κλασική Μεσογειακή δίαιτα, η DASH και η MIND επικεντρώνονται σε φρούτα, λαχανικά, όσπρια, άπαχες πρωτεΐνες και καλά λιπαρά.

· Ερευνητικά δεδομένα: Συνδέονται με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης Alzheimer, βραδύτερη γνωστική έκπτωση και καλύτερη καρδιαγγειακή υγεία.

· Βιολογικοί δείκτες: Κλινικές μελέτες δείχνουν μικρότερη εναπόθεση αμυλοειδούς-β και διατήρηση του όγκου του ιπποκάμπου.

Πώς δρα ο διατροφικός περιορισμός

· Μεταβολική ισορροπία: Μετατοπίζει την πηγή ενέργειας προς κετόνες και βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη.

· Καταστολή φλεγμονής & οξειδωτικού στρες: Μειώνει τις ελεύθερες ρίζες και προστατεύει τα μιτοχόνδρια.

· Ενίσχυση αυτοφαγίας: Απομακρύνει κατεστραμμένες πρωτεΐνες και υποστηρίζει τη λειτουργία του εγκεφάλου.

· Υγιές μικροβίωμα & κιρκαδικοί ρυθμοί: Ευνοεί τη σωστή λειτουργία του εντέρου και τη ρύθμιση του ύπνου.

Προοπτικές για το μέλλον

«Ο διατροφικός περιορισμός αγγίζει πολλαπλούς παθοφυσιολογικούς μηχανισμούς της νόσου Alzheimer —από τη συσσώρευση τοξικών πρωτεϊνών μέχρι τη φλεγμονή και την ενεργειακή ανισορροπία», τονίζει η κα Ευθυμιοπούλου. «Η μελλοντική έρευνα θα πρέπει να επικεντρωθεί στη δημιουργία εξατομικευμένων πρωτοκόλλων, ώστε να αποφεύγεται ο υποσιτισμός, αλλά και στην ανάπτυξη νέων μορίων που μιμούνται τα οφέλη του περιορισμού θερμίδων χωρίς τις αυστηρές απαιτήσεις των ειδικών διαιτών».

Η προσέγγιση αυτή μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για νέες, πιο ήπιες και αποτελεσματικές στρατηγικές πρόληψης και θεραπείας της νόσου.

«- Η γιαγιά παρουσίασε συμπτώματα της νόσου Alzheimer, της ανακοίνωσε η μητέρα της. Αυτό σημαίνει, αγάπη μου, ότι η γιαγιά ξεχνάει κάποια πράγματα, γι’ αυτό καλό είναι να την προσέχουμε περισσότερο και να φροντίζουμε να μην τη φέρνουμε σε δύσκολη θέση, όταν συμβαίνει, κάτι το οποίο είναι ασυνήθιστο για αυτή. Επίσης, δεν πρέπει να της θυμώνουμε αν κάνει κάτι λάθος, διότι δεν το καταλαβαίνει, και δεν το κάνει επειδή το θέλει πραγματικά.

Δηλαδή, η γιαγιά δεν θα είναι ποτέ όπως πριν;
Η γιαγιά δεν θα γίνει ποτέ όπως πριν, αλλά να είμαστε χαρούμενοι που την έχουμε και θα τη φροντίσουμε, όπως φρόντισε και αυτή τόσα χρόνια εμάς».

Η γιαγιά Νία είχε αλλάξει πλέον, η Αφροδίτη το είχε καταλάβει αυτό, αλλά αποφάσισε να είναι εκεί για τη γιαγιά της, όπως έκανε κι αυτή για εκείνη. Της μιλούσε με πολλή αγάπη, σαν να είχε έναν άνθρωπο που συνεχώς, αντί να μεγαλώνει, μικραίνει και γινόταν όλο και πιο παιδί. Αυτό, ακριβώς, συνέβαινε.

Ο Σεπτέμβριος έχει οριστεί ως Παγκόσμιος Μήνας Ενηµέρωσης και Ευαισθητοποίησης για τη νόσο Alzheimer, μία νόσο που πλήττει τις σύγχρονες κοινωνίες. Κάθε τρία δευτερόλεπτα ένας άνθρωπος στον κόσμο εμφανίζει άνοια, ενώ από τη νόσο πάσχουν περισσότεροι από 200.000 κάτοικοι της χώρας μας.

Με αφορμή την ιστορία της αδελφής της γιαγιάς της, που διαγνώστηκε με τη νόσο, η μαθήτρια, Ζαΐρα Αλεξίου, έγραψε και εικονογράφησε με ιδιαίτερη ευαισθησία ένα τρυφερό παραμύθι για μικρούς και μεγάλους, με τίτλο «Η γιαγιά μου με ξέχασε», που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Φερενίκη.

«Είναι εξαιρετικά δύσκολο για ένα παιδί να καταλάβει τη φύση και την εξέλιξη της νόσου. Σκοπός του βιβλίου είναι να μεταφέρει σε όλα τα παιδιά, που βιώνουν ένα αντίστοιχο πρόβλημα ότι δεν πρόκειται για μια απόρριψη από το αγαπημένο τους πρόσωπο, αλλά για μία ασυνήθιστη αλλαγή. Κατανοώντας την, μπορούν να δώσουν την ίδια αγάπη και φροντίδα στον άνθρωπό τους, αλλάζοντας ρόλους στο σημείο, που μπορούν να το διαχειριστούν», όπως αναφέρει η ίδια.

Σημειώνεται ότι έσοδα από τις πωλήσεις θα δοθούν για την ενίσχυση του έργου της Εταιρείας Alzheimer Αθηνών. «Ζωή σου είναι ό,τι έδωσες», έγραψε ο Γιώργος Σεφέρης στο Θερινό Ηλιοστάσι Η’. Παραδίδοντας λίγο πριν από το καλοκαίρι το χειρόγραφό της, η Ζαΐρα Αλεξίου ανταποκρίνεται εμπράκτως στη ρήση του νομπελίστα ποιητή. Η πρόθεσή της να μοιρασθεί μέσω ενός βιβλίου την προσωπική της εμπειρία από την ασθένεια της πολυλατρεμένης της Νίας έχει έναν ομολογημένο σκοπό. Να ευαισθητοποιήσει τα παιδιά εν πρώτοις, εξ’ ου και η παιδική εικονογράφηση, για την Νόσο του Alzheimer, και στη συνέχεια, μέσω αυτών, τους ενήλικες. Ήταν στην τρυφερή ηλικία των 14 ετών όταν την έχασε, μία απώλεια που, όπως διαφαίνεται από το κείμενό της, επηρέασε την παιδική της ψυχή.

Μετά το πέρας του αρχικού πένθους, λίγα χρόνια αργότερα, άντλησε έμπνευση από το μοιραίο συμβάν και έγραψε ένα διήγημα σε απλή, κατανοητή γλώσσα, χωρίς «φιοριτούρες» και συναισθηματικές υπερβολές», αναφέρει, μεταξύ άλλων, στον πρόλογο ο εκδότης, Xρήστος Ζαμπούνης.

Τώρα, η Ζαΐρα Αλεξίου είναι μαθήτρια της Γ’ Λυκείου

Το προσωπικό της βίωμα από την αγαπημένη της γιαγιά, που είχε την νόσο Alzheimer την έφερε αντιμέτωπη με την παράξενη αρρώστια σε ηλικία 10 ετών. Έκτοτε, ακολούθησε διάφορες σχετικές δράσεις. Συμμετείχε στην ομάδα εύρεσης ανθρώπων, που χάνονται, κυρίως λόγω άνοιας (silver alert). Παρακολούθησε σεμινάρια για το πώς να διαχειρίζεται κανείς και πώς να μπορεί να φροντίσει κοινωνικά τους ανθρώπους με τη συγκεκριμένη νόσο.

Λόγω του ενδιαφέροντός της για την επιστήμη της Βιολογίας, δημοσίευσε ένα άρθρο μετά από έρευνα για την πιθανή μελλοντική θεραπεία της νόσου με βοτουλινική τοξίνη. Αποκορύφωμα αυτής της διαδρομής είναι η συγγραφή αυτού του βιβλίου. Ελπίζει να βοηθήσει όλα αυτά τα παιδιά, αλλά και τους ενήλικες έτσι ώστε να αγκαλιάσουν τον άνθρωπο, που πάσχει από τη νόσο. Να δουν μια άλλη οπτική γωνία, που τους δίνει την ευκαιρία ν΄ ανταποδώσουν ό,τι καλό έχουν πάρει από αυτόν.