Ο Προφήτης Ελισσαίος στην Πλάκα: Ένα ζωντανό μνημείο πίστης, ιστορίας και παπαδιαμαντικής μνήμης

Ο μικρός αυτός ναός συνδέεται άρρηκτα με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, ο οποίος υπηρέτησε εκεί ως ψάλτης και τον έχει αποτυπώσει λογοτεχνικά στα διηγήματα «Χωρίς στεφάνι» και «Τραγούδια του Θεού». Το κατανυκτικό κλίμα του χώρου αποδίδεται εύγλωττα και στη φράση του Σκιαθίτη συγγραφέα: «Πάσχα τερπνόν, πανσεβάσμιον, λύτρον λύπης, άμωμον».

Την περσινή Μεγάλη Παρασκευή, η μεσημεριανή Ακολουθία του Επιταφίου τελέστηκε για πρώτη φορά στον ναό, προσελκύοντας εκατοντάδες Αθηναίους και επιβεβαιώνοντας το έντονο ενδιαφέρον για την ιστορική μνήμη και τη ζωντανή θρησκευτική παράδοση της πόλης.

Ο ναΐσκος εντάσσεται στο οικοδομικό σύνολο του Μουσείου Νεότερου Ελληνικού Πολιτισμού, το οποίο αποτελεί διάδοχο του Μουσείου Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης και εκτείνεται στο τετράγωνο Αδριανού – Άρεως – Κλάδου – Βρυσακίου. Το συγκρότημα περιλαμβάνει 18 αποκατεστημένα κτήρια που φιλοξενούν εκθέσεις για τον ελληνικό πολιτισμό από τον 18ο αιώνα έως σήμερα. Ανάμεσά τους διασώζεται και ο ναός του Προφήτη Ελισσαίου, πρώην κτητορική εκκλησία της οικογένειας Λογοθέτη Χωματιανού, ένας μονόκλιτος ξυλόστεγος ναός με ημικυκλική κόγχη και νάρθηκα, που ανάγεται στη μεταβυζαντινή περίοδο.

Κατά τον 19ο αιώνα, το εσωτερικό του ναού κοσμούσαν τοιχογραφίες, οι οποίες έχουν καταγραφεί σε σχέδια του Γάλλου περιηγητή Πολ Ντιράντ (1842–1843). Κατά την περίοδο της Κατοχής, ο ναός υπέστη σοβαρές φθορές και κατεδαφίστηκε εν μέρει, διατηρώντας μόνο τον νότιο και δυτικό τοίχο, ύστερα από αυθαίρετη παρέμβαση του τότε ιδιοκτήτη. Η μεταγενέστερη κινητοποίηση της Εταιρείας Παπαδιαμαντικών Σπουδών οδήγησε το Υπουργείο Πολιτισμού σε παρέμβαση. Το 2003 το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο ενέκρινε την αναστήλωση του ναΐσκου και το 2005 ολοκληρώθηκε η αποκατάστασή του.

Ο Παπαδιαμάντης υπήρξε τακτικός ψάλτης στις αγρυπνίες που τελούνταν στον ναό, ενώ αριστερός ψάλτης ήταν ο τριτοξάδελφός του Αλέξανδρος Μωραϊτίδης. Ο ναός αποτέλεσε σημείο αναφοράς και για άλλες πνευματικές μορφές, όπως ο Παύλος Νιρβάνας, ο Γιάννης Βλαχογιάννης και ο Γεράσιμος Βώκος. Για δεκαετίες παρέμεινε εγκαταλελειμμένος, μέχρι την πλήρη αναβίωση του οικοδομικού τετραγώνου μέσα από έργο του Υπουργείου Πολιτισμού. Σήμερα, αν και ενταγμένος στο μουσείο, τελούνται περιοδικά θείες λειτουργίες από την Αρχιεπισκοπή Αθηνών, με σημαντικότερη αυτή της 14ης Ιουνίου, ημέρα εορτής του Προφήτη Ελισσαίου.

Έμπνευση και αφορμή για την πρωτότυπη αυτή σύνθεση, είναι τα υπέροχα αποκριάτικα διηγήματα του Παπαδιαμάντη, που αναπλάθονται ζωντανά, αλλά και με αφήγηση, πλαισιωμένα από τραγούδια μιας παλιάς Αθήνας που ξεφάντωνε τις Απόκριες με καντάδες, οπερέτες, βαλς, πόλκα, αλλά και «άσεμνα» δημοτικά τραγούδια.

Μιας Αθήνας που όπως γράφει και ο ίδιος ο Παπαδιαμάντης «ἔπλεεν εἰς τὸ μεταίχμιον τὸ ἀόριστον και ἀβέβαιον, εἰς τὸ λυκόφως ἐκεῖνο, μεταξὺ παραδόσεως καὶ νεωτερισμοῦ, ὅπερὡς λυκόφως δὲν δύναται νὰ διαρκέσῃ, ἀλλ᾽ἀναγκαίως θὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὸν ζόφον καὶ θὰ γίνῃ νύξ».

Μιας Αθήνας όπου οι Απόκριες ήταν μια σημαντική απόδραση από την καθημερινότητα και τα αυστηρά ήθη. Κυρίως όμως μια σημαντική ευκαιρία για χορό, φλερτ, γνωριμίες και συνοικέσια με σκοπό τον πολυπόθητο γάμο. Στα μπαλ μασκέ, αλλά και στα λαϊκά γλέντια, στις πλατείες, αλλά και στις φτωχικές αυλές, στα σαλόνια, αλλά και στους δρόμους της πόλης, τα νιάτα της Αθήνας κυνηγούσαν τον έρωτα και αγωνιούσαν άλλοτε να αποφύγουν ή -ως επί το πλείστον-να καταφέρουν να πετύχουν το «στεφάνωμα». «Καθότι ἡ ἁγία ἐκκλησία μας επιθυμεί ὅλους ἀδιακρίτως νὰ τοὺς στεφανώνῃ, ὡς «νομίμως ἀθλήσαντας». Δι᾿αὐτὸ θὰ ἠδύνατό τις νὰ προτείνῃ ὅτι καλὸν θὰ ἦτο, εἰς πολλὰς περιπτώσεις, ν᾿ἀντικατασταθῶσι τὰ στέφανα διὰ κουκούλας, ἐξἴσου συμβολικῆς, ἐξηγούσης τὸ ρῆμα «κουκουλώνω», τὸ ὁποῖον συνηθίζει ὁ λαὸς εἰς παρομοίας περιστάσεις».

Όλα τα παραπάνω με χιούμορ μας αφηγείται και μας τραγουδά με το μοναδικό του τρόπο ο Ρένος Χαραλαμπίδης μαζί με τα «σημερινά νιάτα» του δεύτερου και τρίτου έτους της Δραματικής Σχολής του Θέατρου Τέχνης. Στο πιάνο τους συνοδεύει η Μαρίνα Χρονοπούλου και στην κίνηση η Μαρία Μανουκιάν.

Συντελεστές

Δραματουργία-σύνθεση κειμένων-σκηνοθεσία: Μαριάννα Κάλμπαρη
Σκηνικά-κοστούμια: Κυριακή Φόρτη
Μουσική επιμέλεια-μουσική διδασκαλία-ερμηνεία: Μαρίνα Χρονοπούλου
Επιμέλεια κίνησης-χορός: Μαρία Μανουκιάν
Φωτισμοί: Στέλλα Κάλτσου

*Απόψε, 2 Μαρτίου στις 20:00 η τελευταία παράσταση

Πληροφορίες

Ηλεκτρονική προπώληση εδώ
Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν
Φρυνίχου 14- Πλάκα

Τηλέφωνα ταμείου-κρατήσεις: 210-3222760 και 210-3222464 (καθημερινά εκτός Σαββάτου 10:00-22:00, Σάββατο 17.00-22.00)