Τελευταία εξέλιξη ήταν η διακοπή των ρωσικών προμηθειών μέσω της Ουκρανίας στα τέλη του 2024, που μεταφράζονται σε περίπου 5% της ευρωπαϊκής κατανάλωσης. Το πρόβλημα για τη Γηραιά Ήπειρο είναι ότι ακόμα η παγκόσμια προσφορά υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) δεν έχει αυξηθεί στον επιθυμητό βαθμό και έτσι προκύπτει μια αρκετά «σφιχτή» εικόνα στην αγορά.

Έπειτα, ήρθε να προστεθεί ο φετινός χειμώνας που είναι πιο ψυχρός από τους προηγούμενους και έχει περιορίσει αρκετά τις ποσότητες στις αποθήκες αερίου της Ευρώπης. Η αγορά αντιλαμβάνεται τη στενότητα και το γεγονός ότι θα χρειαστούν σημαντικές εισαγωγές το καλοκαίρι προκειμένου να αναπληρωθούν οι αποθήκες, για αυτό και οι προθεσμιακές τιμές στο συμβόλαιο TTF είναι αρκετά αυξημένες.

Βλέπουμε, λοιπόν, ότι το πρώτο μισό του φετινού έτους αναμένεται να είναι κάπως δύσκολο. Εντούτοις, υπάρχουν και θετικές ειδήσεις που μας κάνουν να αισιοδοξούμε. Καταρχήν, παραδοσιακά την άνοιξη οι τιμές εξομαλύνονται αφού περιορίζεται η ζήτηση για ενέργεια και αποδίδουν παραπάνω οι ανανεώσιμες πηγές. Έπειτα, καθώς περνάει ο χρόνος, θα τίθενται σε λειτουργία νέες παραγωγικές μονάδες LNG σε χώρες όπως οι ΗΠΑ. Πρόκειται για τεράστιες ποσότητες που θα υπερκαλύψουν το όποιο έλλειμμα και θα φέρουν την ευρύτερη αγορά σε ένα πολύ καλύτερο σημείο ισορροπίας, πιέζοντας τις τιμές προς τα κάτω. Το πρώτο κύμα αυτού του νέου αερίου αναμένεται να γίνει διαθέσιμο εντός του β’ εξαμήνου του 2025.

Ας δούμε, όμως, και τι πράττει η κυβέρνηση σχετικά με το ενεργειακό κόστος και την προστασία των Ελλήνων καταναλωτών.

Ο πρωθυπουργός έχει δώσει έμφαση στο ότι η Πολιτεία θα προσφέρει επιδοτήσεις στους οικιακούς καταναλωτές κάθε φορά που οι τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος θα ξεπερνούν τα αποδεκτά όρια. Το ίδιο θα ισχύσει φέτος το χειμώνα και για τις επιχειρήσεις της χώρας, καθώς το ΥΠΕΝ θα εκμεταλλευτεί κάθε μέσο που έχει στη διάθεσή του για να διατηρήσει την βιωσιμότητα και την ανταγωνιστικότητά τους.

Έπειτα, υπάρχουν τα μέτρα με πιο δομικό χαρακτήρα. Το ΥΠΕΝ ξεκίνησε ήδη από πέρυσι ένα διάλογο με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή από κοινού με τις υπόλοιπες χώρες της ΝΑ Ευρώπης. Στόχος είναι εντός του 2025 να βρεθούν τομές που θα επιτρέψουν την καλύτερη λειτουργία της αγοράς και θα περιορίσουν τις επιπτώσεις από τις ελλιπείς διασυνδέσεις στην περιοχή μας.

Ταυτόχρονα, η κυβέρνηση έχει στραφεί σε εξορθολογισμό της ενεργειακής πολιτικής με γνώμονα τις πιο αποδοτικές και οικονομικές τεχνολογίες. Η επιλογή αποτυπώνεται στο αναθεωρημένο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) που αποτελεί τον οδικό χάρτη για τις επόμενες δεκαετίες. Είπαμε «όχι» σε ακριβά στοιχήματα που μπορεί να εμπλέξουν τη χώρα μας και τους καταναλωτές και να οδηγήσουν σε υψηλό κόστος. Αντιθέτως, διαθέτουμε ώριμες λύσεις, όπως είναι τα αιολικά, τα φωτοβολταϊκά και η αποθήκευση για να διανύσουμε την περίοδο ως τις αρχές της επόμενης δεκαετίας.

Στη συνέχεια, καθώς θα ωριμάζουν νέες τεχνολογίες, θα τις αξιοποιούμε κατά το δοκούν.
Αξίζει να προσθέσουμε ότι η μέχρι τώρα πορεία υπήρξε άκρως επιτυχημένη, αφού η Ελλάδα αναγνωρίζεται ευρέως ως πρωταγωνιστής στην πράσινη ενέργεια. Συνάμα, η εθνική οικονομία επωφελείται τα μέγιστα από τη μείωση των εισαγωγών ορυκτών καυσίμων και προσελκύει επενδύσεις πολλών δισεκατομμυρίων, δημιουργώντας θέσεις εργασίας.

Ταυτόχρονα, δίνουμε ώθηση στο εγχείρημα των ερευνών υδρογονανθράκων με στόχο να έχουμε την πρώτη παραγωγή φυσικού αερίου προς τα τέλη αυτής της δεκαετίας. Πρόκειται για ρεαλιστικό στόχο που δένει απόλυτα με την κλιματική μας πολιτική. Το επιχείρημα είναι πολύ απλό: Αφού αναγκαστικά θα καταναλώνουμε φυσικό αέριο τα επόμενα χρόνια μέχρι να αξιοποιηθούν πλήρως οι ΑΠΕ, ας είναι ελληνικό.

Τέλος, εκτός από τα ζητήματα υψηλής πολιτικής, μεγάλη σημασία έχουν και οι παρεμβάσεις στο επίπεδο της λιανικής αγοράς ενέργειας. Το ΥΠΕΝ έδωσε τη δυνατότητα στους καταναλωτές να επιλέξουν ανάμεσα σε διαφορετικές κατηγορίες τιμολογίων ηλεκτρικής ενέργειας, δηλαδή τα λεγόμενα χρωματιστά τιμολόγια. Ως αποτέλεσμα του νέου αυτού συστήματος και του ανταγωνισμού, παρατηρήθηκε πτώση των τελικών τιμών κατά το περσινό έτος και φιλοδοξούμε να συνεχιστεί και φέτος.

Ο καταναλωτής έχει σήμερα τη δυνατότητα να εντοπίσει είτε τα φθηνότερα προϊόντα σε μηνιαία βάση (πράσινα-κίτρινα μεταβλητά), είτε να εξασφαλίσει μια σταθερή τιμή σε βάθος 1-2 ετών με τα μπλε τιμολόγια. Μάλιστα, η αλλαγή προμηθευτή γίνεται πλέον πιο εύκολα από ποτέ μέσω του gov.gr.
Σύντομα στα παραπάνω θα προστεθεί και μια νέα κατηγορία, τα δυναμικά ή πορτοκαλί τιμολόγια. Καθώς ο ΔΕΔΔΗΕ ξεκινά τη μαζική εγκατάσταση έξυπνων μετρητών, θα μπορούμε να μετατοπίζουμε την κατανάλωσή μας σε ώρες της ημέρας με χαμηλή ή και μηδενική τιμή.

Ήδη μια πρώτη γεύση από αυτή τη νέα εμπειρία προσφέρει το αναβαθμισμένο νυχτερινό τιμολόγιο που πλέον αφορά μια μεσημβρινή και μια νυχτερινή ζώνη κατανάλωσης. Ελπίζουμε ότι οι πολίτες θα κάνουν χρήση των νέων δυνατοτήτων για να αποκομίσουν το μέγιστο όφελος.

Με αφορμή τα παραπάνω, είναι σαφές ότι πρωταρχικό μέλημα της κυβερνητικής πολιτικής είναι η εξασφάλιση ανταγωνιστικών τιμών ενέργειας στη χώρα για όλες τις κατηγορίες καταναλωτών. Το ΥΠΕΝ θεωρεί ότι ο χρόνος μετράει προς όφελός μας και σύντομα θα διαμορφωθεί μια πολύ καλύτερη κατάσταση στην αγορά με μόνιμο χαρακτήρα.

*Η Αλεξάνδρα Σδούκου είναι Υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας

Η κυβέρνηση έχει θέσει ψηλά στην ατζέντα τη συγκεκριμένη προσπάθεια επειδή μπορεί να αποφέρει σημαντικά οφέλη. Καταρχήν είναι ζήτημα ενεργειακής δημοκρατίας να μπορεί ο πολίτης να γίνει μέτοχος στην ενεργειακή μετάβαση, επενδύοντας σε τεχνολογίες όπως φωτοβολταϊκά, μπαταρίες και ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Ο στόχος που έχει τεθεί για διείσδυση των ΑΠΕ σε ποσοστό 80% ως το 2030 δεν θα μπορέσει να επιτευχθεί δίχως αυτή τη μετεξέλιξη, ούτε και ο αντίστοιχος για την ενεργειακή αποδοτικότητα.

Παράλληλα, είναι και θέμα εξοικονόμησης χρημάτων και ενέργειας που μεταφράζονται σε ανταγωνιστικότητα και περισσότερη ασφάλεια για τη χώρα. Έννοιες όπως το net metering μέχρι τώρα και το net billing στο εξής δίνουν την ευκαιρία δραστικού περιορισμού των λογαριασμών ρεύματος. Σε συνδυασμό με τους έξυπνους μετρητές, τα δυναμικά τιμολόγια και τις μπαταρίες, ο καταναλωτής θα μπορεί να αποκομίσει ακόμα υψηλότερα οφέλη.

Ήδη από φέτος ξεκινά η μαζική εγκατάσταση των έξυπνων μετρητών που θα επιτρέψουν τη ζωνική τιμολόγηση, δηλαδή διαφορετικές τιμές μέσα στην ίδια ημέρα. Ο καταναλωτής θα λαμβάνει, για παράδειγμα, ένα μήνυμα από τον προμηθευτή του ότι αν μειώσει την κατανάλωση για ορισμένες ώρες και τη μεταφέρει σε άλλες, τότε θα έχει ένα συγκεκριμένο όφελος στο λογαριασμό του.

Αντίστοιχα, το ΥΠΕΝ μετά την επιτυχημένη μεταρρύθμιση στη λιανική αγορά ηλεκτρικού ρεύματος που έλαβε χώρα στις αρχές του 2024, συνεχίζει να δίνει έμφαση στον ανταγωνισμό και την εξασφάλιση δίκαιων τιμών. Στόχος για το άμεσο μέλλον είναι η απλοποίηση της διαδικασίας αλλαγής προμηθευτή ώστε να γίνεται πιο γρήγορα και εύκολα και να μην υπάρχουν εμπόδια. Με τον τρόπο αυτό οι καταναλωτές θα μπορούν μήνα με το μήνα να εκμεταλλευτούν τα φθηνότερα διαθέσιμα τιμολόγια χωρίς κωλύματα.

Στο ευρύτερο πεδίο της ενεργειακής πολιτικής, διαπιστώνουμε ότι πέρα από τις ώριμες πράσινες τεχνολογίες, δηλαδή τα χερσαία αιολικά, τα φωτοβολταϊκά και την αποθήκευση με μπαταρίες, καλούμαστε να κάνουμε τα πρώτα μας βήματα και σε μια σειρά από αναδυόμενες. Ένα ενδεικτικό παράδειγμα είναι τα υπεράκτια αιολικά όπου ο στόχος είναι να υλοποιηθούν έργα 1,9 GW ως το 2030.

Παράλληλα, ενδιαφέρον έχει εκφραστεί από τον εγχώριο κλάδο για τα πρώτα έργα στο πράσινο υδρογόνο που παράγεται μέσω ΑΠΕ και μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στην απανθρακοποίηση τομέων όπως οι βαριές μεταφορές και η βιομηχανία.

Υπάρχουν, όμως, και άλλες υποσχόμενες τεχνολογίες στον ορίζοντα, όπως για παράδειγμα, η δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα, τα ανανεώσιμα ναυτιλιακά και αεροπορικά καύσιμα, διάφορες τεχνολογίες μπαταριών, τεχνολογίες ηλεκτροπαραγωγής από κύματα ή παλίρροια και το Direct Air Capture. Η καθεμία ωριμάζει με διαφορετική ταχύτητα και χαρακτηρίζεται από τις δικές της προκλήσεις.

Μπορεί όλα αυτά να ακούγονται περίπλοκα και πράγματι είναι σε επίπεδο πολιτικής, όμως στην πλευρά του καταναλωτή τα πράγματα θα είναι απλά. Η ψηφιοποίηση προχωρά γρήγορα στη χώρα μας και επιτρέπει την αξιοποίηση της κάθε τεχνολογίας από τους πολίτες με τρόπο άμεσο και εύκολα κατανοητό. Σύντομα ο καθένας μας θα διαθέτει ένα ολόκληρο σύνολο από ενεργειακές λύσεις για να διαλέξει ποιες του ταιριάζουν και τον συμφέρουν καλύτερα.

Όλες αυτές οι νέες εξελίξεις είναι συναρπαστικές, αλλά συνάμα δημιουργούν και ένα ρίσκο, ιδίως για όποια κράτη τις υιοθετήσουν πρώτα. Ως εκ τούτου, οφείλουμε ως Πολιτεία να καταρτίζουμε συνετές πολιτικές που να περιλαμβάνουν εναλλακτικούς δρόμους προς τους στόχους μας και φυσικά συγκράτηση του κόστους. Αναμφισβήτητο είναι, πάντως, ότι παραμένουμε προσηλωμένοι στο στόχο του 2030 και ακόμα παραπέρα στην πλήρη απανθρακοποίηση με ορίζοντα το 2050.

*Η Αλεξάνδρα Σδούκου είναι Υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργεια