Πώς η υπερβολική ζέστη επηρεάζει το δέρμα

Καθώς οι θερμοκρασίες στον πλανήτη ανεβαίνουν, η υπερβολική ζέστη προκαλεί φλεγμονές σε ήδη υπάρχουσες δερματικές παθήσεις και αυξάνει τον κίνδυνο για καρκίνο του δέρματος. «Το δέρμα είναι το μεγαλύτερο όργανο του σώματός μας και η βασική μας επαφή με το περιβάλλον», εξηγεί η EvaR. Parker, δερματολόγος στο Ιατρικό Κέντρο του Πανεπιστημίου Vanderbilt στο Τενεσί.

Μια ανασκόπηση του 2024 από το International Eczema Council έδειξε ότι η έντονη ζέστη και η εφίδρωση αυξάνουν τον κνησμό κάτι που επιδεινώνει το έκζεμα σε ανθρώπους που πάσχουν. Η υπερβολική θερμότητα και ο ιδρώτας επιβαρύνουν επίσης την ψωρίαση και το εξάνθημα στο πρόσωπο από συστηματικό ερυθηματώδη λύκο, μία αυτοάνοση πάθηση. Όπως σημειώνει, τα προβλήματα αυτά εμφανίζονται πλέον νωρίτερα την άνοιξη και διαρκούν αργότερα το φθινόπωρο, αφού οι ζεστές μέρες αρχίζουν νωρίτερα και παρατείνονται. Η Natalie Baker, φοιτήτρια ιατρικής στο Χάρβαρντ και συγγραφέας της μελέτης, παρατήρησε και εκείνη πόσο επιβαρύνει η ζέστη τις δερματικές παθήσεις στα καλοκαίρια της Βοστώνης. Ένας ασθενής με δερματικό λέμφωμα Τ-κυττάρων, έναν τύπο καρκίνου που προκαλεί εξανθήματα και ξηρότητα, της είπε ότι ο κνησμός ήταν «απολύτως αφόρητος» μέσα στο καλοκαίρι.

Πώς η ρύπανση και ο καπνός από τις πυρκαγιές βλάπτουν το δέρμα

Με την κλιματική αλλαγή, οι πυρκαγιές γίνονται συχνότερες και εντονότερες, επηρεάζοντας δραματικά την ποιότητα του αέρα. «Πολλές, αν όχι όλες, οι φλεγμονώδεις δερματικές παθήσεις επηρεάζονται από την ατμοσφαιρική ρύπανση και τον καπνό», λέει. Όταν καίγονται δάση, απελευθερώνονται ρύποι και λεπτά σωματίδια που προκαλούν οξειδωτικό στρες, δηλαδή βλάβη στα κύτταρα του δέρματος.
Σε άτομα με έκζεμα, των οποίων ο δερματικός φραγμός είναι ήδη ευάλωτος, οι ρύποι διεισδύουν πιο εύκολα, προκαλώντας έξαρση. Στην ψωρίαση, η ρύπανση ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό, με αποτέλεσμα φλεγμονώδεις αντιδράσεις που οδηγούν σε εξάρσεις, εξηγεί η Wei.

Η Kourosh παρατήρησε στη Βοστώνη, κατά τη διάρκεια των καναδικών πυρκαγιών το καλοκαίρι του 2023, απότομη αύξηση περιστατικών εκζέματος: από λιγότερους από 20 ασθενείς το καλοκαίρι σε πάνω από 160. Ακόμη και άτομα χωρίς ιστορικό δερματικών προβλημάτων παρουσίασαν ερεθισμούς. Παρόμοια φαινόμενα καταγράφηκαν και στο Σαν Φρανσίσκο το 2018, όταν η ομάδα της Wei παρατήρησε εκτόξευση στις διαδικτυακές αναζητήσεις για «κνησμό», παράλληλη με την αύξηση επισκέψεων σε δερματολόγους. Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση 40 μελετών, άτομα χωρίς πρόσβαση σε φιλτράρισμα αέρα είναι πιο εκτεθειμένα σε αλλεργίες και δερματικές παθήσεις που προκαλούνται από τον καπνό.

Επιπλέον, η συχνή έκθεση σε καπνό φαίνεται να προκαλεί μακροχρόνιες βλάβες. Η ομάδα της Wei μελετά τον κίνδυνο καρκίνου του δέρματος σε πυροσβέστες και, αν και η έρευνα δεν έχει ολοκληρωθεί, τα πρώτα δεδομένα δείχνουν ότι ο κίνδυνος είναι 2-3 φορές μεγαλύτερος σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό.

Τι μπορούμε να κάνουμε για να βοηθήσουμε το δέρμα μας

Συστατικά όπως φύκια και πράσινο τσάι θεωρούνται αποτελεσματικά λόγω των αντιοξειδωτικών και αντιφλεγμονωδών ιδιοτήτων τους. Η βιταμίνη C βοηθά στην αποτροπή της διάσπασης του κολλαγόνου, ενώ εκχυλίσματα από τζίνσενγκ, καμέλια και καφέ φύκια συμβάλλουν στην αντιμετώπιση του οξειδωτικού στρες.

Το βράδυ, η ρουτίνα περιποίησης πρέπει να περιλαμβάνει ήπιο καθαρισμό για την απομάκρυνση των ρύπων και ενυδατική κρέμα με κεραμίδια για την αποκατάσταση του φραγμού του δέρματος.
Υπάρχει πάντως συζήτηση για το αν οι ενυδατικές κρέμες που φοράμε λειτουργούν ως φραγμός απέναντι στους ρύπους ή αν τελικά εγκλωβίζουν τα σωματίδια πάνω στο δέρμα. Οι ειδικοί συμφωνούν ότι χρειάζεται περισσότερη έρευνα.

Το μέλλον της δερματολογίας στην εποχή της κλιματικής αλλαγής

Η υγεία του εντέρου φαίνεται να συνδέεται με την υγεία του δέρματος, και οι προβιοτικές θεραπείες κερδίζουν έδαφος στη δερματολογία. Ωστόσο, η επιστημονική τεκμηρίωση της αποτελεσματικότητάς τους έναντι των επιπτώσεων της ρύπανσης βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Οι δερματολόγοι συμφωνούν ότι το σημαντικότερο είναι η πρόληψη: να παρακολουθούμε την ποιότητα του αέρα και να προστατευόμαστε τις ημέρες που είναι κακή, κρατώντας τα παράθυρα κλειστά και χρησιμοποιώντας μάσκα και προστατευτικά ρούχα. «Πρέπει να μάθουμε να προσαρμοζόμαστε στις περιβαλλοντικές αλλαγές», λέει η Parker.

Όμως, οι λύσεις αυτές δεν είναι πάντα εφικτές για όλους. Οι φλεγμονώδεις παθήσεις του δέρματος είναι συχνότερες σε ευάλωτους πληθυσμούς που δεν έχουν πρόσβαση σε κλιματισμό ή εργάζονται πολλές ώρες σε εξωτερικούς χώρους. Η υπερβολική ζέστη δημιουργεί ιδανικό έδαφος για την ανάπτυξη βακτηρίων που αποδυναμώνουν τη φυσική άμυνα του δέρματος. Οι ειδικοί προειδοποιούν, επίσης, να είμαστε προσεκτικοί απέναντι σε προϊόντα που ισχυρίζονται ότι «προστατεύουν από την κλιματική αλλαγή». Συνιστούν να ελέγχουμε αν οι εταιρείες έχουν πραγματοποιήσει κλινικές μελέτες που να τεκμηριώνουν τους ισχυρισμούς τους.

Αν και η σχέση ανάμεσα στην κλιματική αλλαγή και τη δερματολογία είναι ακόμη ένα νέο πεδίο έρευνας, «βλέποντας την πρόοδο των τελευταίων πέντε-έξι ετών που ασχολούμαι με αυτό το θέμα, παραμένω αισιόδοξος για το μέλλον», καταλήγει η Baker.

Τα πιο συχνά λάθη που μειώνουν την αποτελεσματικότητα του αντηλιακού

1. Δεν χρησιμοποιούμε αρκετή ποσότητα: Αν δεις βιντεάκια δερματολόγων στο ίντερνετ πιθανότατα θα συνειδητοποιήσεις ότι δεν βάζεις αρκετό αντηλιακό – εγώ σίγουρα δεν έβαζα μέχρι να τα δω. Σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Δερματολογίας (AAD) χρειαζόμαστε περίπου 30 γραμμάρια αντηλιακό για να καλύψουμε όλο το σώμα, όσο τρεις κουταλιές της σούπας ή ένα σφηνάκι. Βάζοντας μικρότερη ποσότητα, μειώνεται αντίστοιχα η προστασία μας στην ακτινοβολία.

2. Δεν το ανανεώνουμε όσο συχνά πρέπει. Σύμφωνα με τον αμερικανικό φορέα Skin Cancer Foundation, για να προστατευόμαστε αποτελεσματικά στις διακοπές, θα πρέπει να ανανεώνουμε το αντηλιακό μας κάθε δύο ώρες -το δίωρο αυτό ισχύει και για την πόλη-, μετά από κάθε βουτιά στη θάλασσα ή αν ιδρώσουμε, π.χ. παίζοντας ρακέτες.

3. Αμελούμε κάποια σημεία στο σώμα και το κεφάλι μας. Περιοχές όπως τα αυτιά, ο λαιμός, η ράχη των χεριών και το κουντεπιέ στα πόδια συχνά μας ξεφεύγουν, όταν βάζουμε αντηλιακό. Επίσης, χρειάζεται να βάζουμε αντηλιακό μέχρι τη γραμμή τριχοφυΐας στο κεφάλι και φυσικά στο γυμνό δέρμα του κρανίου σε περιπτώσεις απώλειας μαλλιών, όπως υπογραμμίζει η Αμερικανική Ακαδημία Δερματολογίας (AAD).

4. Δεν χρησιμοποιούμε αντηλιακό τις ημέρες με συννεφιά. Κι όμως, το 80% της υπεριώδους ακτινοβολίας διαπερνά τα σύννεφα, όπως εξηγούν οι ειδικοί της Αμερικανικής Αντικαρκινικής Εταιρείας (ACS). Οι δερματολόγοι συμφωνούν, τονίζοντας μάλιστα ότι θα πρέπει να φοράμε αντηλιακό όχι μόνο το καλοκαίρι αλλά όλον τον χρόνο, κάθε μέρα.

5. Χρησιμοποιούμε το περσινό μας αντηλιακό. Η χρήση ληγμένου αντηλιακού μπορεί να μην καλύπτει τις ανάγκες μας για προστασία από τον ήλιο, ενώ τα αντηλιακά που έχουν περάσει ένα καλοκαίρι εκτεθειμένα στις υψηλές θερμοκρασίες μπορεί, επίσης, να έχουν χάσει μέρος της αποτελεσματικότητάς τους.

6. Χρησιμοποιούμε προϊόντα με χαμηλό δείκτη SPF. Ένας δείκτης προστασίας κάτω από 30 είναι σύμφωνα με την ADD ανεπαρκής ως προς την προστασία που προσφέρει. Σε μια χώρα με έντονη ηλιοφάνεια, όπως η Ελλάδα, για να είμαστε σίγουροι ότι προστατεύουμε σωστά το δέρμα μας θα πρέπει να χρησιμοποιούμε αντηλιακά με δείκτη προστασίας 50+ και ευρέως φάσματος.

7. Παραλείπουμε την εφαρμογή αντηλιακού στα «ντυμένα» σημεία. Κι όμως, οι ακτίνες UV μπορούν να διαπεράσουν ορισμένα υφάσματα. Ιδανικά πρέπει να εφαρμόζουμε το αντηλιακό μας ακόμη σε σημεία του σώματος, που καλύπτονται με λεπτά ή διαφανή υφάσματα, ειδικά τις ώρες που είναι έντονη η ηλιοφάνεια ή αν πρόκειται να παραμείνουμε για μεγάλο χρονικό διάστημα στον ήλιο.

8. Δεν ανανεώνουμε το αντηλιακό μετά το μακιγιάζ. Η εφαρμογή αντηλιακού πάνω από το μακιγιάζ μπορεί να φαίνεται δύσκολη, αλλά υπάρχουν λύσεις, όπως τα αντηλιακά σε μορφή σπρέι ή πούδρας που μπορούν να εφαρμοστούν στη διάρκεια της ημέρας χωρίς να αλλοιωθεί το μακιγιάζ μας.

+1. Δεν φοράμε αντηλιακό, όταν δουλεύουμε με οθόνες. Ένα από τα λιγότερο γνωστά, αλλά σημαντικά λάθη που κάνουμε όλοι είναι ότι δεν φοράμε αντηλιακό, όταν εργαζόμαστε μπροστά από οθόνες υπολογιστών, tablets ή κινητών. Κι όμως, αυτές οι συσκευές εκπέμπουν μπλε φως (HEV), το οποίο, σύμφωνα με έρευνες, μπορεί να διεισδύσει βαθύτερα στο δέρμα από τις ακτίνες UVA και UVB, προκαλώντας οξειδωτικό στρες και πρόωρη γήρανση. Παρά το γεγονός ότι δεν προκαλεί άμεσα ηλιακά εγκαύματα, το μπλε φως από τις οθόνες μπορεί να συμβάλει στην εμφάνιση ρυτίδων και μελάγχρωσης. Σχετικά με την παραπάνω έκθεση, η Αμερικανική Ακαδημία Δερματολογίας συνιστά τη χρήση αντηλιακών προϊόντων που περιέχουν αντιοξειδωτικά, τα οποία βοηθούν στην εξουδετέρωση των ελεύθερων ριζών που προκαλούνται από την έκθεση στο μπλε φως. Και αν δεν το ήξερες και το ψάξεις τώρα, πιθανότατα θα εκπλαγείς από τα πολλά αντηλιακά, αλλά και κρέμες προσώπου με ειδική σύνθεση για την προστασία από το μπλε φως που υπάρχουν πλέον στην αγορά.