Οικογενειακό ιστορικό καρκίνου

Αν μια γυναίκα έχει συγγενή πρώτου βαθμού που διαγνώστηκε με καρκίνο του μαστού, η εξέταση πρέπει να ξεκινά δέκα χρόνια νωρίτερα από την ηλικία διάγνωσης της συγγενούς. Για παράδειγμα, αν η μητέρα εμφάνισε καρκίνο στα 39, η κόρη πρέπει να ξεκινήσει έλεγχο στα 29.

Αν και μόνο το 5-10% των καρκίνων του μαστού είναι κληρονομικοί, η ύπαρξη γονιδιακών μεταλλάξεων όπως οι BRCA1 και BRCA2 αυξάνει δραματικά την ευπάθεια. Οι μεταλλάξεις αυτές είναι συχνότερες σε ορισμένες πληθυσμιακές ομάδες, όπως οι Εβραίοι Ασκενάζι. Σε τέτοιες περιπτώσεις συνιστάται γενετικός έλεγχος.

Επιπλέον, έχει σημασία να γνωρίζει κανείς αν άλλοι συγγενείς (παππούδες, θείες, θείοι) έχουν νοσήσει από καρκίνο, και ποιο είδος. Καρκίνοι όπως ο ωοθηκικός, ενδομήτριος, παγκρεατικός, στομαχικός ή το μελάνωμα συνδέονται γενετικά με τον καρκίνο του μαστού. Αν εμφανίστηκαν σε νεαρή ηλικία, ο γενετικός παράγοντας είναι ακόμη πιο πιθανός.

Έναρξη εμμήνου ρύσεως πριν τα 12

Η πρώιμη αρχή περιόδου συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο. Ο μέσος όρος ηλικίας πρώτης περιόδου έχει μειωθεί τις τελευταίες δεκαετίες — από τα 12,5 στα μέσα του 20ού αιώνα στα 11,9 στις αρχές του 21ου. Κάθε χρόνο που η εμμηναρχή έρχεται νωρίτερα από τα 12, ο κίνδυνος καρκίνου του μαστού αυξάνεται κατά 5% έως 9%.

Η αιτία είναι ορμονική: Όσο νωρίτερα ξεκινά η περίοδος, τόσο περισσότερο διάστημα στη ζωή υπάρχει έκθεση στα οιστρογόνα, ορμόνη που, αν και απαραίτητη, μπορεί να ευνοήσει την ανάπτυξη ορισμένων τύπων καρκινικών κυττάρων.

Πρώτη εγκυμοσύνη μετά τα 35

Η εγκυμοσύνη σε οποιαδήποτε ηλικία προκαλεί γρήγορες ορμονικές αλλαγές στους μαστούς, αυξάνοντας προσωρινά τον κίνδυνο. Όταν όμως η πρώτη εγκυμοσύνη συμβαίνει μετά τα 35, το ρίσκο είναι μεγαλύτερο, επειδή η βασική ευαισθησία στον καρκίνο του μαστού αυξάνεται με την ηλικία.

Μετά την περίοδο κινδύνου που ακολουθεί τον τοκετό, η εγκυμοσύνη και ο θηλασμός προσφέρουν μακροπρόθεσμη προστασία — 20ετίας περίπου — καθώς ωριμάζουν τα κύτταρα του μαστού και μειώνουν τη συνολική έκθεση στα οιστρογόνα. Ωστόσο, όταν η πρώτη γέννα γίνεται αργά, το προσωρινό αυξημένο ρίσκο υπερβαίνει το μελλοντικό όφελος. Από την άλλη, η μη τεκνοποίηση αποτρέπει τον βραχυπρόθεσμο κίνδυνο, αλλά στερεί το μακροπρόθεσμο προστατευτικό αποτέλεσμα.

Μεγάλο σωματικό βάρος

Η σχέση βάρους και υγείας είναι πολύπλοκη, ωστόσο η παχυσαρκία έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο για 13 είδη καρκίνου, ανάμεσά τους και του μαστού. Το σωματικό λίπος μπορεί να ενισχύσει τη φλεγμονή και να αυξήσει επίπεδα ινσουλίνης και οιστρογόνων, ορμονών που ευνοούν την ανάπτυξη όγκων.

Η συσχέτιση είναι ιδιαίτερα έντονη μετά την εμμηνόπαυση, όταν τα επίπεδα οιστρογόνων ρυθμίζονται περισσότερο από τον λιπώδη ιστό. Παρ’ όλα αυτά, οι ειδικοί προτείνουν να λαμβάνεται υπόψη το βάρος ως πιθανός παράγοντας κινδύνου και σε νεότερες ηλικίες. Αντί να εστιάζουμε στο νούμερο της ζυγαριάς, συνιστούν να δίνουμε έμφαση στη σωματική δραστηριότητα και στον περιορισμό της κατανάλωσης αλκοόλ, καθώς η έλλειψη άσκησης και το αλκοόλ ευθύνονται για περίπου 7% και 16% των περιστατικών καρκίνου του μαστού αντίστοιχα.

Αυξημένος κίνδυνος για τις μαύρες γυναίκες

Οι μαύρες γυναίκες εμφανίζουν παρόμοια συνολικά ποσοστά εμφάνισης καρκίνου του μαστού με τις λευκές, αλλά έχουν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας, κάτι που αποδίδεται στις ανισότητες πρόσβασης και ποιότητας φροντίδας λόγω συστημικού ρατσισμού.

Επιπλέον, οι νεότερες μαύρες γυναίκες φαίνεται να διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο νόσησης: σύμφωνα με μελέτη του 2024, οι ηλικίες 20-29 παρουσιάζουν 53% μεγαλύτερο ρίσκο σε σχέση με λευκές γυναίκες της ίδιας ηλικίας, και οι 30-39 κατά 15% μεγαλύτερο.

Η αυξημένη συχνότητα σχετίζεται κυρίως με την τριπλά αρνητική μορφή καρκίνου του μαστού, μια ιδιαίτερα επιθετική παραλλαγή που εμφανίζεται σε νεαρή ηλικία. Πιθανοί λόγοι είναι βιολογικοί ή γενετικοί, αλλά και επιγενετικές αλλαγές που προκαλούνται από τη χρόνια έκθεση στο στρες.

Επιπλέον παράγοντες και σημασία της έγκαιρης διάγνωσης

Πέραν αυτών των πέντε κύριων παραγόντων, υπάρχουν και λιγότερο συχνοί: Γενετικά σύνδρομα όπως Li-Fraumeni ή Cowden, προηγούμενη ακτινοθεραπεία στον θώρακα (π.χ. για λέμφωμα Hodgkin) ή καλοήθεις παθήσεις του μαστού. Οποιαδήποτε ανωμαλία — όζος, εισολκή δέρματος, έκκριση από θηλή ή πόνος — πρέπει να εξετάζεται από γιατρό, ακόμη και σε πολύ νεαρή ηλικία.

Αν και οι περισσότερες περιπτώσεις είναι καλοήθεις, η απεικόνιση (υπέρηχος ή μαστογραφία) είναι απαραίτητη για σιγουριά. Οι γιατροί πλέον δείχνουν μεγαλύτερη ευαισθησία στα συμπτώματα νέων γυναικών, λόγω της αυξανόμενης συχνότητας πρώιμων διαγνώσεων.

Τελικά, η πρόληψη ξεκινά από την εγρήγορση: Να γνωρίζουμε το σώμα μας, να ακούμε τη διαίσθησή μας και να ζητούμε ιατρικό έλεγχο χωρίς καθυστέρηση. Για πολλές γυναίκες κάτω των 40, αυτό μπορεί να είναι το βήμα που τους σώζει τη ζωή.

Πηγή: KReport

Ίσως σας ανακουφίσει να μάθετε πως υπάρχει όχι μόνο πιθανή ιατρική εξήγηση, αλλά και ένας αναγνωρισμένος όρος για αυτή τη συμπεριφορά: το «σύνδρομο ευερέθιστου άνδρα». Τα τελευταία είκοσι χρόνια, ο όρος αυτός έχει γίνει αποδεκτός στους ιατρικούς και ψυχολογικούς κύκλους. Αν και δεν αποτελεί επίσημη διάγνωση, οι ειδικοί τον θεωρούν ακριβή περιγραφή ενός συνόλου συμπτωμάτων που εμφανίζονται συχνά σε άνδρες μεγαλύτερης ηλικίας.

Όπως εξηγεί ο Δρ Justin Houman, επίκουρος καθηγητής ουρολογίας στο Cedars-Sinai Medical Center, μαζί με τον όρο «ανδρόπαυση» που αναφέρεται στη «ανδρική εμμηνόπαυση», το σύνδρομο αυτό αποτελεί χρήσιμη συντομογραφία για τις αλλαγές που προκαλεί η σταδιακή πτώση της τεστοστερόνης και οι ορμονικές μεταβολές στους άνδρες.

Η σταδιακή μείωση της τεστοστερόνης μπορεί να οδηγήσει σε ποικίλα συμπτώματα: αλλαγές διάθεσης, χαμηλή ενέργεια και κόπωση. Σύμφωνα με τον Houman, τα πιο συχνά συμπτώματα είναι:

• Μεταβολές στη διάθεση: ευερεθιστότητα, έλλειψη κινήτρου, τάσεις κατάθλιψης
• Γνωστικές δυσκολίες: αδυναμία συγκέντρωσης ή προβλήματα μνήμης
• Επίμονη κόπωση που δεν εξηγείται μόνο από κακό ύπνο
• Μειωμένη λίμπιντο και λιγότερες αυτόματες στύσεις
• Απώλεια μυϊκής μάζας και δύναμης παρά τη συστηματική άσκηση
• Αυξημένο σωματικό λίπος, ειδικά στην κοιλιακή χώρα
• Διαταραχές ύπνου, όπως αϋπνία ή κακής ποιότητας ξεκούραση

Αυτά τα συμπτώματα δεν εμφανίζονται από τη μια μέρα στην άλλη. «Η ορμονική πτώση στους άνδρες είναι σταδιακή», επισημαίνει ο Houman. Τα επίπεδα τεστοστερόνης κορυφώνονται στα τέλη της εφηβείας έως τις αρχές των είκοσι, παραμένουν σχετικά σταθερά μέχρι τα τριάντα, και μετά τα 40 μειώνονται κατά περίπου 1% τον χρόνο. Οι περισσότεροι παρατηρούν συμπτώματα μεταξύ 40 και 60 ετών, αν και ο τρόπος ζωής, οι χρόνιες ασθένειες και η κληρονομικότητα μπορούν να επιταχύνουν ή να καθυστερήσουν την εμφάνιση.

Η προέλευση του συνδρόμου ευερέθιστου άνδρα

Ο όρος «σύνδρομο ευερέθιστου άνδρα» (IMS) επινοήθηκε το 2001 από τον Δρ Gerald Lincoln, Σκωτσέζο επιστήμονα στον τομέα της ενδοκρινολογίας. Ερευνώντας τα επίπεδα τεστοστερόνης σε πρόβατα, παρατήρησε ότι η μείωση της τεστοστερόνης μετά την περίοδο ζευγαρώματος σχετιζόταν με αυξημένη ευερεθιστότητα και επιθετικότητα στους κριάρια. Παρόμοιες συμπεριφορές εντοπίστηκαν σε άλλα αρσενικά ζώα όταν έπεφταν τα επίπεδα τεστοστερόνης—ακόμα και σε ελάφια ή ελέφαντες.

Όπως εξηγεί ο ψυχοθεραπευτής και συγγραφέας Δρ Jed Diamond, που έχει γράψει σχετικά βιβλία («Irritable Male Syndrome», «Mister Mean»), το IMS είναι «μια κατάσταση υπερευαισθησίας, άγχους, απογοήτευσης και θυμού που σχετίζεται με βιοχημικές αλλαγές, ορμονικές διακυμάνσεις, στρες και απώλεια ανδρικής ταυτότητας». Αν και εμφανίζεται κυρίως σε μεγαλύτερη ηλικία, ο Diamond έχει δει παρόμοια συμπτώματα ακόμη και σε άνδρες στα 20 ή 30 τους με κακή διατροφή ή αυξημένο άγχος.

Ο ψυχολόγος James Davis σημειώνει ότι το σύνδρομο τείνει να περνά απαρατήρητο τόσο από τους ίδιους τους άνδρες όσο κι από το περιβάλλον τους. Σε αντίθεση με την εμμηνόπαυση των γυναικών που εμφανίζεται σε στενό χρονικό πλαίσιο, η πτώση της τεστοστερόνης στους άνδρες είναι βραδεία—ένα «σταδιακό στάξιμο» παρά μια ξαφνική αλλαγή. Έτσι, τα συμπτώματα συχνά αποδίδονται απλώς στην ηλικία ή στο στρες.

Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το σύνδρομο;

Αν και οι ορμονικές μεταβολές παίζουν βασικό ρόλο στο IMS, υπάρχουν κι άλλοι παράγοντες. Οι αλλαγές αυτές προκαλούν άγχος που οδηγεί σε ευερεθιστότητα. Η απώλεια φυσικής κατάστασης ή λίμπιντο μπορεί να προκαλέσει κρίση ταυτότητας. Όταν προστίθενται επαγγελματικές πιέσεις, οικονομικά προβλήματα ή δυσκολίες στις σχέσεις—σε συνδυασμό με διαταραχές ύπνου ή κοινωνική απομόνωση—ο αντίκτυπος στη διάθεση γίνεται ακόμη μεγαλύτερος.

Μαρτυρία: Η εμπειρία ενός άνδρα

Ο Israel Cassol, podcaster που διαγνώστηκε με «ανδρόπαυση» λίγο μετά τα 40, ξεκίνησε να μιλά δημόσια για τη δική του εμπειρία ώστε να ενημερώσει κι άλλους. Όπως δήλωσε στη New York Post: «Δυσκολεύτηκα να μοιραστώ τόσο προσωπικές λεπτομέρειες, αλλά ήθελα να μάθω αν κι άλλοι περνούν το ίδιο. Δεν πίστευα πόσα μηνύματα έλαβα από άνδρες με παρόμοια συμπτώματα». Σήμερα συνεχίζει την ενημέρωση για θέματα ανδρικής υγείας και συμβουλεύει: «Δεν πρέπει οι άνδρες να θεωρούν ντροπή ή αδυναμία αυτή τη φάση—είναι φυσικό κομμάτι της ζωής πολλών. Η συζήτηση βοηθά στο να σπάσει το στίγμα γύρω από τη συναισθηματική υγεία των ανδρών».

Υποψιάζεστε ότι έχετε IMS; Τι να κάνετε

Ο Diamond προτείνει ως πρώτο βήμα την επίσκεψη στον γιατρό: «Κάθε άνδρας άνω των 45 ετών που εμφανίζει σταθερά τέτοια συμπτώματα πρέπει να κάνει αιματολογικό έλεγχο για την τεστοστερόνη». Αν τα επίπεδα είναι χαμηλά; Ο Davis εξηγεί πως υπάρχουν αποτελεσματικές αλλαγές στον τρόπο ζωής που μπορούν να βοηθήσουν φυσικά (διατροφή, άσκηση), ενώ υπάρχει επίσης η δυνατότητα θεραπείας υποκατάστασης τεστοστερόνης—κάτι που απαιτεί προσεκτική αξιολόγηση.

Για όσους έχουν κοντά τους κάποιον πιθανό πάσχοντα από IMS; Εκτός από τον ιατρικό έλεγχο, ο Houman συνιστά υγιεινή διατροφή, συστηματική άσκηση, καλές συνήθειες ύπνου και μείωση του στρες. Είναι σημαντικό η επικοινωνία να είναι ανοιχτή κι απαλλαγμένη από κριτική• αν προκύψουν δυσκολίες στη σχέση, η συμβουλευτική μπορεί να βοηθήσει.

Σημασία της κατανόησης – Μην αγνοείτε το πρόβλημα

Ο Davis υπογραμμίζει ότι απαιτείται κατανόηση για το θέμα αυτό: «Δεν πρόκειται για αλλαγή προσωπικότητας αλλά για αποτέλεσμα ορμονικών μεταβολών που επηρεάζουν τη συμπεριφορά, το συναίσθημα και τη γνωστική λειτουργία». Επιπλέον τονίζει την ανάγκη για μεγαλύτερη ενημέρωση γύρω από την ανδρόπαυση ώστε τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες να κατανοούν τι συμβαίνει στη μέση ηλικία. Οι άνδρες μέσης ηλικίας αποτελούν την ομάδα με τα υψηλότερα ποσοστά αυτοκτονιών—σχεδόν πέντε φορές πάνω από τις γυναίκες όλων των ηλικιών—κάτι που καθιστά το ζήτημα κρίσιμο.

Τέλος, ο Cassol επισημαίνει τη σημασία της υπομονής κι ενθάρρυνσης: «Οι άνδρες που περνούν αυτή τη φάση συχνά δεν αντιλαμβάνονται τι τους συμβαίνει. Η στήριξη του περιβάλλοντος μέσα από υγιείς συνήθειες αλλά κι ειλικρινείς συζητήσεις χωρίς κριτική είναι πολύτιμη. Μια απλή προτροπή για ιατρικό έλεγχο μπορεί να βοηθήσει σημαντικά—να δείξει ότι δεν ‘τρελαίνεται’ κανείς κι ότι υπάρχουν τρόποι βελτίωσης».

Πηγή: Huffpost

Σύνδεση αλλεργίας με τη μέση ωτίτιδα

Σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση και την επιδείνωση της μέσης ωτίτιδας, ιδιαίτερα στα παιδιά, μπορεί να παίξουν οι ανοιξιάτικες αλλεργίες.

Αυτό τονίστηκε στην 8η Διεθνή Συνάντηση Ωτολογίας, που πραγματοποιήθηκε 28 με 29 Μαρτίου στο Παλέρμο της Ιταλίας. «Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία που παρουσιάστηκαν στη διεθνή συνάντηση, η αλλεργία επηρεάζει τη μέση ωτίτιδα», αναφέρει ο Χειρουργός Ωτορινολαρυγγολόγος, Μηνάς Αρτόπουλος, Διευθυντής της Α’ Ω.Ρ.Λ. κλινικής του «ΜΗΤΕΡΑ», που συμμετείχε στη διεθνή συνάντηση Ωτολογίας.

Πώς η αλλεργία επηρεάζει τη μέση ωτίτιδα, ιδιαίτερα στα παιδιά

● Δυσλειτουργία της ευσταχιανής σάλπιγγας:

Η ευσταχιανή σάλπιγγα είναι ένας μικρός σωλήνας που συνδέει το μέσο αυτί με το πίσω μέρος της μύτης και του λαιμού. Η αλλεργική ρινίτιδα, που προκαλεί φλεγμονή και οίδημα στη ρινική κοιλότητα, μπορεί να οδηγήσει σε απόφραξη της ευσταχιανής σάλπιγγας. Όταν η σάλπιγγα δεν λειτουργεί σωστά, το υγρό συσσωρεύεται στο μέσο αυτί, δημιουργώντας ένα ιδανικό περιβάλλον για την ανάπτυξη βακτηρίων ή ιών, που οδηγεί σε ωτίτιδα.

● Αυξημένη παραγωγή βλέννας:

Οι αλλεργίες προκαλούν αυξημένη παραγωγή βλέννας στη μύτη και τον λαιμό. Αυτή η υπερβολική βλέννα μπορεί να εισέλθει στην ευσταχιανή σάλπιγγα και να φράξει το μέσο αυτί, αυξάνοντας τον κίνδυνο ωτίτιδας.

● Φλεγμονή:

Οι αλλεργικές αντιδράσεις προκαλούν γενικευμένη φλεγμονή, η οποία μπορεί να επηρεάσει και το μέσο αυτί, καθιστώντας το πιο ευάλωτο σε λοιμώξεις.

Συμπτώματα της μέσης ωτίτιδας

Τα συμπτώματα της μέσης ωτίτιδας που σχετίζεται με αλλεργία μπορεί να περιλαμβάνουν:

· Πόνο στο αυτί

· Μειωμένη ακοή

· Αίσθημα πληρότητας στο αυτί

· Πυρετό

· Εκροή υγρού από το αυτί

· Σε μικρά παιδιά, ευερεθιστότητα και δυσκολία στον ύπνο

«Είναι σημαντικό, με την εμφάνιση των συμπτωμάτων, οι γονείς να συμβουλευτούν ΩΡΛ για τη σωστή διάγνωση και θεραπεία της μέσης ωτίτιδας, ειδικά εάν υποψιάζονται ότι σχετίζεται με αλλεργία, ώστε να αντιμετωπιστεί άμεσα», καταλήγει ο κ. Αρτόπουλος.

Η αντιμετώπιση της μέσης ωτίτιδας

Σύμφωνα με τους ΩΡΛ η αντιμετώπιση της μέσης ωτίτιδας που σχετίζεται με αλλεργία περιλαμβάνει:

· Αντιμετώπιση της αλλεργίας:

Αποφυγή των αλλεργιογόνων παραγόντων, χρήση αντιισταμινικών και ρινικών κορτικοστεροειδών

· Αντιμετώπιση της ωτίτιδας:

Αναλγητικά για τον πόνο, αντιβιοτικά, εάν υπάρχει βακτηριακή λοίμωξη, αποσυμφορητικά ρινικά σπρέι.

· Σε σοβαρές περιπτώσεις:

Παρακέντηση τυμπανικής μεμβράνης για την παροχέτευση του υγρού.

Ο αυτισμός είναι μια πολύπλοκη νευροαναπτυξιακή διαταραχή που συνήθως συνοδεύει το άτομο καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του. Ανήκει στις Διαταραχές του Αυτιστικού Φάσματος (ASD) και αποτελεί μία από τις πιο συχνές αναπτυξιακές διαταραχές. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα δεδομένα, 1 στα 50 άτομα διαγιγνώσκεται με αυτισμό, καθιστώντας τον πιο διαδεδομένο από πολλές παιδικές ασθένειες, όπως ο καρκίνος, ο διαβήτης και το AIDS. Η διαταραχή εμφανίζεται ανεξάρτητα από την εθνικότητα, την κοινωνική τάξη ή το φύλο, αν και στα αγόρια είναι περίπου τέσσερις φορές πιο συχνή απ’ ό,τι στα κορίτσια.

Τα άτομα με αυτισμό συχνά δυσκολεύονται στην επικοινωνία και την κοινωνική αλληλεπίδραση, ενώ μπορεί να έχουν έντονες προτιμήσεις για σταθερές ρουτίνες και να εκδηλώνουν επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές, όπως η τοποθέτηση αντικειμένων σε συγκεκριμένη σειρά ή η εμμονή σε καθημερινές ιεροτελεστίες. Τα συμπτώματα ποικίλλουν σημαντικά, με κάποιους ανθρώπους να παρουσιάζουν ελαφριές δυσκολίες και άλλους να έχουν σοβαρές προκλήσεις στην καθημερινότητά τους.

Facts για τον αυτισμό

Οι επιστημονικές ανακαλύψεις και οι εστιασμένες κλινικές μελέτες έχουν αυξήσει τη δυνατότητα των παιδιών στο φάσμα να αξιοποιήσουν πλήρως τις δυνατότητές τους. Βοηθούν όμως όλους μας να κατανοήσουμε περισσότερο τον αυτισμό.

• Ο αυτισμός είναι μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες διαταραχές.
• Η λέξη «αυτισμός» προέρχεται από την ελληνική λέξη “αυτός”, που σημαίνει «εαυτός».
• Ο αυτισμός επηρεάζει όλες τις εθνικότητες, τα φύλα και τις κοινωνικές ομάδες.
• Τα συμπτώματα συνήθως γίνονται εμφανή πριν από την ηλικία των 3 ετών.
• Οι κοινωνικές και επικοινωνιακές καθυστερήσεις, καθώς και οι επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές, είναι κύρια χαρακτηριστικά.
• Ο αυτισμός μπορεί να είναι γενετικός και συχνά υπάρχει σε οικογένειες.
• Περίπου το 10% των παιδιών με αυτισμό έχουν και άλλες νευρολογικές ή γενετικές διαταραχές.
• Τα παιδιά με αυτισμό μπορεί να έχουν δημιουργικές δεξιότητες και πάθος για τη μουσική, την τέχνη ή το θέατρο.
• Οι γυναίκες με αυτισμό συχνά υποδιαγιγνώσκονται, καθώς τα συμπτώματα μπορεί να εμφανίζονται διαφορετικά.

Αιτίες του αυτισμού

Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη αιτία αυτισμού. Η γενετική παίζει σημαντικό ρόλο στις περισσότερες περιπτώσεις, ενώ δεν υπάρχει καμία ένδειξη σύνδεσης μεταξύ αυτισμού και εμβολίων. Επίσης, η συμπεριφορά των γονέων δεν αποτελεί αιτία ανάπτυξης της διαταραχής.

Διάγνωση και παρεμβάσεις που βοηθούν

Η διάγνωση του αυτισμού μπορεί συνήθως να γίνει με ασφάλεια γύρω στην ηλικία των τριών ετών, αν και σύγχρονες έρευνες υποδεικνύουν ότι κάποια σημάδια μπορούν να εντοπιστούν ακόμα και από την ηλικία των έξι μηνών. Οι γονείς είναι συχνά αυτοί που πρώτοι αντιλαμβάνονται ότι κάτι στη συμπεριφορά του παιδιού τους διαφέρει ή ότι δεν ακολουθεί τα τυπικά αναπτυξιακά ορόσημα. Σε κάποιες περιπτώσεις, το παιδί μπορεί να παρουσιάζει φυσιολογική ανάπτυξη και στη συνέχεια να χάνει δεξιότητες που είχε κατακτήσει. Αν και κάποιοι παιδίατροι ενδέχεται αρχικά να προτείνουν να περιμένουν οι γονείς πριν προχωρήσουν σε αξιολόγηση, έρευνες δείχνουν ότι η έγκαιρη ανίχνευση είναι πολύ σημαντική. Αν έχετε ανησυχίες για την ανάπτυξη του παιδιού σας, είναι καλό να συμβουλευτείτε έναν ειδικό και να ζητήσετε αξιολόγηση.

Σε περίπτωση διάγνωσης αυτισμού, η πρώιμη παρέμβαση είναι ζωτικής σημασίας. Παρότι οι γονείς μπορεί να ανησυχούν για την πιθανότητα να χαρακτηριστεί το παιδί τους με μια «ταμπέλα», η έγκαιρη διάγνωση επιτρέπει την έναρξη εξειδικευμένων παρεμβάσεων που μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά τις δεξιότητές του. Προς το παρόν, δεν υπάρχει απόλυτα αποτελεσματική θεραπεία για τον αυτισμό, ούτε τρόπος πρόληψής του, όμως οι έρευνες δείχνουν ότι η πρώιμη εκπαιδευτική παρέμβαση, ιδιαίτερα στην προσχολική ηλικία και για τουλάχιστον δύο χρόνια, μπορεί να έχει πολύ θετικά αποτελέσματα. Προγράμματα που επικεντρώνονται στην ενίσχυση της επικοινωνίας, των κοινωνικών δεξιοτήτων και της γνωστικής ανάπτυξης μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά το παιδί να αναπτύξει το μέγιστο των δυνατοτήτων του.

Ο επαρκής και ήρεμος ύπνος είναι απαραίτητος, καθώς επηρεάζει σημαντικά τη σωματική, την ψυχική και τη νοητική λειτουργία τους, για αυτό και η αϋπνία θεωρείται σοβαρό ζήτημα υγείας.

Τα χαρακτηριστικά της παιδικής αϋπνίας

Κατά τη διαταραχή της αϋπνίας, τα παιδιά δυσκολεύονται να κοιμηθούν ή μένουν άγρυπνα έως αργά τη νύχτα, ενώ, σε σπανιότερες περιπτώσεις, το πρόβλημα εντοπίζεται στην πολύ πρωινή αφύπνιση. Επίσης, η αντίσταση των παιδιών στην κατάκλιση και η απαίτηση παρουσίας του ενός γονέα, προκειμένου να κοιμηθούν θεωρείται μια μορφή αϋπνίας με συμπεριφορικές αιτίες.

Η αϋπνία, μπορεί να ταξινομηθεί ως οξεία ή χρόνια, με βάση τη διάρκεια, τη σοβαρότητα και τη συχνότητα του προβλήματος και επηρεάζει, σημαντικά, τη λειτουργικότητα και τις επιδόσεις των παιδιών κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Για ποιον λόγο η αϋπνία πρέπει να αντιμετωπίζεται από την αρχή

«Ο ύπνος είναι θεραπευτικός, καθώς προσφέρει σωματική, ψυχική, νοητική ξεκούραση και καλύτερη λειτουργικότητα στην καθημερινότητα. Είναι διαπιστωμένο πως, όταν τα παιδιά δεν κοιμούνται καλά, τόσο οι σωματικές όσο και οι νοητικές επιδόσεις τους –μεταξύ των οποίων και οι σχολικές– παρουσιάζουν έντονη πτώση. Για αυτόν τον λόγο, η αϋπνία θα πρέπει να αντιμετωπίζεται από την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων», επισημαίνει η Παιδοψυχίατρος – Οικογενειακή Ψυχοθεραπεύτρια, Φρίντα Κωνσταντοπούλου, Επιστημονική Συνεργάτης Παίδων ΜΗΤΕΡΑ.

Σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Ιατρικής Ύπνου οι συνιστώμενες ώρες ύπνου είναι:

Βρέφη 4-12 μηνών: 12-16 ώρες (συνολικά μέρα και νύχτα)

Νήπια 1-2 ετών: 11-14 ώρες (συνολικά μέρα και νύχτα)

Παιδιά προσχολικής ηλικίας 3-5 ετών: 10-13 ώρες (συνολικά μέρα και νύχτα)

Παιδιά σχολικής ηλικίας 6-12 ετών: 9-12 ώρες

Έφηβοι 13-18 ετών: 8-10 ώρες

Συμπεριφορικά ζητήματα και προβλήματα ψυχικής υγείας

Όταν η αϋπνία δεν οφείλεται σε κάποιο οργανικό πρόβλημα ή σε περιβαλλοντικούς παράγοντες, τότε η αιτία της εντοπίζεται σε συμπεριφορικά ζητήματα ή προβλήματα ψυχικής υγείας.

Το άγχος είναι μια από τις συνηθέστερες αιτίες της αϋπνίας ψυχογενούς αιτιολογίας στα παιδιά, όπως και στους ενήλικες. Οι γονείς πρέπει να δείχνουν ενδιαφέρον για τη ζωή του παιδιού τους και να οικοδομούν μία σχέση εμπιστοσύνης, ώστε να αισθάνεται άνετα και να μοιράζεται τις ανησυχίες του μαζί τους.

Στις άλλες αιτίες, συμπεριλαμβάνονται νευροαναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός, νοητική καθυστέρηση, σύνδρομο Asperger κ.ά.) καθώς και ψυχιατρικές καταστάσεις (κατάθλιψη, διπολική διαταραχή, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή κ.ά.).

Συχνά, στους εφήβους, αίτια της αϋπνίας μπορεί να αποτελούν και οι εξαρτήσεις (ουσίες, διαδίκτυο, τυχερά παιχνίδια) οι οποίες γίνονται εμμονή.

Επίσης, η ανεπαρκής εκπαίδευση στη διαδικασία του ύπνου από τη βρεφική ηλικία μπορεί να οδηγήσει σε αϋπνία και κατακερματισμένο ύπνο κατά τη διάρκεια της νύχτας.

«Ειδικότερα στο άγχος, δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος καθώς προκαλεί αϋπνία και η αϋπνία επιβαρύνει τα αγχώδη και τα καταθλιπτικά συμπτώματα», τονίζει η κα Κωνσταντοπούλου και συνεχίζει: «Συχνά, τα παιδιά ξυπνούν από εφιάλτες οι οποίοι ως επί το πλείστον, είναι αποτέλεσμα μιας δύσκολης και αγχώδους καθημερινότητας».

Αιτίες ανά ηλικιακή ομάδα

Η αϋπνία στα βρέφη –η οποία συνίσταται κυρίως στη νυχτερινή αφύπνιση– οφείλεται στην έλλειψη εκπαίδευσης, δηλαδή δεν έχουν μάθει ακόμα να προσαρμόζονται σε ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα ύπνου. Το φαινόμενο παρατηρείται φυσιολογικά μέχρι την ηλικία των 6-7 μηνών, ωστόσο, θα πρέπει να εκπαιδευτούν ώστε στη συνέχεια να κοιμούνται καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας.

Τα μεγαλύτερα παιδιά παρουσιάζουν δυσκολία στο να κοιμηθούν, προβάλλοντας άγχη και φοβίες ή απαιτώντας την παρουσία του ενός γονέα στο χώρο μέχρι να αποκοιμηθούν.

Στους εφήβους, πάλι είναι πολύ συχνό το φαινόμενο του «κοινωνικού jet lag», δηλαδή ο ύπνος πολύ αργά τη νύχτα, μία κατάσταση που μεταβάλλει τους κιρκάδιους ρυθμούς τους (βιολογικό ρολόι) και παγιώνεται. Αυτό συμβαίνει, συνήθως, λόγω της παρατεταμένης ενασχόλησης με το διαδίκτυο και τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης. Επίσης, συχνά οφείλεται στο άγχος ή αποτελεί ένα σύμπτωμα καταθλιπτικής διαταραχής.

Ο ρόλος των γονέων

Είναι πολύ σημαντικό τα παιδιά να μάθουν από τη βρεφική ηλικία πώς η διαδικασία του ύπνου ξεκινάει μια συγκεκριμένη ώρα και εξελίσσεται με έναν συγκεκριμένο τρόπο.

«Αρχικά, θα πρέπει να προσαρμόζεται ανάλογα το περιβάλλον –για παράδειγμα, να χαμηλώνουν τα φώτα, να ρυθμίζεται η θερμοκρασία στο υπνοδωμάτιο κλπ– και να ακολουθεί μια χαλαρωτική δραστηριότητα με τη συμμετοχή του γονέα, για περίπου 10 λεπτά. Στη συνέχεια, ο γονέας θα πρέπει να αποχωρεί από το δωμάτιο πριν το παιδί αποκοιμηθεί. Με αυτόν τον τρόπο, θα μάθει να κοιμάται μόνο του και, εάν ξυπνήσει το βράδυ, να μπορεί να ξανακοιμηθεί», εξηγεί η ειδικός.

Τα παιδιά, συχνά, αισθάνονται ανασφάλεια και έχουν ανάγκη την παρουσία του γονέα και, σε αυτές τις περιπτώσεις, η αντιμετώπιση θα πρέπει να είναι πιο ελαστική, ώστε να καλύψουν την ανασφάλεια και να μην αισθάνεται το παιδί εγκατάλειψη. Να νιώθει ότι έχει βοήθεια και θα το αντιμετωπίσει. Το ίδιο πρέπει να συμβαίνει και στις περιπτώσεις της νυχτερινής αφύπνισης.

Στην εφηβεία, είναι σημαντικό οι γονείς να παρακολουθούν τις ώρες ύπνου των παιδιών τους, καθώς και να ελέγχουν την ύπαρξη κινητών ή γενικότερα οθονών στο υπνοδωμάτιο, που αποπροσανατολίζουν τόσο το σώμα όσο και το πνεύμα τους από τη διαδικασία του ύπνου.

Πολλές φορές, οι γονείς κοιμούνται και τα παιδιά παραμένουν ξύπνια όλη τη νύχτα, στέλνοντας μηνύματα ή σερφάροντας στο διαδίκτυο. Το πρόγραμμα του ύπνου, το οποίο καθιερώνεται από τη βρεφική ηλικία, θα πρέπει να εφαρμόζεται μέχρι και την εφηβεία, χωρίς διαπραγμάτευση.

Σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν, επίσης, τα ωράρια των γονέων, καθώς τα παιδιά ακολουθούν τα πρότυπά τους, όχι μόνο στον ύπνο αλλά και σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής τους.

Έγκαιρη αντιμετώπιση της αϋπνίας

Από τη στιγμή που θα εμφανιστεί η αϋπνία, είναι πολύ σημαντικό να αναγνωρίσουν οι γονείς το πρόβλημα και να μην το υποτιμήσουν. Όταν η αιτία είναι τα αγχώδη συμπτώματα και οι φοβίες, οι γονείς μπορούν ενδεχομένως να τα βοηθήσουν με συζήτηση.

«Εάν η δυσλειτουργία που προκαλείται στο παιδί από την αϋπνία είναι μεγάλη και το πρόβλημα δεν είναι διαχειρίσιμο, θα πρέπει να απευθυνθούν έγκαιρα σε ειδικό, έτσι ώστε να αποφευχθεί τόσο η ταλαιπωρία όσο και η παγίωση της κατάστασης.

Ο ειδικός θα προσεγγίσει την αϋπνία με βάση την αιτία. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να αντιμετωπιστεί με συμβουλευτική ή/και χορήγηση φαρμάκων (σε ψυχιατρικές καταστάσεις και περιπτώσεις έντονου άγχους)» καταλήγει η κ. Κωνσταντοπούλου.

Είναι απολύτως φυσιολογικό να νιώθουμε τα άκρα μας παγωμένα πού και πού, ειδικά όταν κυκλοφορούμε στο κρύο ή όταν κρατάμε κάτι κρύο στα χέρια μας. Σε κάποιους ανθρώπους όμως, και κυρίως σε γυναίκες, τα παγωμένα χέρια και πόδια είναι μέρος της καθημερινότητάς τους. Μπορεί αυτό να είναι φυσιολογικό, μπορεί όμως να σχετίζεται με πιθανά προβλήματα υγείας, όπως αναιμία, διαβήτη, κάποιο σύνδρομο ή ακόμα να συνδέονται με το κάπνισμα.

7 πιθανές αιτίες για παγωμένα χέρια και πόδια

Μπορεί να νιώθουμε «ξύλο» τα χέρια και τα πόδια μας για διάφορους λόγους. Κάποιες φορές ευθύνονται εξωτερικοί παράγοντες, όπως η θερμοκρασία, ενώ άλλες φορές μπορεί να σχετίζονται με την υγεία μας, ειδικά εάν η κατάσταση αυτή είναι επίμονη.

Έκθεση στο κρύο:  Όταν η θερμοκρασία πέφτει, είναι φυσικό το σώμα μας να προσπαθεί να προστατεύσει τα ζωτικά του όργανα. Αυτό σημαίνει ότι η ροή του αίματος μειώνεται στα άκρα μας (χέρια και πόδια) και αυξάνεται στον κορμό για να διατηρήσει τη θερμοκρασία του σώματος.

Κακή κυκλοφορία του αίματος: Αυτό μπορεί να συμβεί λόγω αγγειοσύσπασης (στένωση των αρτηριών) ή αγγειοαπόφραξης (απόφραξη των αιμοφόρων αγγείων). Και στις δύο περιπτώσεις, η ροή του αίματος προς τα άκρα μας περιορίζεται, με αποτέλεσμα να τα νιώθουμε παγωμένα.

Αναιμία: Η αναιμία εμφανίζεται όταν στο αίμα δεν παράγονται αρκετά ερυθρά αιμοσφαίρια, τα οποία είναι υπεύθυνα για τη μεταφορά οξυγόνου σε όλο το σώμα. Η έλλειψη αυτών των κυττάρων μπορεί να προκαλέσει κακή κυκλοφορία, με αποτέλεσμα να νιώθουμε παγωμένα τα άκρα μας.

Σακχαρώδης διαβήτης: Ο διαβήτης είναι μια ιατρική κατάσταση που προκύπτει όταν ο οργανισμός μας δεν παράγει ή δεν χρησιμοποιεί σωστά την ινσουλίνη, την ορμόνη που ελέγχει τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα. Τα υψηλά επίπεδα σακχάρου μπορούν να βλάψουν τα νεύρα, οδηγώντας σε προβλήματα με την αίσθηση της θερμοκρασίας. Αν υποψιαζόμαστε ότι μπορεί να έχουμε διαβήτη, είναι σημαντικό να συμβουλευτούμε έναν γιατρό.

Υποθυρεοειδισμός: Ο θυρεοειδής αδένας ρυθμίζει πολλές λειτουργίες του σώματος, ανάμεσά τους τη θερμοκρασία. Όταν δεν λειτουργεί σωστά (υποθυρεοειδισμός), μπορεί να εμφανίσουμε μυρμήγκιασμα, μούδιασμα και αίσθημα κρύου στα χέρια και τα πόδια. Επιπλέον, μπορεί να παρατηρήσουμε αύξηση βάρους, κόπωση και δυσκοιλιότητα.

Σύνδρομο Raynaud: Το σύνδρομο Raynaud προκαλεί έντονη ευαισθησία στο κρύο, κυρίως στα δάχτυλα των χεριών και των ποδιών, αλλά μερικές φορές και στη μύτη ή τα αυτιά. Τα άκρα μας μπορεί να γίνουν λευκά ή μπλε και να μουδιάσουν, κάτι που δείχνει πρόβλημα στην κυκλοφορία του αίματος.

Ανεπάρκεια βιταμίνης Β12: Εκτός από την έλλειψη σιδήρου, η αναιμία μπορεί να προκληθεί και από την έλλειψη βιταμίνης Β12. Αν και συχνά δεν υπάρχουν εμφανή συμπτώματα, μερικοί από εμάς μπορεί να νιώθουμε μούδιασμα, μυρμήγκιασμα στα χέρια και τα πόδια ή να παρατηρούμε χλωμό δέρμα.

Κάπνισμα: Το κάπνισμα προκαλεί αγγειοσύσπαση λόγω της νικοτίνης, με αποτέλεσμα να μειώνεται η ροή του αίματος στα άκρα, κάνοντάς τα να κρυώνουν. Επιπλέον, το κάπνισμα μπορεί να προκαλέσει τη νόσο του Buerger, που επηρεάζει τις φλέβες στο σώμα, κυρίως στα άκρα και συνδέεται άμεσα με κρύα χέρια και πόδια.

Πότε να ζητήσουμε τη συμβουλή του γιατρού

Όλες οι παραπάνω πληροφορίες είναι γενικές και μόνο ο γιατρός μας μπορεί να προσφέρει εξατομικευμένες συμβουλές. Εάν τα κρύα χέρια και πόδια επηρεάζουν την καθημερινότητά μας ή αν παρατηρούμε επιπλέον συμπτώματα όπως αλλαγές στο χρώμα του δέρματος, κόπωση ή μούδιασμα, καλό είναι να συμβουλευτούμε έναν ειδικό. Ο γιατρός μπορεί να μας προτείνει εξετάσεις και να μας καθοδηγήσει για την κατάλληλη θεραπεία, είτε αυτή περιλαμβάνει φάρμακα, συμπληρώματα διατροφής ή αλλαγές στον τρόπο ζωής.