Για αρκετό διάστημα, η απάντηση ήταν άγνωστη. Γνωρίζαμε την αξία των προφυλακτικών, αλλά δεν γνωρίζαμε πολλά για τη μετάδοση. Ένα φιλί, μία χειραψία, ακόμη και η χρήση κοινόχρηστης τουαλέτας θα μπορούσε να έχει μοιραία συνέπεια για τη ζωή μας.

Κανείς δεν καταλάβαινε τι ήταν αυτή η ασθένεια που χτυπούσε ξαφνικά νέους, υγιείς ανθρώπους. Στη φαντασία μας ισοδυναμούσε με βέβαιο θάνατο. Και σήμερα, με την απόσταση των δεκαετιών, είναι δύσκολο να εξηγήσουμε στις νεότερες γενιές πόσο σκοτεινή υπήρξε εκείνη η περίοδος, όχι μόνο στη χώρα μας αλλά διεθνώς.

Μία μικρή ανασκόπηση, μπορεί να βοηθήσει να καταλάβουμε τι συνέβαινε τότε αλλά και τα άλματα που έχουν συντελεστεί σήμερα με τη βοήθεια της έρευνας και την εξέλιξη των θεραπειών.

Ένας αόρατος εχθρός

Το 1981, δημοσιεύονται στις ΗΠΑ οι πρώτες καταγεγραμμένες περιπτώσεις μιας άγνωστης τότε ασθένειας. Νέοι άνδρες, κατά τα άλλα υγιείς, εμφάνιζαν σπάνιες λοιμώξεις και καρκίνους που κανείς δεν μπορούσε να εξηγήσει. Η επιστημονική κοινότητα αρχίζει να ανησυχεί. Το 1982, δίνεται επίσημα στην ασθένεια το όνομα AIDS, Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσολογικής Ανεπάρκειας. Μέχρι τότε όμως, η κοινωνία είχε ήδη τρομοκρατηθεί.

Η ταυτοποίηση του ιού

Το 1983, οι ερευνητές ανακοινώνουν ότι εντόπισαν τον ιό που προκαλεί το AIDS. Ονομάζεται HIV και προσβάλλει το ανοσοποιητικό σύστημα. Η γνώση αρχίζει να ξεκαθαρίζει το τοπίο, όμως ο φόβος δεν έχει ακόμα υποχωρήσει. Για πολλά χρόνια η διάγνωση ισοδυναμεί με καταδίκη. Χιλιάδες άνθρωποι σε όλο τον κόσμο πεθαίνουν μέσα σε λίγους μήνες από τη στιγμή που μαθαίνουν ότι είναι οροθετικοί. Οι οικογένειες δεν ξέρουν πώς να προστατευτούν. Ο στιγματισμός είναι αμείλικτος.

Η εποχή της σιωπής

Πέρα από τον αντίκτυπο στην υγεία των ασθενών υπήρχε και το κοινωνικό στίγμα. Η ασθένεια των ομοφυλόφιλων, η ασθένεια των εξαρτημένων, η ασθένεια των παιδιών που γεννιόντουσαν από ασθενείς μητέρες. Οι άνθρωποι που ζούσαν με HIV αντιμετώπιζαν φόβο, απομόνωση και προκαταλήψεις. Πολλοί έκρυβαν την αλήθεια από φίλους, συνεργάτες και οικογένεια. Σχολεία αρνούνταν την είσοδο παιδιών με HIV. Για χρόνια ολόκληρα το AIDS δεν ήταν μόνο επιδημία, ήταν ένα συλλογικό τραύμα.

Η επιστήμη αντιδρά και η ελπίδα επιστρέφει

Το 1987, φτάνει το πρώτο αντιρετροϊκό φάρμακο. Δεν είναι τέλειο, όμως είναι η αρχή. Το πραγματικό σημείο καμπής έρχεται στα μέσα της δεκαετίας του 1990 με τη συνδυασμένη αντιρετροϊκή θεραπεία. Για πρώτη φορά η ασθένεια γίνεται διαχειρίσιμη. Οι ασθενείς δεν πεθαίνουν πια γρήγορα. Ξαναδουλεύουν. Ερωτεύονται. Χτίζουν οικογένειες. Ανακτούν τη ζωή τους.Η ανθρωπότητα βλέπει μια νίκη που λίγοι πίστευαν ότι θα ζούσαν για να δουν.

Κι εμείς, οι πενηντάρηδες του σήμερα, που ζήσαμε την εμφάνιση και τον τρόμο του AIDS, γιορτάζουμε ακόμη πιο ξέφρενα τη νίκη της επιστήμης απέναντι στον φόβο και την ασθένεια. Ναι, με αυτή τη σειρά.

Σήμερα

Ο HIV δεν έχει εξαφανιστεί. Εκατομμύρια άνθρωποι συνεχίζουν να ζουν με τον ιό σε όλο τον κόσμο και υπάρχουν ακόμα ανισότητες στην πρόσβαση στη θεραπεία, ειδικά σε φτωχότερες χώρες, αυτές που ονομάζουμε χώρες του τρίτου κόσμου. Όμως το τοπίο δεν θυμίζει σε τίποτα την εφιαλτική δεκαετία του 1980. Με τα σύγχρονα φάρμακα οι άνθρωποι με HIV μπορούν να ζήσουν μια πλήρη ζωή. Με σωστή αγωγή ο ιός μπορεί να φτάσει σε μη ανιχνεύσιμο επίπεδο και να μην μεταδίδεται.

Από την εποχή που φοβόμασταν ότι το σεξ μπορεί να μας σκοτώσει, περάσαμε σε μια εποχή γνώσης, ενημέρωσης και αποτελεσματικής θεραπείας. Η επιστήμηνίκησεέναν αντίπαλο πουκάποτε φαινόταν ανίκητος. Χρωστάμε σε όσους χάθηκαν να μη θεωρούμε τίποτα δεδομένο. Χρωστάμε σε όσους ζουν με HIV να συνεχίσουμε να μιλάμε για ενημέρωση, πρόληψη και εξάλειψη του στίγματος. Χρωστάμε στις νέες γενιές να γνωρίζουν και όχι να φοβούνται.

Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο επίτευγμα αυτής της ιστορίας. Ότι από τον φόβο περάσαμε στη γνώση. Από την απόγνωση περάσαμε στην ελπίδα. Και η ζωή, τελικά, νίκησε.

Μπροστά στο παγκόσμιο κύμα υποχώρησης της χρηματοδότησης, αρκετές φτωχότερες χώρες προσπάθησαν να ενισχύσουν τους εθνικούς τους προϋπολογισμούς για την αντιμετώπιση του HIV/AIDS. Συγκεκριμένα, 25 από τις 60 χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος αύξησαν κατά μέσο όρο 8% τις σχετικές δημόσιες δαπάνες. Όμως, όπως αναφέρει η έκθεση, αυτή η προσπάθεια, αν και αξιοσημείωτη, δεν επαρκεί για να υποκαταστήσει το τεράστιο έλλειμμα που αφήνει η διεθνής χρηματοδότηση.

Οι περικοπές στο αμερικανικό πρόγραμμα PEPFAR (President’s Emergency Plan for AIDS Relief), που κάποτε αποτελούσε τη ραχοκοκαλιά της παγκόσμιας παρέμβασης, έχουν προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις. Κλινικές που εξυπηρετούσαν ευάλωτες ομάδες —όπως άνδρες που κάνουν σεξ με άνδρες, εργαζόμενες στο σεξ και νεαρά κορίτσια— έχουν κλείσει, ενώ η πρόληψη σχεδόν εξαφανίστηκε από τον χάρτη.

Να σημειώσουμε εδώ ότι το PEPFAR, που ξεκίνησε το 2003, έχει σώσει περισσότερες από 25 εκατομμύρια ζωές. Η πιθανή συρρίκνωσή του αποτελεί ζήτημα διεθνούς ευθύνης.

Η πρόληψη εγκαταλείπεται, οι ζωές κινδυνεύουν

Η επικεφαλής της UNAIDS, Winnie Byanyima, ήταν ξεκάθαρη στη δήλωσή της:

«Η πρόληψη υπέστη τα μεγαλύτερα πλήγματα. Οι πιο ευάλωτοι πληθυσμοί εξαρτώνταν από τοπικά προγράμματα, καθοδηγούμενα από τις ίδιες τις κοινότητες κι αυτά ήταν τα πρώτα που καταργήθηκαν».

Εκτός από τις ΗΠΑ, και άλλοι σημαντικοί διεθνείς δωρητές, κυρίως ευρωπαϊκές χώρες, μειώνουν τη συνεισφορά τους στην παγκόσμια υγεία, επικαλούμενοι αυξημένες στρατιωτικές δαπάνες, αλλά και την επίδραση του πολέμου στην Ουκρανία. Ως συνέπεια, η ίδια η UNAIDS προχωρά σε μείωση του προσωπικού της, από 661 άτομα σε μόλις 294.

Η κατάσταση αυτή έχει ήδη μετρήσιμες συνέπειες: εάν οι περικοπές δεν αντιστραφούν, έως το 2029 ενδέχεται να καταγραφούν 6 εκατομμύρια επιπλέον λοιμώξεις και 4 εκατομμύρια επιπλέον θάνατοι από AIDS, προειδοποιεί η υπηρεσία του ΟΗΕ.

Παγκόσμια πρόοδος σε κίνδυνο – Τώρα είναι η ώρα για δράση

Η πρόοδος της προηγούμενης δεκαετίας είναι αδιαμφισβήτητη: από το 2010 έως το 2024, οι νέες λοιμώξεις μειώθηκαν κατά 40% και οι θάνατοι σχετιζόμενοι με το AIDS κατά 50%. Κι όμως, μόνο το 2024 καταγράφηκαν 1,3 εκατομμύρια νέες περιπτώσεις, κάτι που αποδεικνύει ότι η μάχη δεν έχει τελειώσει.

Η επιβράδυνση ή η εγκατάλειψη των προληπτικών παρεμβάσεων κινδυνεύει να ακυρώσει όσα κατακτήθηκαν με κόπο και κόστος. Η έλλειψη προσωπικού, οι περικοπές στην κοινοτική υγειονομική φροντίδα και η σιωπηλή απόσυρση των ισχυρών χωρών από το παγκόσμιο μέτωπο κατά του AIDS συνθέτουν ένα ζοφερό μέλλον, ιδιαίτερα για τα ευάλωτα άτομα.

Η δημόσια υγεία δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στην καλή πρόθεση των λιγότερο ευνοημένων. Απαιτεί συλλογική ευθύνη, πολιτική βούληση και διαρκή επένδυση στη ζωή. Και αυτό είναι ένα μήνυμα που, εν έτει 2025, δεν πρέπει να ξεχνά κανείς.

Πηγές από τρεις αφρικανικές χώρες είπαν στο LGBTQ Nation αυτή την εβδομάδα ότι η περικοπή δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων σε ξένη βοήθεια, υπό την επίβλεψη του Προέδρου Trump και του Υπουργού Εξωτερικών Marco Rubio, έχει θέσει σε κίνδυνο την υγεία εκατομμυρίων ανθρώπων που βασίζονταν σε προγράμματα ξένης βοήθειας των ΗΠΑ για πρόσβαση σε φάρμακα και περίθαλψη. Οι περικοπές στο PEPFAR ήταν ιδιαίτερα σημαντικές, είπαν ορισμένοι, καθώς η διοίκηση έχει ουσιαστικά εγκαταλείψει ένα σημαντικό προπύργιο κατά της εξάπλωσης του HIV/AIDS σε ολόκληρη την ήπειρο.

«Η Αφρική αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις στον τομέα της υγείας, ιδιαίτερα στη διαχείριση ασθενειών όπως το AIDS, μια από τις παλαιότερες και πιο ανθεκτικές ασθένειες στον κόσμο», εξήγησε στο LGBTQ Nation ο Νιγηριανός επιδημιολόγος Dr. Chike. «Επί χρόνια, βασιζόμασταν στο πρόγραμμα PEPFAR για να μας βοηθήσει να αντιμετωπίσουμε τον HIV και έχουμε σημειώσει σημαντική πρόοδο όλα αυτά τα χρόνια και σώσαμε εκατομμύρια ζωές», πρόσθεσε. «Το να βλέπουμε να μας αφαιρούν τη δυνατότητα είναι απλώς λυπηρό και μας έκανε να συνειδητοποιήσουμε πόσο ασταθής ήταν η εξάρτηση από την ξένη βοήθεια».

Ο Thando, ένας 36χρονος Νοτιοαφρικανός με HIV, περιέγραψε τη βοήθεια PEPFAR ως «σωσίβιο» και εξέφρασε φόβο για το τι θα μπορούσε να τους συμβεί χωρίς αυτήν. «Με τρομάζει που η δεκαετής πρόοδός μου θα μπορούσε να διαλυθεί με ένα μόνο πάτημα ενός στυλό», είπε ο Thando στο LGBTQ Nation, του οποίου ο HIV δεν μπορεί να ανιχνευθεί επί του παρόντος. «Αυτό που είναι ακόμα πιο τρομακτικό είναι να μην γνωρίζουμε αν αυτό το ζήτημα θα επιλυθεί ποτέ».

Το πρόγραμμα PEPFAR, που ιδρύθηκε από τη δεύτερη κυβέρνηση Bush το 2001, έχει διανείμει περίπου 120 δισεκατομμύρια δολάρια σε βοήθεια για τον HIV/AIDS παγκοσμίως από την έναρξή της, καθιστώντας τη «τη μεγαλύτερη δέσμευση οποιουδήποτε έθνους για την αντιμετώπιση μιας μεμονωμένης ασθένειας στον κόσμο» σύμφωνα με τον ερευνητικό οργανισμό πολιτικής υγείας KFF. Ήταν επίσης οικονομικά επωφελές για τις αφρικανικές χώρες και τις ΗΠΑ, ωθώντας 71,6 δισεκατομμύρια δολάρια σε εμπορικές συναλλαγές αγαθών μεταξύ των ΗΠΑ και της Αφρικής συνολικά μόνο το 2024, σύμφωνα με μια νέα ανάλυση που δημοσιεύτηκε στο ιατρικό περιοδικό The Lancet αυτή την εβδομάδα.

Οι Ρεπουμπλικάνοι προσπαθούν να διαλύσουν το PEPFAR τουλάχιστον από το 2023, όταν ορισμένοι νομοθέτες προσπάθησαν να παρακρατήσουν τη χρηματοδότηση του προγράμματος με τους ισχυρισμούς ότι «προώθησε τις αμβλώσεις» στο εξωτερικό. Αφού η Γερουσία των ΗΠΑ επιβεβαίωσε ομόφωνα τον Rubio ως Υπουργό Εξωτερικών τον Ιανουάριο, ο Ρούμπιο ανακοίνωσε γρήγορα τη διακοπή σχεδόν όλης της εξωτερικής βοήθειας, συμπεριλαμβανομένης της PEPFAR. Ορισμένα από αυτά τα κεφάλαια φέρεται να αποκαταστάθηκαν αργότερα – εν μέρει με δικαστική απόφαση – αλλά, άλλα κονδύλια χρηματοδότησης παρέμειναν παγωμένα, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης σε προφύλαξη από την έκθεση πριν από την έκθεση (PrEP) ειδικά για LGBTQ+ άτομα μέσω του PEPFAR.

Ακτιβιστές έκλεισαν τη λεωφόρο Συντάγματος στις αρχές Φεβρουαρίου για να διαμαρτυρηθούν για τις περικοπές, φωνάζοντας «Κάτω τα χέρια από το PEPFAR».

Ο Trump και ο Rubio έχουν επίσης αφαιρέσει τη χρηματοδότηση άλλων προγραμμάτων που επικεντρώνονται στη θεραπεία και πρόληψη του HIV/AIDS από τότε, συμπεριλαμβανομένων περισσότερων από 230 ερευνητικών επιχορηγήσεων μέσω του Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας (NIH) και του προγράμματος USAID σχεδόν εξ ολοκλήρου.

Εάν τα προγράμματα PEPFAR δεν αποκατασταθούν, οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις σε ολόκληρη την Αφρική θα είναι καταστροφικές, ανέφεραν ερευνητές αυτήν την εβδομάδα στο The Lancet. «Επιπλέον 1 εκατομμύριο παιδιά θα μολυνθούν από τον ιό HIV, 0,5 εκατομμύρια επιπλέον παιδιά θα πεθάνουν από AIDS και 2,8 εκατομμύρια παιδιά θα μείνουν επιπλέον ορφανά από AIDS» σε ολόκληρη την Αφρική έως το 2030, χωρίς τη βοήθεια που παρείχε το PEPFAR το τελευταίο τέταρτο του αιώνα, έγραψαν οι ερευνητές.

Ακτιβιστές ανέφεραν στο LGBTQ Nation αυτή την εβδομάδα ότι οι ευαγγελικές χριστιανικές οργανώσεις των ΗΠΑ – οι οποίες βοήθησαν στην εξάπλωση των νόμων κατά της LGBTQ+ σε χώρες όπως η Γκάνα και η Ουγκάντα ​​- ζητωκραυγάζουν για τις περικοπές στη βοήθεια για τον HIV/AIDS.

«Επί χρόνια, οι Ευαγγελικοί των ΗΠΑ δραστηριοποιούνται στην Αφρική, προωθώντας αισθήματα κατά της LGBTQ επηρεάζοντας τη νομοθεσία και προτείνοντας σκληρά νομοσχέδια – χάρη στα αμερικανικά συντηρητικά κινήματα που τους χρηματοδότησαν βαριά με εκατομμύρια δολάρια για να διαδώσουν την ομοφοβία στην Αφρική, αφού έχασαν τη σημασία τους στη Δύση», είπε η ακτιβίστρια Sandra από την Γκάνα στο LGBTQ Nation. «Είναι απολύτως λογικό που είναι τόσο ευχαριστημένοι με την κατεδάφισή μας».

Πηγή: Them