Ο εν λόγω πίνακας, με τίτλο Elimar (1889), θα είχε δημιουργηθεί ενώ ο καλλιτέχνης βρισκόταν στο ψυχιατρικό ιατρείο Saint-Paul στο Saint-Rémy-de-Provence της Γαλλίας, στο οποίο νοσηλεύτηκε, μεταξύ Μαΐου 1889 και Μαΐου 1890. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ζωγράφισε περίπου 150 καμβάδες, συμπεριλαμβανομένων αριστουργημάτων όπως το Άνθος Αμυγδαλιάς (1890), οι Ίριδες (1889) και Η Έναστρη Νύχτα (1889).

Ο Elimar απεικονίζει έναν ψαρά με άσπρη γενειάδα και ένα στρογγυλό καπέλο να κρατά μια πίπα στο στόμα του κολλημένη καθώς επισκευάζει το δίχτυ του κατά μήκος μιας ερημικής ακτής. Η λέξη “Elimar”, που υποτίθεται ότι είναι το όνομα του άνδρα, είναι χαραγμένη στην κάτω δεξιά γωνία. Έχει διαστάσεις 18 επί 16 ίντσες.

Για την αξιολόγηση του πίνακα, μια ομάδα περίπου 20 ειδικών από διάφορους τομείς —συμπεριλαμβανομένων χημικών, επιμελητών και δικηγόρων ευρεσιτεχνίας— συγκεντρώθηκε από την εταιρεία έρευνας τέχνης LMI Group International με έδρα τη Νέα Υόρκη, η οποία αγόρασε το έργο από τις ανώνυμες αντίκες συλλέκτη για ένα άγνωστο ποσό το 2019.

Μια λεπτομερής αναφορά 458 σελίδων για το κομμάτι αποκάλυψε μερικές συναρπαστικές λεπτομέρειες. Μελετώντας τις χρωστικές και τις ίνες του “Elimar”, για παράδειγμα, η πρόεδρος της Επιστημονικής Ανάλυσης Καλών Τεχνών Jennifer Mass διαπίστωσε ότι ο αριθμός των νημάτων του καμβά ταίριαζε με εκείνους που κατασκευάζονταν την εποχή του Van Gogh, όπως και οι χρωστικές που χρησιμοποιήθηκαν για τη ζωγραφική του έργου – εκτός από μία. Η οργανική ένωση PR-50, που σχετίζεται με τη δημοφιλή κόκκινη χρωστική της λίμνης, η οποία δημιουργεί βιολετί αποχρώσεις στον ουρανό του πορτρέτου, πιστώνεται σε γαλλικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας από το 1905-06.

Ο Ben Appleton, δικηγόρος διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας με τον Wilson Gunn, μπόρεσε να εντοπίσει ένα δίπλωμα ευρεσιτεχνίας του 1883 για το PR-50 που κατοχυρώθηκε από την Colored Materials and Chemical Products του Saint-Denis σε ένα προάστιο του Παρισιού (τον προμήθευε με αυτές τις μπογιές ο αδελφός του Van Gogh, Theo, που ζούσε στο Παρίσι). Ως αποτέλεσμα, οι συντηρητές μπορούν πλέον να χρονολογούν και να πιστοποιούν τα έργα με αυτή τη χρωστική ουσία στα τέλη του 19ου, αντί για τις αρχές του 20ού αιώνα.

«Η ανάλυση που διεξήχθη σε αυτόν τον ξεχωριστό πίνακα παρέχει νέα εικόνα για το έργο του Van Gogh, ιδιαίτερα καθώς σχετίζεται με την πρακτική του στην επανερμηνεία έργων άλλων καλλιτεχνών», ανέφερε ο Maxwell L. Anderson, Chief Operating Officer του LMI Group και διευθυντής του πρώην Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης, ανέφερε σε δήλωσή του. «Αυτή η κινούμενη ομοιότητα ενσαρκώνει το επαναλαμβανόμενο θέμα της λύτρωσης στον Van Gogh, μια έννοια που συζητείται συχνά στα γράμματα και την τέχνη του. Μέσω του Elimar, ο Van Gogh δημιουργεί μια μορφή πνευματικής αυτοπροσωπογραφίας, επιτρέποντας στους θεατές να δουν τον ζωγράφο όπως ήθελε να τον θυμούνται».

Ο πίνακας, ωστόσο, θα πρέπει να αποδοθεί επίσημα από το Μουσείο Van Gogh στο Άμστερνταμ. Εάν πρόκειται, στην πραγματικότητα, για έναν αυθεντικό Van Gogh, το κομμάτι θα αξίζει περίπου 15 εκατομμύρια δολάρια.

Πηγή: ARTnews / Κεντρική φωτογραφία: LMI Group International

Τα αποτελέσματα νευροεπιστημονικής έρευνας που παρουσιάστηκαν από το Μουσείο Mauritshuis της Χάγης δείχνουν ότι ο εγκέφαλος ενεργοποιείται με διαφορετικό, πιο «ισχυρό και θετικό» τρόπο, όταν αντιμετωπίζει έναν πραγματικό πίνακα, έναντι ενός αντιγράφου. Ένα ηλεκτροεγκεφαλογράφημα έδειξε ότι η αντίδραση είναι έως και δέκα φορές ισχυρότερη κατά την παρατήρηση ενός πρωτότυπου έργου. Η μελέτη περιελάμβανε ακόμα τα: Αυτοπροσωπογραφία (Rembrandt, 1669), Μάθημα Ανατομίας (Rembrandt, 1632), Άποψη του Ντελφτ (Vermeer, 1660-61) και Ο Βιολιστής (Van Honthorst, 1626). Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε όμως στο «Κορίτσι με το μαργαριταρένιο σκουλαρίκι» λόγω της μεγάλης προσοχής που προσελκύει.

«Σαφώς, κάτι συμβαίνει στον εγκέφαλό μας με αυτό το συγκεκριμένο έργο που κάνει τους ανθρώπους από την άλλη άκρη του κόσμου, την Ιαπωνία ή τις Ηνωμένες Πολιτείες, να το ζήσουν, οπότε θέλαμε να μάθουμε τι το κάνει τόσο ξεχωριστό σε σύγκριση με άλλους πίνακες», λέει ο Martin De Munnik, συνιδρυτής της Neurensics, μιας ανεξάρτητης ερευνητικής εταιρείας που ειδικεύεται στις νευροεπιστήμες των καταναλωτών. Στην πραγματικότητα, όλοι οι πίνακες «έδειχναν στην πραγματική τους μορφή μια πολύ μεγαλύτερη ανάγκη να εκτιμηθούν από τους ίδιους στην αναπαραγωγή τους σε αντίγραφα και αυτό δείχνει ότι η παρατήρηση της τέχνης προκαλεί μια «ισχυρή» συναισθηματική αντίδραση, κάτι που επίσης επηρεάζεται από παράγοντες όπως το περιβάλλον, το πλαίσιο του πίνακα και ο φωτισμός», όπως είπε.

Αλλά σε σύγκριση με τους άλλους πίνακες, πίσω από την προσοχή που λαμβάνει το «Κορίτσι με το μαργαριταρένιο σκουλαρίκι» υπάρχει ένα συγκεκριμένο νευρολογικό φαινόμενο, και αυτό είναι ότι ο θεατής «παγιδεύεται» από αυτό σε ένα μοναδικό φαινόμενο γνωστό ως «βρόχος προσοχής», πράγμα που σημαίνει ότι ο θεατής παραμένει περισσότερο κοιτάζοντας αυτόν τον πίνακα σε σύγκριση με οποιονδήποτε άλλο ερευνήθηκε σε αυτή τη μελέτη.

Έτσι, η συνάντηση μεταξύ του θεατή και της νεαρής γυναίκας γίνεται σταδιακά: ο επισκέπτης παρατηρεί πρώτα τα μάτια και το στόμα, όπως συμβαίνει συνήθως με τα πρόσωπα, και μετά κινείται προς το μαργαριτάρι, επαναφέροντας την προσοχή στα χαρακτηριστικά του προσώπου και μετά επιστρέφει στο μαργαριτάρι, και ούτω καθεξής. Επιπλέον, όταν κοιτάζετε αυτόν τον πίνακα του Vermeer, το μέρος του εγκεφάλου που διεγείρεται περισσότερο, μακράν, είναι ο προκούνιος, που εμπλέκεται στη συνείδηση, τον προβληματισμό και τις αναμνήσεις προσωπικών εμπειριών.

«Ξέραμε ότι η νεαρή γυναίκα ήταν ξεχωριστή, αλλά ο λόγος ήταν έκπληξη για εμάς. Ο βρόχος παρατεταμένης προσοχής που ανακαλύφθηκε είναι η εξήγηση πίσω από όλες τις απόψεις για την προσοχή που απαιτεί η νεαρή γυναίκα από εμάς. Ένας αντίκτυπος που εντείνεται όταν το έργο θαυμάζεται σε ένα μουσείο», προσθέτει ο De Munnik.

Από την πλευρά του, ο Erik Scherder, καθηγητής νευροψυχολογίας στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ, τόνισε ότι «η παρατήρηση της τέχνης διεγείρει τον εγκέφαλο σε διαφορετικά επίπεδα, προκαλεί συναισθήματα, ενθαρρύνει τη φαντασία και σε κάνει να στοχάζεσαι αυτό που βλέπεις» και, όπως δείχνει αυτή η μελέτη, «είναι μια εμπλουτιστική εμπειρία που ενεργοποιεί τον εγκέφαλο με τον καλύτερο τρόπο».

Είναι ολοένα και πιο σύνηθες να βρίσκουμε αντίγραφα και ερμηνείες έργων τέχνης σε κούπες, σημειωματάρια, φακέλους, διακοσμητικά αντικείμενα, μεταξύ άλλων, και «κάποιος μπορεί να σκεφτεί ότι τα αυθεντικά έργα χάνουν τη σημασία τους, αλλά είναι ακριβώς το αντίθετο: ό,τι είναι αυθεντικό γίνεται ολοένα και περισσότερο σημαντικό», δήλωσε η Vera Carasso, διευθύντρια του Συνδέσμου Μουσείων.

Αυτή η ιδιόμορφη έρευνα πραγματοποιήθηκε σε δύο φάσεις. Η πρώτη περιελάμβανε δέκα άτομα, τα οποία χρησιμοποίησαν έναν ανιχνευτή ματιών και ένα φορητό ακουστικό EEG και περπάτησαν στο μουσείο κοιτάζοντας πίνακες στη συλλογή και στη συνέχεια είδαν τρεις αναπαραγωγές των πινάκων στη βιβλιοθήκη του Mauritshuis. Στη συνέχεια, άλλα δέκα άτομα έκαναν το ίδιο τεστ, αλλά αντίστροφα, κοιτάζοντας πρώτα τα αντίγραφα και μετά επισκέφτηκαν το μουσείο για να δουν τα πρωτότυπα. Οι συμμετέχοντες κυμαίνονταν σε ηλικίες από 21 έως 65 ετών και κάποιοι είχαν ξαναδεί το έργο, ενώ για άλλους ήταν η πρώτη τους φορά.

Στη δεύτερη φάση της έρευνας, πραγματοποιήθηκαν σαρώσεις εγκεφάλου λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας (fMRI) στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ σε 20 άτομα, ενώ εξέτασαν αναπαραγωγές των πέντε ζωγραφιών του Mauritshuis.

«Βλέπουμε παντού αναπαραγωγές διάσημων πινάκων, ειδικά με το «Κορίτσι με το μαργαριταρένιο σκουλαρίκι» του Vermeer. Αυτή η μελέτη καταδεικνύει οριστικά ότι μια επίσκεψη στο Mauritshuis ή σε άλλα μουσεία έχει μεγάλη προστιθέμενη συναισθηματική αξία», κατέληξε η Martine Gosselink, γενική διευθύντρια του Mauritshuis.

Πηγή: El Espectador