Η ΔΕΗ ιδρύθηκε το 1950 και σήμερα είναι η κορυφαία εταιρεία ενέργειας στην ΝΑ Ευρώπη, με δραστηριότητες στην παραγωγή, διανομή και πώληση προηγμένων προϊόντων και υπηρεσιών ενέργειας σε Ελλάδα, Ιταλία, Ρουμανία και Β. Μακεδονία.

Παρά τις παγκόσμιες προκλήσεις της τελευταίας πενταετίας, ο Όμιλος ΔΕΗ μετασχηματίζεται συνεχώς, με όραμα να αποτελεί μία οικονομικά και περιβαλλοντικά βιώσιμη, σύγχρονηεταιρεία. Και ταυτόχρονα χτίζει στέρεες βάσεις για περαιτέρω ανάπτυξη στην Ελλάδα και τη ΝΑ Ευρώπη, διαμορφώνοντας το ενεργειακό και ψηφιακό μέλλον στην ευρύτερη περιοχή.

Πυλώνας ανάπτυξης της Ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας

Το Στρατηγικό Σχέδιο του Ομίλου ΔΕΗ για την τριετία 2025-2027 περιλαμβάνει επενδύσεις άνω των €10 δισ., κυρίως σε ΑΠΕ και δίκτυα και κυρίως στην Ελλάδα. Ουσιαστικά, ο Όμιλος επανεπενδύει τη λειτουργική κερδοφορία του σε έργα υποδομής, δημιουργώντας άμεσες θέσεις εργασίας στα έργα που υλοποιούνται και έμμεση θετική επίδραση σε όλους σχεδόν τους κλάδους. Γίνεται ισχυρός πυλώνας της Ελληνικής οικονομίας, δημιουργώντας ανάπτυξη για όλους και συμβάλλοντας στη μακροχρόνια βιωσιμότητα της χώρας και των πολιτών.

Από σήμερα μέχρι το 2027 ο Όμιλος ΔΕΗ θα αναπτύξει 6,3 GW ΑΠΕ στην Ελλάδα και στην ευρύτερη περιοχή της ΝΑ Ευρώπης, με στόχο η εγκατεστημένη ισχύς από ΑΠΕ να ανέλθει σε 11,8 GW το 2027. Πάνω από το 60% των ΑΠΕ που θα προστεθούν είναι σήμερα σε φάση κατασκευής ή έτοιμα προς κατασκευή. Ο ενεργειακός σχεδιασμός έχει ταυτόχρονα στο επίκεντρο την απόσυρση λιγνιτικών μονάδωνκαι τη μείωση των μονάδων πετρελαίου,με τον  Όμιλο να στοχεύει στη μείωση κατά 80% των εκπομπών αερίου του θερμοκηπίου μεταξύ 2019 και 2027.

Πελατοκεντρική στρατηγική

Ο πελάτης βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο με ταχύτερη multichannel εξυπηρέτηση και μοναδική εμπειρία, στην ψηφιακή εποχή του νέου εξηλεκτρισμού. Η ΔΕΗ δημιουργεί ολιστικές ενεργειακές λύσεις, έχοντας παρουσιάσει το τελευταίο διάστημα μεταξύ άλλων αντλίες θερμότητας, το ΔΕΗ myEnergy Coach για εξοικονόμηση ενέργειας και κόστους, καθώς και εξειδικευμένες λύσεις για μεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις,ώστε να εκμεταλλευτούν τα οφέλη της πράσινης μετάβασης. Καθόλη τη διάρκεια του 2024, η ΔΕΗ στήριξε τους πελάτες της με εκπτώσεις που συνολικά ξεπέρασαν τα 550 εκατομμύρια ευρώ.Έτσι, παρά τις διακυμάνσεις στη χονδρική για ολόκληρο το 2024, η μέση τιμή για τους πελάτες της ΔΕΗ στο πράσινο τιμολόγιο διαμορφώθηκε σε 0,13425 €/kWh, μειωμένη κατά περίπου 30,6% σε σχέση με το 2023.

Η ΔΕΗ επένδυσε επίσης στην αγορά της Ρουμανίας, «εξάγοντας» επιτυχώς στη χώρα το καθετοποιημένο επιχειρηματικό μοντέλο που εφαρμόζει και στην Ελλάδα.Η PPC Romania έχει 3,2 εκατομμύρια πελάτες τους οποίους προμηθεύει με 10,4TWh ενέργειας ετησίως. Μέχρι το 2027, η παραγωγή από ΑΠΕ του Ομίλου ΔΕΗ στη Ρουμανία θα αυξηθεί από 1TWh σήμερα σε 5TWh το 2027, με τις νέες μονάδες να είναι στη συντριπτική τους πλειονότητα ΑΠΕ, όπως αναφέρεταιστο επικαιροποιημένο στρατηγικό πλάνο του Ομίλου για την τριετία 2025-27.

Ψηφιακός μετασχηματισμός και καινοτομία

Ταυτόχρονα, ο Όμιλος ΔΕΗ συνεχίζει να επενδύει στον ψηφιακό του μετασχηματισμό αλλάζοντας τον τρόπο που λειτουργεί εσωτερικά και συνεπώς την εμπειρία όλων όσοι έρχονται σε επαφή με την εταιρεία. Παράλληλα, ο Όμιλος ΔΕΗ σχεδιάζει έργα τεχνολογικής καινοτομίας, που αποσκοπούν στη διαμόρφωση του ψηφιακού μέλλοντος της Ελλάδας, προωθούν την οικονομική ανάπτυξη και ενισχύουν τη θέση του Ομίλου ως βασικού powertech παράγοντα της ψηφιακής και ενεργειακής μετάβασης στη ΝΑ Ευρώπη.

Τα εν εξελίξει έργα του Ομίλου περιλαμβάνουν την πανελλαδική ανάπτυξη δικτύου Fiber-to-the-Home (FTTH) νέας γενιάς, τη συμμετοχή στο έργο East-to-Med Data Corridor, για την ανάπτυξη διασυνδεδεμένων υποθαλάσσιων και χερσαίων καλωδίων για τη διευκόλυνση της ανταλλαγής ενέργειας και δεδομένων μεταξύ χωρών και το Olympus AI Project, μια πρωτοβουλία για την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης στη διαχείριση ενέργειας και καινοτομίας. Πρόσφατα ανακοινώθηκε η ίδρυση της Data In Scale, μίας κοινοπραξίας του Ομίλου ΔΕΗ με τη DAMAC για την ανάπτυξη ενός υπερσύγχρονου κέντρου δεδομένων στα Σπάτα, με στόχο την υποστήριξη της αυξανόμενης ζήτησης για cloud υποδομές, ψηφιακό μετασχηματισμό και λύσεις αποθήκευσης δεδομένων.

Βιώσιμη ανάπτυξη με θετικό αποτύπωμα για όλους

Η υγιής οικονομική κατάσταση και η εμπιστοσύνη των αγορών στις προοπτικές της εταιρείας έχουν επιτρέψει στον Όμιλο ΔΕΗ να αυξήσει τις επενδύσεις του. Χάρη στις επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν τα προηγούμενα χρόνια και τώρα αρχίζουν να αποδίδουν αλλά και στις νέες, το EBITDA του Ομίλου αναμένεται να φτάσει τα €2,7 δισ. το 2027 και να ξεπεράσει τα €3 δισ.το 2030. Οι ΑΠΕ, το καθετοποιημένο μοντέλο, η πλήρης απολιγνιτοποίηση και η ευέλικτη παραγωγή είναι οι βασικοί συντελεστές που θα οδηγήσουν τη σημαντική αυτή άνοδο. Λειτουργώνταςπλέον σε πολλές χώρες και με ποικίλα αντικείμενα, ο Όμιλος ΔΕΗ μπορεί να εκμεταλλευτεί με τον καλύτερο τρόπο τις ευκαιρίες της πράσινης μετάβασης.

Ο Όμιλος ΔΕΗ είναι σήμερα ριζικά διαφορετικός από το 2019, με ξεκάθαρο πλάνο, εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό και φιλόδοξους στόχους για το μέλλον. Με έμφαση στη βιώσιμη ανάπτυξη, την καινοτομία και τη δημιουργία διαμοιραζόμενης ωφέλειας μεταξύ επιχείρησης και κοινωνίας, αυξάνει τον θετικό αντίκτυπο στο περιβάλλον, παραμένοντας φορέας εξέλιξης και αναπόσπαστο κομμάτι του οικονομικού και κοινωνικού ιστού σε όλες τις χώρες, όπου δραστηριοποιείται.

Τελευταία εξέλιξη ήταν η διακοπή των ρωσικών προμηθειών μέσω της Ουκρανίας στα τέλη του 2024, που μεταφράζονται σε περίπου 5% της ευρωπαϊκής κατανάλωσης. Το πρόβλημα για τη Γηραιά Ήπειρο είναι ότι ακόμα η παγκόσμια προσφορά υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) δεν έχει αυξηθεί στον επιθυμητό βαθμό και έτσι προκύπτει μια αρκετά «σφιχτή» εικόνα στην αγορά.

Έπειτα, ήρθε να προστεθεί ο φετινός χειμώνας που είναι πιο ψυχρός από τους προηγούμενους και έχει περιορίσει αρκετά τις ποσότητες στις αποθήκες αερίου της Ευρώπης. Η αγορά αντιλαμβάνεται τη στενότητα και το γεγονός ότι θα χρειαστούν σημαντικές εισαγωγές το καλοκαίρι προκειμένου να αναπληρωθούν οι αποθήκες, για αυτό και οι προθεσμιακές τιμές στο συμβόλαιο TTF είναι αρκετά αυξημένες.

Βλέπουμε, λοιπόν, ότι το πρώτο μισό του φετινού έτους αναμένεται να είναι κάπως δύσκολο. Εντούτοις, υπάρχουν και θετικές ειδήσεις που μας κάνουν να αισιοδοξούμε. Καταρχήν, παραδοσιακά την άνοιξη οι τιμές εξομαλύνονται αφού περιορίζεται η ζήτηση για ενέργεια και αποδίδουν παραπάνω οι ανανεώσιμες πηγές. Έπειτα, καθώς περνάει ο χρόνος, θα τίθενται σε λειτουργία νέες παραγωγικές μονάδες LNG σε χώρες όπως οι ΗΠΑ. Πρόκειται για τεράστιες ποσότητες που θα υπερκαλύψουν το όποιο έλλειμμα και θα φέρουν την ευρύτερη αγορά σε ένα πολύ καλύτερο σημείο ισορροπίας, πιέζοντας τις τιμές προς τα κάτω. Το πρώτο κύμα αυτού του νέου αερίου αναμένεται να γίνει διαθέσιμο εντός του β’ εξαμήνου του 2025.

Ας δούμε, όμως, και τι πράττει η κυβέρνηση σχετικά με το ενεργειακό κόστος και την προστασία των Ελλήνων καταναλωτών.

Ο πρωθυπουργός έχει δώσει έμφαση στο ότι η Πολιτεία θα προσφέρει επιδοτήσεις στους οικιακούς καταναλωτές κάθε φορά που οι τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος θα ξεπερνούν τα αποδεκτά όρια. Το ίδιο θα ισχύσει φέτος το χειμώνα και για τις επιχειρήσεις της χώρας, καθώς το ΥΠΕΝ θα εκμεταλλευτεί κάθε μέσο που έχει στη διάθεσή του για να διατηρήσει την βιωσιμότητα και την ανταγωνιστικότητά τους.

Έπειτα, υπάρχουν τα μέτρα με πιο δομικό χαρακτήρα. Το ΥΠΕΝ ξεκίνησε ήδη από πέρυσι ένα διάλογο με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή από κοινού με τις υπόλοιπες χώρες της ΝΑ Ευρώπης. Στόχος είναι εντός του 2025 να βρεθούν τομές που θα επιτρέψουν την καλύτερη λειτουργία της αγοράς και θα περιορίσουν τις επιπτώσεις από τις ελλιπείς διασυνδέσεις στην περιοχή μας.

Ταυτόχρονα, η κυβέρνηση έχει στραφεί σε εξορθολογισμό της ενεργειακής πολιτικής με γνώμονα τις πιο αποδοτικές και οικονομικές τεχνολογίες. Η επιλογή αποτυπώνεται στο αναθεωρημένο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) που αποτελεί τον οδικό χάρτη για τις επόμενες δεκαετίες. Είπαμε «όχι» σε ακριβά στοιχήματα που μπορεί να εμπλέξουν τη χώρα μας και τους καταναλωτές και να οδηγήσουν σε υψηλό κόστος. Αντιθέτως, διαθέτουμε ώριμες λύσεις, όπως είναι τα αιολικά, τα φωτοβολταϊκά και η αποθήκευση για να διανύσουμε την περίοδο ως τις αρχές της επόμενης δεκαετίας.

Στη συνέχεια, καθώς θα ωριμάζουν νέες τεχνολογίες, θα τις αξιοποιούμε κατά το δοκούν.
Αξίζει να προσθέσουμε ότι η μέχρι τώρα πορεία υπήρξε άκρως επιτυχημένη, αφού η Ελλάδα αναγνωρίζεται ευρέως ως πρωταγωνιστής στην πράσινη ενέργεια. Συνάμα, η εθνική οικονομία επωφελείται τα μέγιστα από τη μείωση των εισαγωγών ορυκτών καυσίμων και προσελκύει επενδύσεις πολλών δισεκατομμυρίων, δημιουργώντας θέσεις εργασίας.

Ταυτόχρονα, δίνουμε ώθηση στο εγχείρημα των ερευνών υδρογονανθράκων με στόχο να έχουμε την πρώτη παραγωγή φυσικού αερίου προς τα τέλη αυτής της δεκαετίας. Πρόκειται για ρεαλιστικό στόχο που δένει απόλυτα με την κλιματική μας πολιτική. Το επιχείρημα είναι πολύ απλό: Αφού αναγκαστικά θα καταναλώνουμε φυσικό αέριο τα επόμενα χρόνια μέχρι να αξιοποιηθούν πλήρως οι ΑΠΕ, ας είναι ελληνικό.

Τέλος, εκτός από τα ζητήματα υψηλής πολιτικής, μεγάλη σημασία έχουν και οι παρεμβάσεις στο επίπεδο της λιανικής αγοράς ενέργειας. Το ΥΠΕΝ έδωσε τη δυνατότητα στους καταναλωτές να επιλέξουν ανάμεσα σε διαφορετικές κατηγορίες τιμολογίων ηλεκτρικής ενέργειας, δηλαδή τα λεγόμενα χρωματιστά τιμολόγια. Ως αποτέλεσμα του νέου αυτού συστήματος και του ανταγωνισμού, παρατηρήθηκε πτώση των τελικών τιμών κατά το περσινό έτος και φιλοδοξούμε να συνεχιστεί και φέτος.

Ο καταναλωτής έχει σήμερα τη δυνατότητα να εντοπίσει είτε τα φθηνότερα προϊόντα σε μηνιαία βάση (πράσινα-κίτρινα μεταβλητά), είτε να εξασφαλίσει μια σταθερή τιμή σε βάθος 1-2 ετών με τα μπλε τιμολόγια. Μάλιστα, η αλλαγή προμηθευτή γίνεται πλέον πιο εύκολα από ποτέ μέσω του gov.gr.
Σύντομα στα παραπάνω θα προστεθεί και μια νέα κατηγορία, τα δυναμικά ή πορτοκαλί τιμολόγια. Καθώς ο ΔΕΔΔΗΕ ξεκινά τη μαζική εγκατάσταση έξυπνων μετρητών, θα μπορούμε να μετατοπίζουμε την κατανάλωσή μας σε ώρες της ημέρας με χαμηλή ή και μηδενική τιμή.

Ήδη μια πρώτη γεύση από αυτή τη νέα εμπειρία προσφέρει το αναβαθμισμένο νυχτερινό τιμολόγιο που πλέον αφορά μια μεσημβρινή και μια νυχτερινή ζώνη κατανάλωσης. Ελπίζουμε ότι οι πολίτες θα κάνουν χρήση των νέων δυνατοτήτων για να αποκομίσουν το μέγιστο όφελος.

Με αφορμή τα παραπάνω, είναι σαφές ότι πρωταρχικό μέλημα της κυβερνητικής πολιτικής είναι η εξασφάλιση ανταγωνιστικών τιμών ενέργειας στη χώρα για όλες τις κατηγορίες καταναλωτών. Το ΥΠΕΝ θεωρεί ότι ο χρόνος μετράει προς όφελός μας και σύντομα θα διαμορφωθεί μια πολύ καλύτερη κατάσταση στην αγορά με μόνιμο χαρακτήρα.

*Η Αλεξάνδρα Σδούκου είναι Υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας

Ο ορθός στόχος (σε όρους περιβαλλοντικούς, τιμών ενέργειας και απεξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα) μετάβασης σε ένα καθαρότερο ενεργειακό μείγμα, με ταυτόχρονη πιο ενεργή συμμετοχή των καταναλωτών (αυτοκατανάλωση, ενεργειακές κοινότητες, διαχείριση ζήτησης με έξυπνους μετρητές κτλ.), δυστυχώς συνοδεύτηκε από αυξημένη εξάρτηση στο ακριβό εισαγόμενο φυσικό αέριο (φ.α.) και συνακόλουθα υψηλότερες τιμές. Σε μεγάλο βαθμό αυτό συνέβη γιατί οι ευρωπαϊκές και εθνικές προσπάθειες υπήρξαν ατελείς (π.χ. δεν αναπτύχθηκαν τα δίκτυα και η αποθήκευση), ή βιαστικές (π.χ. ταχύτερη από το απαιτούμενο απεξάρτηση από τον λιγνίτη στην Ελλάδα, ή ταχεία απομάκρυνση πυρηνικών και άνθρακα με ταυτόχρονη υπερεξάρτηση από το ρωσικό φ.α. στη Γερμανία).

Β. Υψηλές Τιμές Ενέργειας: Οι αυξημένες τιμές αποτελούν σήμερα κορυφαίο πρόβλημα της Ευρώπης και της Ελλάδας, καθώς οι τιμές χονδρικής της ηλεκτρικής ενέργειας ήταν 78% υψηλότερες το 2024 σε σχέση με το 2019, ενώ σε ορισμένες αγορές όπως η ελληνική, οι τιμές έχουν υπερδιπλασιαστεί σε σχέση με το 2019. Ως αποτέλεσμα, το ποσοστό του πληθυσμού της ΕΕ που δεν μπορεί να θερμάνει επαρκώς το σπίτι του αυξήθηκε από 6,9% το 2019 σε 9,3% το 2022 και 10,6% το 2023, ενώ στη χώρα μας δυστυχώς η κατάσταση είναι πολύ χειρότερη αφού από 17,9% το 2019 έγινε 18,7% το 2022 και έφτασε σε 19,2% το 2023.

Ειδικά στη περίπτωση της χώρας μας, δεν μπορεί η Κυβέρνηση να μεταθέτει όλες τις ευθύνες στο «κακό» πλαίσιο της ΕΕ, δεδομένου άλλωστε ότι η Κυβέρνηση ενέκρινε το 2024 την τελευταία τροποποίηση του ευρωπαϊκού θεσμικού πλαισίου, που σχεδόν απαγορεύει τη λήψη εθνικών μέτρων αντιμετώπισης βραχυχρόνιων κρίσεων τιμών. Επιπλέον, η χώρα εφάρμοσε έναν άστοχο σχεδιασμό τα τελευταία χρόνια: α) ταχύτερη από το απαιτούμενο απολιγνιτοποίηση (σύμφωνα με τον ΟΗΕ η Ελλάδα ήταν η χώρα με τη μεγαλύτερη παγκοσμίως απολιγινιτοποίηση ύψους -41%, όταν για το ίδιο διάστημα, π.χ. η Γερμανία είχε -21% και η Πορτογαλία -24%, β) μεγαλύτερη εξάρτηση από το εισαγόμενο φυσικό αέριο, χωρίς κανένα ενδιαφέρον να αξιοποιήσουμε τα πλούσια ελληνικά κοιτάσματα (το 2022 ο δείκτης ενεργειακής μας εξάρτησης από το εξωτερικό ήταν 76%, ενώ της ΕΕ μόλις 62,5%), γ) έλλειψη επενδύσεων σε δίκτυα και αποθήκευση, που θα επέτρεπε τη βέλτιστη αξιοποίηση των Ανανεώσιμων Πηγών και οδήγησε σε μια αγορά που ο Διαχειριστής είναι αναγκασμένος να απορρίπτει την πλεονάζουσα φθηνή παραγωγή Ανανεώσιμων, ενώ δ) το πανάκριβο εισαγόμενο φυσικό αέριο (κυρίως υγροποιημένο) ορίζει την τιμή της χονδρικής τις περισσότερες ώρες (και ιδίως όταν αποσύρονται τα φωτοβολταϊκά, μετά το μεσημέρι).

Γ. Ενεργειακή Εξάρτηση: Όσον αφορά την εξάρτησή της Ευρώπης από έναν κυρίαρχο προμηθευτή φ.α., το 2021 η ΕΕ έφτασε να εισάγει το 45% του φ.α. από τη Ρωσία, ενώ το 2025 εκτιμάται να πέσει μόλις στο 13%. Οι προσπάθειες απεξάρτησης όμως από τη Ρωσία, δυστυχώς οδήγησαν σε νέες εξαρτήσεις, αφού λ.χ. το μερίδιο Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (ΥΦΑ) των ΗΠΑ από 6% το 2021 έφτασε στο 17% των συνολικών εισαγωγών φ.α. το 2024, ότι αυτό μπορεί να σημαίνει για την Ευρώπη λόγω της μονομέρειας πολιτικής που χαρακτηρίζει τη νέα κυβέρνηση των ΗΠΑ. Ταυτόχρονα η παραγωγή φ.α. εντός της ΕΕ μειώνεται δραστικά (από 130 bcm το 2010, σε 60 περίπου το 2019 και 35 το 2023), αυξάνοντας περαιτέρω την ενεργειακή της εξάρτηση.

Μέσα σε μια τέτοια κατάσταση ευρωπαϊκής ενεργειακής εξάρτησης και μετασχηματισμού του ενεργειακού μείγματος, που καθιστά απαραίτητο το φ.α. ως μεταβατικό καύσιμο, η ελληνική Κυβέρνηση από το 2019 «πάγωσε» τη στρατηγική αξιοποίησης των εθνικών μας υδρογονανθράκων. Για παράδειγμα, τα τελευταία χρόνια δεν προκήρυξε νέους διεθνείς διαγωνισμούς και δεν συμπεριέλαβε αναλυτικό σχεδιασμό στο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ), που πρόσφατα κατέθεσε η Ελλάδα στην ΕΕ. Εντυπωσιακό είναι ότι η απουσία στρατηγικής συνυπάρχει με την πρόσφατη εκτίμηση της αξίας των ελληνικών υδρογονανθράκων στα 250 δις ευρώ και τις προφανείς θετικές επιπτώσεις στα δημόσια έσοδα, το ασφαλιστικό σύστημα (60-70 δις σε βάθος 25ετίας), στην απασχόληση, την βιομηχανία, τις κατασκευές και ασφαλώς στη γεωστρατηγική μας αναβάθμιση. Πρόσφατα δε, μετά από μια δεκαετή περίοδο νιρβάνας, η Κυβέρνηση ευτυχώς έπραξε το αυτονόητο και νομικά υποχρεωτικό εγκρίνοντας την αίτηση της Chevron για έρευνα υδρογονανθράκων νότια της Πελοποννήσου. Σημειώνεται, όμως, ότι δεν προκηρύχθηκε διεθνής διαγωνισμός, αλλά η ίδια η Chevron ζήτησε άδεια έρευνας, αξιοποιώντας σεισμικά δεδομένα που είχαμε συλλέξει ήδη από το 2012.

Δ. Πολυπλοκότητα στην αγορά ενέργειας και καταναλωτές: Μέσα σε όλη αυτή την πολυπλοκότητα που αντιμετωπίζει ο πολίτης σήμερα, ιδίως όταν πρέπει να επιλέξει ανάμεσα σε διαφορετικά τιμολόγια, παρόχους και ενεργειακά προϊόντα (π.χ. θέρμανση με πετρέλαιο, φ.α. ή ηλεκτρισμό) υπό καθεστώς μειωμένης πληροφόρησης, ή και καταιγισμού αντικρουόμενων πληροφοριών, κατά τη γνώμη μου είναι αξιοσημείωτες οι προσπάθειες που έχει κάνει η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), για την παροχή ψηφιακών υπηρεσιών στους καταναλωτές ενέργειας (εργαλεία σύγκρισης τιμών, υποβολής παραπόνων, εξοικονόμησης ενέργειας).

Όμως, για την πραγματική αντιμετώπιση των προβλημάτων των καταναλωτών απαιτούνται σημαντικές πρωτοβουλίες τόσο σε Ενωσιακό όσο και σε εθνικό επίπεδο, που θα αφορούν κυρίως την περαιτέρω διείσδυση των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα (υπεράκτια αιολικά, ενεργειακές κοινότητες) με απεικόνιση όμως του χαμηλού κόστους παραγωγής τους στις τελικές τιμές. Προς τούτο χρειάζονται σημαντικές επενδύσεις σε δίκτυα και αποθήκευση, βελτιώσεις στο θεσμικό πλαίσιο των ΑΠΕ, συμπεριλαμβανομένου του χωροταξικού σχεδιασμού, με παράλληλη βελτίωση της λειτουργίας της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και της διασυνοριακής ρυθμιστικής εποπτείας. Παράλληλα απαιτείται να αξιοποιηθούν οι πρώτες ύλες της ΕΕ και της Ελλάδας με σεβασμό στο περιβάλλον και τις τοπικές κοινωνίες, με στόχους την ασφάλεια εφοδιασμού (ενέργειας, αλλά και πρώτων υλών χρήσιμων για την ενεργειακή και ψηφιακή μετάβαση), την συγκράτηση των τιμών και την δημιουργία εγχώριων αλυσίδων αξίας, δηλαδή τοπικής, εθνικής και ευρωπαϊκής διατηρήσιμης ανάπτυξης.

*Γιάννης Μανιάτης, Ευρωβουλευτής, Αντιπρόεδρος του κόμματος των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών και Δημοκρατών (S&D), πρ. Υπουργός Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής

Πρόσφατα έτυχε να βιώσω μια γενική εθνική διακοπή παροχής ηλεκτρικής ενέργειας μερικών ημερών σε συνθήκες χειμώνα στην Ιρλανδία. Το αποτέλεσμα ήταν πως για μερικές μέρες δεν είχαμε φωτισμό, δεν είχαμε τηλεόραση και ίντερνετ, δεν είχαμε θέρμανση, σε αρκετές περιοχές σταμάτησε η παροχή νερού γιατί δεν δούλευαν τα αντλιοστάσια, οι συγκοινωνίες επηρεάστηκαν σε σημαντικό βαθμό, καθώς φυσικά και τα σχολεία, οι υπηρεσίες, η αγορά …όλα.

Είμαστε πολύ εξαρτημένοι από την ενέργεια και ιδιαίτερα τον ηλεκτρισμό.

Και το πληρώνουμε. Και δεν εννοώ μόνο συμβολικά όταν έχουμε μπλακ άουτ.

Εννοώ πληρώνουμε τον λογαριασμό της ενέργειας και επειδή είμαστε εξαρτημένοι από αυτήν, οι τιμές ανεβαίνουν.

Η εξάρτηση κοστίζει.

Γι’ αυτό, σχεδόν δεν περνάει μέρα που να μην υπάρχει μια είδηση σχετική με τις τιμές ενέργειας.

Ας δούμε λοιπόν τι καθορίζει το κόστος της ενέργειας και τι μπορούμε να κάνουμε εμείς.

Ελπίζω να συμφωνούμε στην παρακάτω γενική κατηγοριοποίηση πηγών κόστους:

1. Κόστος διεργασιών και εξοπλισμού παραγωγής, αποθήκευσης και μεταφοράς της ενέργειας προς κατανάλωση, συμπεριλαμβανόμενου του κόστους κεφαλαίων.
2. Κόστος συνεπειών στο περιβάλλον όλων των ανωτέρω, από την έρευνα, εγκατάσταση και παραγωγή μέχρι την χρήση και απεγκατάσταση τους.
3. Κόστος ανθρώπινων «χειρισμών»

Γενικά για την πρώτη κατηγορία μπορεί να υπάρξει συμφωνία και συναίνεση για το ύψος των τιμών, έστω προσεγγιστικά. Δεν θα τσακωθούμε σε αυτό το σημείο.

Η δεύτερη κατηγορία αγνοείται επιδεικτικά, ουσιαστικά ακόμη και σήμερα και θα πούμε λίγο παρακάτω τι θα συνέβαινε αν λαμβάναμε υπόψη αυτήν την παράμετρο κόστους.

Και μένει η τρίτη κατηγορία, η οποία είναι και η «ζημιάρα» γιατί αυτή ελέγχει ουσιαστικά την τελική τιμή του προϊόντος.

Η οικονομία του πλανήτη βασίζεται σε μια αυθαίρετη αρχή: στην αρχή της προσφοράς και ζήτησης.

Η λογική πίσω από αυτήν την αρχή είναι απλή:

• κάτι που έχει ελάχιστη προσφορά και τεράστια ζήτηση (π.χ. χρυσός, διαμάντια) έχει μεγάλη τιμή/αξία
• κάτι που έχει μεγάλη προσφορά και ελάχιστη ζήτηση (π.χ. άμμος, πέτρες) έχει μικρή τιμή/αξία

Ενώ σε πρώτη ανάγνωση αυτό ακούγεται σαν να έχει μια λογική, αν το καλοσκεφθείτε θα δείτε πόσο ανοιχτό σε αυθαιρεσίες είναι.

Οι κανόνες προσδιορισμού της «προσφοράς» και της «ζήτησης» δεν υπακούν σε κάποια συγκεκριμένη επιστημονική μέθοδο, που να εγγυάται την σταθερότητα και το αναλλοίωτο των κανόνων.

Για να ξεπεραστεί αυτό, η όλη διαδικασία ντύθηκε με ένα μανδύα νομιμότητας που ονομάστηκε χρηματιστήριο. Το χρηματιστήριο ελέγχει πλέον όλη την παγκόσμια οικονομία και επομένως δεν αμφισβητούνται οι αρχές λειτουργίας του και φυσικά οι κατευθύνσεις και τα αποτελέσματα των διεργασιών του.

Και η βασική αρχή λειτουργίας του χρηματιστηρίου είναι η πρόσφορά και η ζήτηση.

Δηλαδή αναβαθμίζοντας το πλαίσιο και τον τρόπο εφαρμογής της αρχής αυτής ξεπεράστηκε η απουσία επιστημονικότητας στην λειτουργία και εφαρμογή της.

Το κέλυφος κάλυψε την επιστημονική ένδεια του περιεχομένου.

Εδώ έρχονται στο μυαλό κλασικές εκφράσεις όπως «τα ράσα δεν κάνουν τον παπά» και «ο βασιλιάς είναι γυμνός», αλλά ας δούμε αν όντως είναι έτσι.

Να σας δώσω ένα μόλις πρόσφατο παράδειγμα, μάλιστα από τον απίθανο νέο πρόεδρο των ΗΠΑ.

Κάθε φορά που ανακοινώνει νέους δασμούς το χρηματιστήριο επηρεάζεται.

Το ίδιο και κάθε φορά που τους παίρνει πίσω.

Κι αυτή η χρηματιστηριακή «επίδραση» μεταφράζεται σε δισεκατομμύρια δολάρια.

Κάποιες κακές γλώσσες τις ονομάζουν «παρέμβαση» στο χρηματιστήριο. Ακόμη πιο κακές γλώσσες εικάζουν πως κάποιοι που ήξεραν από πριν τις παρεμβάσεις του Προέδρου, είχαν τεράστια κέρδη. Τι να σας πω, οι γνώσεις μου δεν φτάνουν μέχρι εκεί. Κρίνετε μόνοι σας

Η ουσία είναι πως αυτές οι αλλαγές αφορούν άμεσα και προϊόντα ενέργειας και επομένως επηρεάζουν τις τελικές τιμές στον καταναλωτή.

Συμπερασματικά, χωρίς να έχει υπάρξει πραγματική αλλαγή στα φυσικά μεγέθη της προσφοράς και ζήτησής ενέργειας, οι τιμές ανεβοκατεβαίνουν.

Δηλαδή η αρχή της προσφοράς και ζήτησης είναι ανοιχτή σε όλων των ειδών τις παρεμβάσεις, επομένως και κακόβουλες, που δεν έχουν σχέση με το ίδιο το προϊόν αλλά τα κίνητρα ατόμων ή ομάδων ατόμων.

Ελπίζω να συμφωνούμε ότι αυτό δεν είναι και το καλύτερο σύστημα για να καθορίζεις τιμές που αφορούν δισεκατομμύριά ανθρώπους, που δεν ξέρουν ούτε πως γράφεται η λέξη χρηματιστήριο.

Και να θυμίσω ότι στην περίπτωση της ενέργειας αυτό αφορά την βιομηχανία ορυκτών, η οποία γι’ αυτά που «προσφέρει» δεν απολαμβάνει μόνο υψηλές τιμές και υπέρογκα κέρδη, αλλά και επιδοτήσεις ύψους 7 τρισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως.

Κλείστε τα μάτια σας και σκεφθείτε το νούμερο των 7 τρισεκατομμυρίων δολαρίων και μετά φανταστείτε ποιος το πληρώνει.

Πάντως όχι ο Τραμπ.

Να το ξαναπώ γιατί έχει σημασία, το νούμερο αυτό το αναφέρει ο ΔΝΤⁱ και όχι κλιματικοί ακτιβιστές αμφίβολης αξιοπιστίας, για κάποιους.

Που καταλήγουμε λοιπόν;

Πράσινα, κόκκινα, κίτρινα, μπλε, καραβάκια στο Αιγαίο τα τιμολόγια ρεύματος δεν μπορούν να προλάβουν τις αυθαιρεσίες ενός παγκόσμιου συστήματος που στηρίζεται από όλους, εκτός από την επιστήμη.

Το ότι στα δελτία ειδήσεων παρουσιάζονται το δελτίο καιρού και το δελτίο τιμών χρηματιστηρίου δεν τα εξισώσει σε αξιοπιστία.

Το δελτίο καιρού το επεξεργάζονται επιστήμονες και με βάση δεδομένα που συλλέγουν με επιστημονικές μεθόδους δορυφόροι και επίγειοι μετεωρολογικοί σταθμοί, καταλήγουν σε προγνώσεις, τις οποίες μάλιστα, σεβόμενοι την επιστήμη τους, πάντοτε εκφράζουν με πιθανότητες πραγμάτωσης.

Το μόνο επιστημονικό μέρος στο δελτίο τιμών χρηματιστηρίου είναι η χρήση μαθηματικών για την εξαγωγή τιμών, που είναι αποτελέσματα επιδιώξεων και προσδοκιών .

Επομένως, και πάντα κατά τη γνώμη μου, η τρίτη συνιστώσα του ενεργειακού κόστους που σας παρουσίασα στην αρχή είναι για διαγραφή.

Να δούμε για λίγο τη δεύτερη;

Αν ίσχυε η δεύτερη, τότε θα καταλήγαμε εύκολα στο εξής συμπέρασμα: η μόνη ενεργειακή επιλογή που εξασφαλίζει ενεργειακή αυτονομία, ανεξάντλητη ενεργειακή διαθεσιμότητα, περιβαλλοντική βιωσιμότητα, παγκόσμια πρόσβαση για όλους και φθηνές τιμές γιατί έχει μηδενικό κόστος καυσίμου είναι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Αλλά όταν ο Τραμπ εντέλει περισσότερες γεωτρήσεις υδρογονανθράκων, καταδικάζει κάθε πράσινη δραστηριότητα ως απάτη και διακηρύσσει πως δεν υφίσταται κλιματική αλλαγή, φοβάμαι πως η παραπάνω πρόταση μου δεν θα τύχει σοβαρής αντιμετώπισης.

Άρα ποιο είναι το δια ταύτα;

Αυτονομηθείτε ενεργειακά!

Όσοι μπορείτε και όπως μπορείτε.

Τοποθετήστε φωτοβολταϊκά, ηλιακό θερμοσίφωνα (είναι έγκλημα να μην έχετε), ηλεκτρικό ή υβριδικό αυτοκίνητο, μονώστε ότι μονώνετε, εξοικονομήστε ότι εξοικονομείτε, συμμετέχετε σε μια ενεργειακή κοινότητα……

Υπάρχουν συμβουλές και οδηγίες στα φιλόξενα site Greenpeace WWF και άλλων οργανώσεων.

Και κυρίως θωρακιστείτε κλιματικά, που σημαίνει κατά αρχάς ενημερωθείτε τι είναι η κλιματική κρίση και τι αναμένουμε με σιγουριά – δυστυχώς – να συμβεί.

Όχι αύριο, αλλά σίγουρα στο ορατό μέλλον.

Πάρτε την σοβαρά. Δεν θα περάσει σε λίγα χρόνια

Δεν είναι πανδημία.

Είναι χειρότερη.

Και λόγω Τραμπ θα κάνουμε βήματα πίσω……

Και πάνω από όλα κάντε υπομονή.

Τα εκατομμύρια που αλαλάζουν από αγαλλίαση που το αντισυστημικό (με ξεπερνάει η συλλογική ευφυία μας) δίδυμο Τραμπ-Μασκ έχουν τον έλεγχο των πραγμάτων, θα αλλάξουν γνώμη όταν οι συγγενείς και φίλοι τους θα πνίγονται και θα καίγονται και θα ήθελα να ελπίζω πως ούτε τα σόσιαλ μίντια του Μασκ δεν θα μπορούν να αλλοιώσουν την πραγματικότητα.

Ελπίζω……ποτέ μη λες ποτέ

Δρ. Γιάννης Τσιπουρίδης, Σύμβουλος Μηχανικός Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας

Καθηγητής Πανεπιστημίου TechnicalUniversityofMombasa (TUM), Kenya

Ερευνητής Πανεπιστημίου Strathmore University, Nairobi, Kenya 

Μέλος του Fossil Fuel Non Proliferation Treaty και του Loss and Damage Collaboration Group

Εκδότης e-mc2  (Energy Matters to Climate Change)

Εκδότης ΑΝΕΜΟλόγια

i https://www.imf.org/en/Topics/climate-change/energy-subsidies

Με στόχο τη βελτίωση της διαχείρισης της ζήτησης και τη μείωση του κόστους για τους καταναλωτές, το Υπουργείο Ενέργειας & Περιβάλλοντος προχώρησε στα απαραίτητα νομοθετήματα και υπουργικές αποφάσεις για την εισαγωγή νέων τιμολογίων που βασίζονται στη μεταβαλλόμενη τιμολόγηση της ενέργειας. Τα τιμολόγια αυτά διαχωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες, τα «διζωνικά» και τα «πορτοκαλί».

Τα «διζωνικά» τιμολόγια έρχονται να αντικαταστήσουν το παραδοσιακό «νυχτερινό» ρεύμα, που όλοι γνωρίζαμε, προσφέροντας δύο χρονικές περιόδους χαμηλότερης χρέωσης κιλοβατώρας. Κατά την χειμερινή περίοδο, οι ώρες χαμηλής χρέωσης είναι 12:00-15:00 & 02:00-05:00, ενώ κατά την θερινή περίοδο 11:00-15:00 & 02:00-04:00.

Τα «πορτοκαλί» τιμολόγια από την άλλη εισάγουν ένα δυναμικό σύστημα τιμολόγησης το οποίο είναι άμεσα συνδεδεμένο με τις τιμές που εμφανίζονται στο χρηματιστήριο ενέργειας, το οποίο όμως παρέχει την δυνατότητα έγκαιρης προειδοποίησης για περιόδους υψηλών τιμών, καθώς οι προμηθευτές θα πρέπει να ειδοποιούν τους καταναλωτές μέχρι τις 20:00 της προηγούμενης ημέρας για τις ώρες κατά τις οποίες η τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας θα υπερβαίνει τα 150€/MWh. Με αυτόν τον τρόπο οι καταναλωτές μπορούν να μειώσουν ή να προγραμματίσουν διαφορετικά τη χρήση ηλεκτρικών συσκευών, αποφεύγοντας τις ακριβές ώρες κατανάλωσης.

Κλειδί για την ομαλή και εύρυθμη εφαρμογή των νέων τιμολογίων αποτελούν οι έξυπνοι μετρητές οι οποί εγκαθίστανται με γοργούς ρυθμούς και θα επιτρέπουν στους καταναλωτές να παρακολουθούν σε πραγματικό χρόνο την κατανάλωση ενέργειας τους. Αν μπορείς να μετρήσεις κάτι, μπορείς και να το αντιληφθείς καλύτερα και με τη χρήση των έξυπνων μετρητών, οι καταναλωτές θα έχουν για πρώτη φορά τη δυνατότητα να επηρεάζουν ενεργά το ενεργειακό τους κόστος, αντί να είναι απλοί παρατηρητές των διακυμάνσεων των τιμών.

Το 2025, οι ενεργειακές αγορές διαφαίνεται πως θα παραμείνει σε υψηλές διακυμάνσεις, με τις γεωπολιτικές εξελίξεις να παίζουν καθοριστικό ρόλο στις τιμές του ρεύματος. Ωστόσο, οι καταναλωτές μπορούν με σωστό προγραμματισμό και χρήση των έξυπνων μετρητών, να διαμορφώσουν τις ενεργειακές τους ανάγκες με τρόπο που θα τους ωφελεί οικονομικά. Ο ενεργειακός τομέας αλλάζει, και μαζί του αλλάζει και θα πρέπει να αλλάξουν και οι «ενεργειακές μας συνήθειες», αν θέλουμε να βγούμε ωφελημένοι!

*Άγις Δήγκας, Επισκέπτης Καθηγητής Περιβαλλοντικής Πολιτικής στον ΕΜΠ και π. Αντιπρόεδρος του Διαχειριστή Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας – ΔΑΠΕΕΠ

Στις 8 Φεβρουαρίου 2025, η Εσθονία, η Λετονία και η Λιθουανία πραγματοποίησαν ένα ιστορικό βήμα, αποσυνδέοντας τα ηλεκτρικά τους δίκτυα από το ρωσικό σύστημα IPS/UPS και συνδέοντάς τα πλήρως με την υπόλοιπη Ευρώπη. Η κίνηση αυτή έχει μεγάλη γεωπολιτική και συμβολική σημασία, καθώς σηματοδοτεί την πλήρη ένταξή τους στο ευρωπαϊκό ηλεκτρικό δίκτυο και την ενεργειακή τους απεξάρτηση από τη Ρωσία. Η απόφαση αυτή συνάδει με τη στρατηγική της ΕΕ για ενεργειακή ανεξαρτησία και διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας.

Ωστόσο, ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας ανέδειξε τη μεγάλη εξάρτηση της Ευρώπης από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων, προκαλώντας ενεργειακή αστάθεια και αυξήσεις στις τιμές. Αυτό οδήγησε την ΕΕ στην επιτάχυνση των πολιτικών διαφοροποίησης των πηγών ενέργειας, ανάπτυξης των ανανεώσιμων τεχνολογιών και διασφάλισης ανθεκτικών ενεργειακών εφοδιασμών.

Οι πολιτικές της ΕΕ στον τομέα της ενέργειας στοχεύουν στη διασφάλιση ασφαλούς, βιώσιμης, ανταγωνιστικής και οικονομικά προσιτής ενέργειας για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις της. Παράλληλα, η Ένωση ηγείται της παγκόσμιας προσπάθειας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, επιταχύνοντας τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αντιπροσωπεύουν πλέον το 50% της συνολικής ηλεκτρικής παραγωγής στην ΕΕ, με στόχο να αυξηθεί περαιτέρω το ποσοστό αυτό τα επόμενα χρόνια. Η ηλιακή και αιολική ενέργεια είναι πλέον από τις βασικές πηγές ηλεκτρισμού, μειώνοντας την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και συμβάλλοντας στη διατήρηση των τιμών ενέργειας σε πιο σταθερά επίπεδα.

Την τρέχουσα περίοδο 2024-2029, η ΕΕ εστιάζει τις προσπάθειές της στην ενίσχυση της θέσης των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, οι οποίες καλούνται να αντιμετωπίσουν πληθώρα προκλήσεων και δομικών φραγμών. Οι πολιτικές κατευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επικεντρώνονται στις προσπάθειές για τη μείωση των τιμών ενέργειας, την ενίσχυση της ενεργειακής απόδοσης και στην ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς ενέργειας.

Στις 11 Φεβρουαρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε το πρόγραμμα εργασίας της για το 2025, στο οποίο περιγράφει τη φιλοδοξία της να τονώσει την ανταγωνιστικότητα, να αυξήσει την ασφάλεια και να ενισχύσει την οικονομική ανθεκτικότητα της ΕΕ. Οι βασικές προτεραιότητες περιλαμβάνουν την ψηφιοποίηση του ενεργειακού συστήματος, την ανάπτυξη έξυπνων δικτύων (smart grids), την κοινή προμήθεια καυσίμων και την ανάπτυξη ενός εκτεταμένου δικτύου υδρογόνου.

Η εγκατάσταση των έξυπνων δικτύων θα επιτρέψει την καλύτερη διαχείριση της ηλεκτρικής ενέργειας, τη βελτίωση της αποδοτικότητας και τη μείωση των απωλειών. Οι έξυπνοι μετρητές θα γίνουν πιο διαδεδομένοι, επιτρέποντας στους καταναλωτές να παρακολουθούν σε πραγματικό χρόνο την κατανάλωση ενέργειας. Νέες εφαρμογές και τεχνολογίες θα βοηθήσουν τα νοικοκυριά να μειώσουν τη σπατάλη ενέργειας, ενώ οι τιμολογιακές πολιτικές αναμένονται να γίνουν πιο ευέλικτες, επιτρέποντας στους καταναλωτές να επιλέγουν προγράμματα που προσαρμόζονται στις ανάγκες τους.

Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα αφορά την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, καθώς η μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης στον τομέα της στέγασης μπορεί να συμβάλει στη μείωση του συνολικού ενεργειακού κόστους. Η ανάπτυξη του Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα, της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στοχεύει στην υποστήριξη των πιο ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, των νοικοκυριών και των περιοχών που πλήττονται περισσότερο από τις επιπτώσεις της ενεργειακής μετάβασης και της κλιματικής αλλαγής. Το ταμείο δημιουργήθηκε για να χρηματοδοτήσει δράσεις, όπως στήριξη ανακαινίσεων και διευκόλυνση της πρόσβασης σε ενεργειακά αποδοτικά και οικονομικά προσιτά σπίτια, που θα βοηθήσουν στη μείωση της ενεργειακής φτώχειας και στη διασφάλιση πρόσβασης σε οικονομικά προσιτή, καθαρή και βιώσιμη ενέργεια για όλους τους πολίτες της ΕΕ.

Όμως, παρά τις προσπάθειες και πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ενεργειακή αγορά της ΕΕ εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από ανισορροπίες, οι οποίες επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα και τις τιμές καταναλωτή. Οι διακυμάνσεις στις τιμές πλήττουν ιδιαίτερα τα νοικοκυριά και τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, που αντιμετωπίζουν υψηλότερο ενεργειακό κόστος από τους ανταγωνιστές τους σε τρίτες χώρες. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ καλείται να διασφαλίσει σταθερές και προβλέψιμες τιμές ενέργειας με μικρότερο κόστος και αντιμετώπιση των σημαντικών αποκλίσεων ανάμεσα στα κράτη μέλη. Η Ελλάδα, αν και έχει σημειώσει βήματα προόδου στην ενεργειακή μετάβαση, εξακολουθεί να επηρεάζεται από τις διακυμάνσεις των διεθνών αγορών και τις αβεβαιότητες στο κόστος των καυσίμων.

Ολοκληρώνοντας, θεωρώ ότι ο νέος ενεργειακός χάρτης αναμένεται να φέρει σημαντικές αλλαγές δημιουργώντας τόσο προκλήσεις όσο και ευκαιρίες για τους καταναλωτές. Η ενεργειακή αυτονομία, οι χαμηλότερες τιμές και η στήριξη της βιώσιμης ανάπτυξης είναι πλέον στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής – και αυτό είναι κάτι που όλοι οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν, και να εκμεταλλεύονται στο έπακρο τις νέες προοπτικές και δυνατότητες, μειώνοντας το ενεργειακό τους κόστος και συμβάλλοντας σε ένα πιο βιώσιμο μέλλον.

*Δρ. Χρήστος Βασιλάκος, Διαπιστευμένος Σύμβουλος στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Επικεφαλής του γραφείου του Ευρωβουλευτή Δ. Τσιόδρα

Σχήμα 1. Μέσες ετήσιες τιμές 2024 σε αγορές επόμενης ημέρας (DAM) στις Ευρωπαϊκές χώρες
Όπως φαίνεται στο Σχήμα 1, η Ελλάδα με 100.96€ ανά MWh, βρίσκεται και φέτος ανάμεσα στις 10 ακριβότερες χώρες, στην όγδοη θέση μετά τη Μάλτα (112.21€/MWh), την Ιρλανδία (108.98€/MWh), την Ιταλία (108.52€/MWh ), τη Ρουμανία (103.50€/MWh), τη Βουλγαρία (102.56€/MWh), τη Σερβία (101.59€/MWh) και την Ουκρανία (101.57€/MWh). Ακολουθούν οι τιμές της Ουγγαρίας, Πολωνίας, Κροατίας, Σλοβακίας και Σλοβενίας. Γενικά οι τιμές της Ελλάδας βρίσκονται σε αντιστοιχία με τις τιμές των γειτονικών της χωρών, σε αντίθεση με τις τιμές στη Γερμανία (78.57€/MWh), στην Ισπανία και Πορτογαλία (63.50€/MWh) και στη Γαλλία (58.09€/MWh) που ήταν χαμηλότερες. Ο μέσος Ευρωπαϊκός όρος ήταν 82.86 €/MWh. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι τιμές DAM, αν και διαμορφώνουν σε αρκετά μεγάλο βαθμό τις τιμές στην αγορά ενέργεια δεν είναι οι μόνες, καθώς οι τελικές τιμές διαμορφώνονται και από άλλες αγορές, όπως οι προθεσμιακές και τα διμερή συμβόλαια. Οι αγορές αυτές είναι σε διαφορετικό βαθμό αναπτυγμένες στις διάφορες χώρες, π.χ. στην Ελλάδα δεν έχουν ακόμα αναπτυχθεί αρκετά.

Σχήμα 2. Μέσες ετήσιες τιμές 2021-2022-2023-2024 σε αγορές επόμενης ημέρας (DAM) σε επιλεγμένες Ευρωπαϊκές χώρες
Στο Σχήμα 2 φαίνεται η σύγκριση των μέσων ετήσιων τιμών των τελευταίων τεσσάρων χρόνων 2021-2024. όπου φαίνεται η σαφής μείωση των τιμών της αγοράς επόμενης μέρας σε αυτά τα χρόνια. Παρατηρούμε μάλιστα ότι οι τιμές του 2024 είναι σε όλες τις χώρες μικρότερες και από τις τιμές του 2021. Η ποσοστιαία μείωση της μέσης ετήσιας τιμής DAM μεταξύ 2024 και 2023 είναι για τη Γερμανία 17.80%, για την Ελλάδα 15.27%, για τη Γαλλία 40.28%, για τη Βουλγαρία 1.59% και για την Ισπανία 27.55%. Στο ίδιο διάγραμμα φαίνεται και η τιμή TTF του Φυσικού αερίου στο Χρηματιστήριο του Άμστερνταμ, η οποία ως γνωστόν επηρεάζει σημαντικά τις τιμές κλεισίματος της αγοράς επόμενης μέρας στις περισσότερες χώρες με τον τρόπο που λειτουργεί η ενιαία Ευρωπαϊκή αγορά. Παρατηρούμε την πτωτική τάση και αυτών των τιμών η οποία εξηγεί βασικά και τη μείωση των τιμών του πίνακα.

Σχήμα 3. Μέσες μηνιαίες τιμές ενέργειας στην αγορά επόμενης ημέρας (DAM) στη Βουλγαρία, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ιταλία και Ισπανία, ο Ευρωπαϊκός μέσος όρος και οι τιμές Φυσικού Αερίου (TTF).
Η σύγκριση της μέσης μηνιαίας τιμής DAM στην Ελλάδα με τον Ευρωπαϊκό μέσο όρο στο Σχήμα 3, δείχνει ότι κατά τη διάρκεια του 2024, η Ελλάδα, μαζί με τη Βουλγαρία και Ιταλία είχαν κατά κανόνα υψηλότερες τιμές κάθε μήνα. Αντίθετα, η Γερμανία, η Ισπανία και η Γαλλία εμφάνισαν τιμές χαμηλότερες του Ευρωπαϊκού μέσου όρου καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Παρατηρούμε ακόμα ότι οι τιμές του ΦΑ παρουσιάζουν μια σχετική σταθερότητα σε αντίθεση με τις τιμές του ηλεκτρισμού, οι οποίες επηρεάζονται βέβαια σε διαφορετικό βαθμό σε κάθε χώρα από το ΦΑ.

Εκτελώντας μία βασική στατιστική ανάλυση μπορούμε να υπολογίσουμε το βαθμό συσχέτισης (r: Pearson’s correlation coefficient) μεταξύ μέσων μηνιαίων τιμών TTF του ΦΑ και των μέσων μηνιαίων τιμών αγοράς επόμενης ημέρας. Παρατηρούμε ότι η Ελλάδα παρουσιάζει μεγάλο συντελεστή συσχέτισης r=72.8%. Αντίστοιχα υψηλό συντελεστή συσχέτισης έχουμε στις χώρες Μάλτα (89.8%) και Ιταλία (86.9%). Το βασικό αποτέλεσμα αυτής της εξάρτησης είναι ότι οι τιμές του ηλεκτρισμού σε αυτές τις χώρες επηρεάζονται καίρια από τις τιμές του ΦΑ και προφανώς θα εξακολουθήσουν να επηρεάζονται και το 2025 από το ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον της περιοχής, όσο αυτό συνεχίζεται. Αντιθέτως, στις Σκανδιναβικές χώρες παρατηρούμε αρνητική συσχέτιση – Νορβηγία (-62%), Σουηδία (-50%), Φινλανδία (-38.6%). Αυτό, κατά κύριο λόγο, εξηγείται από το χαμηλό μερίδιο του φυσικού αερίου στο ενεργειακό τους μείγμα και στον τρόπο που η τιμή του ΦΑ επηρεάζει τις εξαγωγές υδροηλεκτρικής ενέργειας. Σε αντίθεση με τις υπόλοιπες Ευρωπαϊκές χώρες, όπου η αύξηση της τιμής του ΦΑ οδηγεί σε αύξηση των τιμών ηλεκτρισμού, στη Σκανδιναβία οδηγεί σε αύξηση των εξαγωγών, η οποία επίσης επηρεάζει εμμέσως τις τοπικές τιμές.

Σχήμα 4. Οι ετήσιες καθαρές ροές ενέργειας σε επιλεγμένες Ευρωπαϊκές χώρες

Το 2024 η Ελλάδα έγινε για πρώτη φορά τα τελευταία χρόνια εξαγωγική, γεγονός που είναι αναμφισβήτητα θετικό. Στην ενιαία αγορά ενέργειας οι εξαγωγές ενέργειας από μια χώρα είναι ενδεικτικές χαμηλότερων τιμών ενέργειας τουλάχιστον από τις γειτονικές τους χώρες, και το αντίθετο. Στο Σχήμα 4 παρουσιάζονται οι ροές ισχύος στις διασυνδετικές γραμμές μεταξύ των χωρών. Παρατηρούμε ότι η Γαλλία και η Νορβηγία λειτούργησαν το 2024 ως καθαροί εξαγωγείς ενέργειας, ενώ η Ιταλία και η Γερμανία ήταν οι κύριοι εισαγωγείς. Η Ελλάδα εμφανίζει οριακά θετικό ισοζύγιο στις εξαγωγές, ενώ η Ουκρανία εμφανίζεται ως εισαγωγέας μικρών ποσοτήτων. Συνεπώς, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η Γερμανία και η Ιταλία είναι οι χώρες που ασκούν τη μεγαλύτερη πίεση στις Ευρωπαϊκές τιμές, οδηγώντας τις προς τα πάνω. Θα πρέπει να σημειωθεί πάντως ότι η αύξηση των εξαγωγών δε σημαίνει και μείωση των τιμών ενέργειας στη χώρα, αντιθέτως αυξάνει εμμέσως τις τιμές, αφού φτηνή ενέργεια εξάγεται. Είναι ενδιαφέρον επίσης ότι η Ελλάδα, αν και εξαγωγέας ενέργειας, παρουσιάζει υψηλότερες τιμές από τη Γερμανία, γεγονός που αναδεικνύει τη μεγάλη σημασία των διασυνδέσεων για τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς.

*Νίκος Χατζηαργυρίου, Καθηγητής ΕΜΠ, πρώην πρόεδρος και ΔΝΣ του ΔΕΔΔΗΕ

* Αρης Δημέας, Δρ. ΕΜΠ, Κύριος Ερευνητής Smart Rue

* Γιάννης Παπαγρηγοράκης, Ηλεκτρολόγος μηχανικός με ειδίκευση στις Τηλεπικοινωνίες και Πληροφορική

Δεν είναι πλέον συγκυριακή η εκτίναξη των τιμών ενέργειας που βλέπουμε σχεδόν σε όλη την Ευρώπη το τελευταίο διάστημα, υπάρχουν συγκεκριμένοι λόγοι: Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης προμήθειας κυρίως lng για τους επόμενους μήνες στον κόμβο της Ολλανδίας και μέχρι τον Νοέμβριο του 2025 δίνουν τιμές πάνω από 50 ευρώ την θερμική μεγαβατώρα. Το 2024 η μέση τιμή του φυσικού αερίου στον κόμβο της Ολλανδίας έκλεισε κάτω από τα 40 ευρώ. Η άνοδος κορυφώθηκε από τις αρχές του 2025 και λίγο μετά το κλείσιμο των ρωσικών στρόφιγγων αερίου μέσω Ουκρανίας και μόλις ο Τραμπ απείλησε την Ε.Ε. ότι θα επιβάλει δασμούς. Επιπλέον, οι δεξαμενές φυσικού αερίου επί ευρωπαϊκού εδάφους αδειάζουν ανησυχητικά με ταχύτατους ρυθμούς, όπου η αναπλήρωση τους γίνεται υπό δυσμενείς συγκυρίες με ακριβότερο αέριο (lng) έως και τρεις φορές.

Η Κίνα, η Ινδία, και άλλες χώρες της Ασίας αντλούν από τις αγορές την μερίδα του λέοντος σε αέριο, ενώ η ΕΕ ψάχνει αέριο όπως και όπου με τιμές μαύρης αγοράς. Ενδεικτικά το αμερικανικό lng μέχρι τώρα έχει κλειδώσει στις ασιατικές αγορές στα 35 ευρώ η μεγαβατώρα από το προηγούμενο καλοκαίρι και τα διαθέσιμα φορτία είναι περιορισμένα για την κάλυψη της ευρωπαϊκής αγοράς.

Εάν δεν αλλάξουν οι αιτίες που διαμορφώνουν τέτοιες αυξήσεις, είναι βέβαιο ότι από την μια τα υψηλά ασφάλιστρα γεωπολιτικού κινδύνου και από την άλλη, η συνεχιζόμενη αβεβαιότητα θα κρατούν υψηλές τις τιμές και στο ρεύμα σχεδόν για όλο το 2025. Η μεγαλύτερη ζημιά θα επέλθει κυρίως στις επιχειρήσεις και δη αυτών που είναι ενεργοβόρες.

Μια έκθεση που δημοσιεύθηκε τελευταία, δείχνει ότι μέχρι και δύο φορές πάνω από τη Γερμανία και τρεις φορές πάνω από τη Γαλλία πληρώνουν το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας οι Ελληνικές ενεργοβόρες βιομηχανίες. Το ανησυχητικό για την ανταγωνιστικότητα της εγχώριας βιομηχανίας προκύπτει από μελέτη που ανέθεσε η Ολλανδική κυβέρνηση για τη σύγκριση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας σε μεγάλες βιομηχανικές επιχειρήσεις στη Γερμανία, στη Γαλλία, στην Ολλανδία και στο Βέλγιο.

Η μελέτη λαμβάνει υπόψη της κάθε παράμετρο διαμόρφωσης της τελικής τιμής ρεύματος, όπως απαλλαγές από φόρους, τέλη, επιδοτήσεις κ.λπ. και είναι αξιοσημείωτη η πολιτική βούληση των παραπάνω χωρών για τη στήριξη των βιομηχανιών τους, που προκύπτει από τα μέτρα που έχουν λάβει για τη μείωση ενεργειακού κόστους.

Οι γερμανικές ενεργοβόρες επιχειρήσεις «δουλεύουν» με 46 ευρώ/MWh, οι γαλλικές με 32 ευρώ/MWh και οι ελληνικές με 95 ευρώ/MWh.

Με βάση τα ανωτέρω στοιχεία είναι αυτονόητο ότι τα ελληνικά βιομηχανικά προϊόντα δεν μπορούν να ανταγωνιστούν τα αντίστοιχα άλλων κρατών με ισχυρότερες οικονομίες.

Η μοναδική σωτηρία των επιχειρήσεων της χώρας από το υψηλό ενεργειακό κόστος είναι η αποδέσμευση τουλάχιστον του 80% της εμπορίας ενέργειας από το χρηματιστηριακό σύστημα διαμόρφωσης τιμών, ενώ αυτό το ποσοστό θα πρέπει να διαμορφώνει την τιμή του ρεύματος μέσω της εμπορίας ενέργειας, από προθεσμιακά συμβόλαια με κλειδωμένες τιμές για δύο ή τρία έτη, με στόχο οι πάροχοι να αγοράζουν μεγάλες ποσότητες ενέργειας και να τις διαθέτουν σε ‘’κλειδωμένους’’ εμπορικούς καταναλωτές, κάνοντας και την ανάλογη αντιστάθμιση κινδύνου. Έτσι δουλεύει η τιμολογιακή πολιτική των επιχειρήσεων στην Βόρεια και Κεντρική Ευρώπη και ειδικά με τα λεγόμενα πράσινα συμβόλαια PPAs.

Το ότι οι ΑΠΕ παράγουν ενέργεια στοχαστικά είναι δεδομένο, το ότι δεν υπάρχει ταυτοχρονισμός της ζήτησης με την παραγωγή και αυτό είναι δεδομένο, το ότι για να αποφευχθούν αστάθειες του δικτύου πάντα πρέπει να λειτουργούν σε κατάσταση standby κάποιες ακριβές θερμικές μονάδες, επίσης κι αυτό είναι δεδομένο, το ότι δεν υπάρχουν αποθηκευτικά συστήματα για να αποθηκεύεται η περίσσεια της πράσινης ενέργειας και να δίνεται τις ώρες αιχμής, είναι επίσης δεδομένο, το ότι οι ΑΠΕ δεν συμμετέχουν στο κόστος εξισορρόπησης της χονδρικής του ρεύματος, αλλά οι παραγωγοί αποζημιώνονται με πανάκριβες εγγυημένες ταρίφες από χρήματα των καταναλωτών είναι επίσης και αυτό δεδομένο.

Και μέσα σε όλα αυτά, οι μεγάλοι ρυπαντές του πλανήτη (ΗΠΑ, Κίνα, Ινδία, Ρωσία κλπ) που φτάνουν το 66% σε ρύπους, έχουν αποφασίσει απτόητα να συνεχίζουν τις εκπομπές CO2, σαν να είναι ο πλανήτης δικός τους, αλλά η οικολογικά ευαίσθητη Ευρώπη που ρυπαίνει μόνο κατά 7% και έχει δεσμευτεί να το φτάσει στο 3,5% με ένα κόστος που θα ξεπεράσει το ένα τρις εκατομμύρια ευρώ για την απανθρακοποίηση της μέχρι το 2030.

Τα δισεκατομμύρια ευρώ που θα γεμίσουν τον κουμπαρά του ταμείου Ανάκαμψης, θα παρθούν από νοικοκυριά και επιχειρήσεις μέσα από πράσινους αβάστακτους φόρους, αντιρρυπαντικά τέλη, ρήτρες συμμόρφωσης, κλπ. Ενώ η ευρωπαϊκή βιομηχανία θα καταρρέει στο πράσινο ασφυκτικό κλοιό που έχει βάλει στο λαιμό της, την ίδια στιγμή θα υπερανθεί η αμερικανική, η κινέζικη βιομηχανία και άλλων τρίτων μεγάλων κρατών.

Μαγικές λύσεις δεν υπάρχουν, η μόνη συνετή αντιμετώπιση της κατάστασης είναι η αναθεώρηση των στόχων για την πράσινη μετάβαση.

*Μιχάλης Χριστοδουλίδης, Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Αναλυτής

Με βάση τα πρόσφατα στοιχεία του ΙΕΑ (International Energy Agency), μέχρι το 2026 η κατανάλωση ενέργειας που θα απαιτηθεί από τα datacenters θα ξεπεράσει τις 1.000 τεραβατώρες, ποσότητα ενέργειας που ισούται με την ετήσια κατανάλωση της Ιαπωνίας. Επιπλέον,σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της Goldman Sachs, το GenAI και η ανάπτυξη του ΑΙ θα αυξήσουν τις ενεργειακές απαιτήσεις των datacenters κατά 160%, έως το 2030.

Παράλληλα, όλες αυτές οι νέες τεχνολογίες και υπηρεσίες που υποστηρίζονται από το ΑΙ και από σύγχρονες καινοτόμες εταιρίες, όπως η Avokado, βοηθούν τις εταιρίες, τους πελάτες και τα οικοσυστήματά τους να γίνουν πιο βιώσιμα, με ψηφιακές υπηρεσίες που μειώνουν την κατανάλωση ενέργειας και περιορίζουν τις «βρώμικες» μεταφορές, προωθούν το NetZero και την μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος, εκπαιδεύοντας παράλληλα τους ανθρώπους τους προς αυτή την κατεύθυνση.

Για να γίνουν τα παραπάνω πραγματικότητα καθοριστική θα είναι η συμβολή τόσο των datacenters, όσο και της παροχής μεγάλης υπολογιστικής ισχύος. Το μεγάλο στοίχημα εδώ είναι πώς η τεχνολογία και η AI θα συμβάλουν στη βιωσιμότητα, ενώ παράλληλα θα είναι και οι ίδιες βιώσιμες και “πράσινες”.

Το όραμα μας είναι να επιτύχουμε και τα δύο, δημιουργώντας όσο το δυνατόν περισσότερες πράσινες και βιώσιμες υποδομές για τις νέες τεχνολογίες και την ανάπτυξη του ΑΙ. Παράλληλα, θα πρέπει πια όλοι μας να έχουμε υπόψιν ότι τεχνολογία και βιωσιμότητα είναι βαθιά αλληλένδετες και αναπτύσσονται μαζί. Στόχος μας είναι οι πελάτες μας να υιοθετήσουν βιώσιμες λύσεις μέσω της τεχνολογίας και της AI, φροντίζοντας παράλληλα να διασφαλίσουμε τη δική μας βιωσιμότητα.

Η Avokado, θυγατρική της METLEN Energy & Metals, πρωτοπορεί στον μετασχηματισμό της ενεργειακής παραγωγής και κατανάλωσης, ενσωματώνοντας τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης, προηγμένης ανάλυσης δεδομένων και καινοτόμες λύσεις αιχμής. Με στρατηγική προσήλωση στην εξωστρέφεια και την ευελιξία, η Avokado προσφέρει ένα πλήρες φάσμα ενεργειακών λύσεων, διαμορφώνοντας, παράλληλα, ένα βιώσιμο ενεργειακό μέλλον, με κύρια προτεραιότητα την αειφορία, τον σεβασμό προς τον άνθρωπο και το περιβάλλον. Επενδύει, τέλος, σε καινοτομίες που ανταποκρίνονται στις σύγχρονες περιβαλλοντικές και οικονομικές προκλήσεις, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διαμόρφωση ενός υπεύθυνου και βιώσιμου ενεργειακού τοπίου.

*Δρ. Βασίλης Νικολόπουλος, CTO & co-founder, AVOKADO

Οι επανειλημμένες κυρώσεις στις εισαγωγές Ρωσικού Φυσικού Αερίου, οδήγησαν, κατά ένα σημαντικό μέρος, στην εισαγωγή Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (LNG), κυρίως Αμερικανικού, στο ενεργειακό μείγμα, αλλά σε τιμές πολλαπλάσιες από το Ρωσικό αέριο. Αυτό έχει οδηγήσει και το γενικότερο κόστος της ενέργειας (του πετρελαίου και των προϊόντων του καθώς και του ηλεκτρικού ρεύματος) σε δυσθεώρητα ύψη. 

Παράλληλα, στον απόηχο της επαναφοράς της οικονομίας μετά την πανδημία, οι μεγάλοι ενεργειακοί όμιλοι έχουν καταφέρει ελέγχοντας την αγορά, να εκτοξεύσουν τα κέρδη τους σε επίπεδα υπερδιπλάσια από τα ιστορικά τους. Στο ίδιο μήκος κύματος είναι και η κυβέρνηση, αφήνοντας ανέγγιχτα τα καρτέλ από τη μια, μαζεύοντας παράλληλα έμμεσους φόρους (ΕΦΚ και ΦΠΑ) από την άλλη. Επιπρόσθετα, ειδικά στον Ηλεκτρισμό και το Φυσικό αέριο η μεταβολή της ενέργειας σε χρηματιστηριακό προϊόν έχει δώσει την δυνατότητα απόλυτης χειραγώγησης της αγοράς, αθέμιτη κερδοσκοπία και ουρανοκατέβατα κέρδη. Αυτό ισχύει πολύ περισσότερο στην Ελλάδα που ολιγοπωλείται η αγορά της. 

Κερδοσκοπία και χειραγώγηση της αγοράς

Σήμερα, οι μεγάλοι ενεργειακοί όμιλοι έχουν καταγράψει σημαντική αύξηση των κερδών τους. Για παράδειγμα, η ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή παρουσίασε αύξηση εσόδων κατά 42.6% και καθαρή κερδοφορία κατά 45.3% το εννεάμηνο του 2024, κυρίως λόγω της αυξημένης εγκατεστημένης ισχύος.  Στην Ελλάδα, η ΔΕΗ σημείωσε αύξηση της παραγωγής κατά 44% από ΑΠΕ το ίδιο διάστημα, με την παραγωγή να ανέρχεται σε 4.8 TWh, που αντιστοιχεί στο 31% της συνολικής παραγωγής της εταιρείας.  Ωστόσο, η χειραγώγηση της αγοράς, η αθέμιτη κερδοσκοπία και η αποκόμιση υπερκερδών, ειδικά σε αγορές όπως η ελληνική, όπου επικρατούν ολιγοπωλιακές συνθήκες, είναι η νέα πραγματικότητα. 

Επιπτώσεις στην οικονομία και την κοινωνία

Όλα αυτά έχουν οδηγήσει το ενεργειακό κόστος στην Ευρώπη (στην Ελλάδα ακόμη περισσότερο) σε επίπεδα πολλαπλάσια (π.χ. στο Φυσικό αέριο πενταπλάσια) των ΗΠΑ με συνέπεια την επιτάχυνση της αποβιομηχανοποίησης της Ευρώπης και επιδείνωση της ενεργειακής φτώχειας στα νοικοκυριά. Το κλείσιμο επιχειρήσεων λόγω υπέρογκου κόστους ενέργειας είναι πλέον καθημερινό φαινόμενο. Στην Γερμανία για παράδειγμα, με την βαριά ενεργοβόρα παραγωγική βάση της, ανακοινώνονται ήδη, μεταφορές παραγωγικής δραστηριότητας. 

Η όλη κατάσταση, οδηγεί τις πιο συντηρητικές δυνάμεις να αμφισβητήσουν ακόμα και την κλιματική κρίση, παρά το ότι γίνεται όλο και πιο εμφανής και με μεγαλύτερες εξάρσεις καταστροφών και ακραίων κλιματικών φαινομένων.

Η Ευρώπη, θεωρητικά ηγέτιδα στην «πράσινη μετάβαση», φαίνεται αποσβολωμένη μπροστά στο “Drill baby, Drill” του προέδρου Trump. Η άνοδος των ακροδεξιών κυβερνήσεων σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες έρχεται να αμφισβητήσει δικαιώματα και κατακτήσεις και ταυτόχρονα να επαναπροσδιορίσει το ενεργειακό portfolio. Η αμηχανία όμως των ευρωπαϊκών ελίτ δεν γίνεται στο κενό. Έχουν προηγηθεί οι αποτυχημένες πολιτικές, που στο όνομα της πράσινης μετάβασης, οδήγησαν την μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία σε συνθήκες ενεργειακής φτώχειας και αποκλεισμού. 

Οι πολίτες όμως και οι προοδευτικές δυνάμεις δεν πρέπει να χάσουν τον κρίσιμο στόχο για την ενεργειακή δημοκρατία. Είναι δυνατή και η προστασία του περιβάλλοντος και η μείωση των τιμών.

Η Ευρώπη λοιπόν βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι με τρεις πιθανές κατευθύνσεις :

Α. Οπισθοδρόμηση  

Συνέχιση της υπάρχουσας ανεπαρκούς πολιτικής που βασίζεται μεταβατικά όλο και περισσότερο στο πανάκριβο Υγροποιημένο, κυρίως Αμερικάνικο LNG, που στην πορεία δημιουργεί νέες ενεργειακές εταιρίες με νέα υπερκέρδη ενώ το κόστος της φορτώνεται στους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις. Επίσης η επαναφορά στην υπερ-εξαρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, με ένταση της παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου, είναι η άλλη όψη του ίδιου νομίσματος. 

Β. Πρόοδος

Αναθεώρηση της ενεργειακής μετάβασης με την κοινωνία και την ευρύτερη οικονομία στο επίκεντρο (σε αντίθεση με την σημερινή επικέντρωση μόνο στις ενεργειακές εταιρίες). Έτσι ώστε η πράσινη ενεργειακή μετάβαση να είναι επιτυχής και δίκαιη. Σήμερα, ότι γίνεται, ενώ παρουσιάζεται ως «πράσινο», επί της ουσίας δεν είναι. Μεγάλα, φαραωνικά έργα ΑΠΕ, χωρίς διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες, μακριά από τις κοινωνικές ανάγκες και την μετατροπή μεγάλων περιοχών (βλέπε Αιτωλοακαρνία κα.) σε ενεργειακές αποικίες με ερημοποίηση του τόπου από το παραγωγικό ανθρώπινο δυναμικό της περιοχής. 

Συνεπώς, αυτά που θα έπρεπε να γίνουν —τόσο άμεσα όσο και στρατηγικά — και δεν έχουν γίνει είναι: 

Άμεσα, είναι απαραίτητο να παρθούν μέτρα που θα κρατήσουν την ενέργεια (τόσο στον ηλεκτρισμό όσο και τα υγρά καύσιμα) σε προσιτό επίπεδο τόσο για τους πολίτες όσο και τις επιχειρήσεις. Συγκεκριμένα:

• Πρέπει να μονιμοποιηθεί ένα σύστημα περιορισμού (στην πηγή με πλαφόν περιθωρίων κέρδους) ουρανοκατέβατων κερδών απέναντι στις εταιρείες ηλεκτρικής ενέργειας και τα διυλιστήρια. Η σημερινή τακτική των (ισχνών) επιδοτήσεων το μόνο που κάνει είναι να διατηρεί τα υπερκέρδη των μεγάλων επιχειρήσεων με χρήματα του λαού. 

• Πρέπει να επανέλθει η ΔΕΗ σε δημόσιο έλεγχο. Η ιδιωτικοποίηση της έχει φέρει ως αποτέλεσμα να μην υπάρχει κανένας απολύτως έλεγχος στις στρεβλώσεις της αγοράς. Το «αόρατο» χέρι της αγοράς που θα ρύθμιζε το ενεργειακό τοπίο, θα ήταν ανέκδοτο αν δεν ήταν εφιάλτης για τους καταναλωτές. 

• Να επιταχυνθεί η αποφασιστική στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων με επιδότηση στις επενδύσεις αυτοπαραγωγής/ αυτοκατανάλωσης, με στόχο να απεγκλωβιστούν από την ενεργειακή φτώχεια τα νοικοκυριά και ειδικά οι πιο ευάλωτοι. Η κυβέρνηση της ΝΔ επιλεγεί να στηρίζει ενεργειακές επιχειρήσεις (βλ. πρόγραμμα «Απόλλων») βάζοντας μεσάζοντα ιδιωτικές εταιρείες που έχουν σκοπό το κέρδος, αντί να στηρίζει τους ίδιους του Δήμους, τις ΔΕΥΑ, τους ΤΟΕΒ να δημιουργήσουν Ενεργειακές κοινότητες. Μόνο έτσι μπορούν να διαχέονται άμεσα τα οφέλη στην κοινωνία. 

Και ενώ θα έπρεπε εδώ και χρόνια να επιταχυνθούν οι επενδύσεις δικτύων και σε μια νέα αρχιτεκτονική πολύ-πολικών δικτύων ηλεκτρισμού που θα εξισορροπήσει την δομή κεντρικών δικτύων μεταφοράς με περιφερικά δίκτυα διανομής, με στόχο να εκμεταλλευόμαστε τις δυνατότητες αυτοπαραγωγής / αυτοκατανάλωσης (Prosumers), εκχωρούν τον ηλεκτρικό χώρο στα μεγάλα ιδιωτικά συμφέροντα. Με άλλα λόγια δεν γίνεται ο ΑΔΜΗΕ και ο ΔΕΔΔΗΕ, που έχουν μονοπωλιακή θέση και έσοδα εγγυημένα από την πολιτεία να μην κάνουν αυτά που εν τέλει η πολιτεία για την ενεργειακή μετάβαση. Και σε ορισμένες περιπτώσεις να γίνονται εμπόδιο. 

• Τέλος, είναι αδήριτη ανάγκη να μειωθεί ο ΕΦΚ στα καύσιμα στο ελάχιστο επιτρεπτό των συντελεστών της ΕΕ.

Με βάση τις παραπάνω βασικές κατευθύνσεις που χρειάζεται η χώρα, θα εξασφαλίσει και τις τρεις κρίσιμες παραμέτρους για την ενέργεια (ενεργειακή ασφάλεια, ενεργειακή συμβατότητα με το περιβάλλον και την προστασία των οικοσυστημάτων, και ενεργειακή προσιτότητα, δηλαδή ενέργεια φτηνή και προσιτή για τον πολίτη) ώστε όλοι να απολαμβάνουν τα οφέλη της και όχι οι λίγοι και πλουσιότεροι. 

Αυτοί οι παραπάνω άξονες στρατηγικής —που βρίσκονται στον αντίποδα των σημερινών κυβερνητικών επιλογών — είναι η μόνη βιώσιμη λύση για το περιβάλλον, την οικονομία, την κοινωνία και τις επόμενες γενιές. 

*Μίλτος Ζαμπάρας, Βουλευτής Αιτωλοακαρνανίας, Τομεάρχης Περιβάλλοντος και Ενέργειας ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ