cosmote books logo

Με μια ματιά..

Το "blame game" του ΔΝΤ και τα γεωπολιτικά παιχνίδια με την Ελλάδα

Το "blame game" του ΔΝΤ και τα γεωπολιτικά παιχνίδια με την Ελλάδα

Από το 2012, όταν ο επικεφαλής οικονομολόγος του Ολιβιέ Μπλανσάρ είχε μιλήσει για τους "λάθος πολλαπλασιαστές", αποδεχόμενος τις εσφαλμένες προβλέψεις του για την πορεία του ελληνικού προγράμματος διάσωσης, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έγινε αισθητά πιο φειδωλό σε ανάλογες παραδοχές.

Τις περισσότερες φορές και μόνο κατόπιν δημοσιογραφικών ερωτήσεων οι επικεφαλής του ΔΝΤ μιλούν περισσότερο για την αδυναμία να εφαρμοστούν γενικευμένες μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα, αν και σπανίως διευκρινίζουν τι είδους είναι αυτές οι μεταρρυθμίσεις.

Το τελευταίο διάστημα, όμως, κάτι αλλάζει. Το ΔΝΤ έγινε...λαλίστατο.

Συχνά πυκνά επισημαίνει τα λάθη στο ελληνικό πρόγραμμα -με μία ευδιάκριτη αν και όχι ισχυρή δόση αυτοκριτικής- και ακόμα συχνότερα τονίζει την ανάγκη απομείωσης του ελληνικού χρέους και μάλιστα με τρόπο που εκνευρίζει τον Βόλφγκανγκ Σόϊμπλε που δεν θέλει να ακούσει κάτι τέτοιο, τουλάχιστον όχι πριν τις γερμανικές εκλογές σε περίπου ένα χρόνο από σήμερα.

Με νεότερες, λοιπόν, δηλώσεις της η γενική διευθύντρια του ΔΝΤ Κριστίν Λαγκάρντ, διαχωρίζει τα τρία επιτυχημένα προγράμματα (Ιρλανδίας, Πορτογαλίας και Κύπρου) από αυτό της Ελλάδος, αναγνωρίζοντας ότι η Ελλάδα αποτελεί «ειδική περίπτωση».

Με δήλωση της, υποστηρίζει ότι: «Η Ελλάδα έθεσε πρόσθετες και μοναδικές προκλήσεις. Με απαράμιλλη διεθνή στήριξη, η χώρα προχώρησε σε μία αξιοσημείωτη δημοσιονομική προσαρμογή. Ωστόσο η χώρα επλήγη σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι οι άλλες χώρες εξαιτίας των αντιδράσεων που εκδηλώθηκαν από οργανωμένα συμφέροντα, από σοβαρά προβλήματα εφαρμογής του προγράμματος, καθώς και από τις επαναλαμβανόμενες πολιτικές κρίσεις. Τα παραπάνω οδήγησαν σε πολλαπλές κρίσεις, υπονομεύοντας έτσι την εμπιστοσύνη προς τη χώρα, αφήνοντας τον φόβο του Grexit να επικρέμεται. Όλα αυτά είχαν ως αποτέλεσμα η ύφεση στη χώρα να είναι πολύ βαθύτερη σε σχέση με τις αρχικές προβλέψεις του Προγράμματος».

Η Λαγκάρντ αναγνωρίζει ότι κανένα από αυτά τα εμπόδια που προέκυψαν κατά την εφαρμογή του Προγράμματος δεν είχε προβλεφθεί εκ των προτέρων, με αποτέλεσμα το πρώτο πρόγραμμα να αποδειχθεί εξαιρετικά αισιόδοξο. «Παρά ταύτα η Ελλάδα παρέμεινε μέλος της ζώνης του ευρώ, επιτυγχάνοντας έτσι τον βασικό στόχο που είχε τεθεί εξ αρχής, τόσο από την ίδια τη χώρα όσο και από τα υπόλοιπα μέλη της ευρωζώνης».

Η ελάφρυνση χρέους του 2012 δεν αρκεί

Η Έκθεση υποστηρίζει ότι η Ελλάδα ωφελήθηκε από τη σημαντική ελάφρυνση του Δημοσίου Χρέους το 2012 (με το γνωστό PSI) , καθώς και την αναχρηματοδότηση με πολύ ευνοϊκούς όρους από τους επίσημους πιστωτές της και το ΔΝΤ. Επαναλαμβάνει δε την έκκληση του Ταμείου για περαιτέρω ελάφρυνση του χρέους, ενώ σημειώνει ότι η κατ΄ εξαίρεση χρηματοδότηση από το Ταμείο του ελληνικού Προγράμματος, παρόλο που εκτιμούσε ότι το Δημόσιο Χρέος της χώρας δεν είναι βιώσιμο, έγινε προκειμένου να αποσοβηθεί ο υψηλός κίνδυνος μετάδοσης της κρίσης.

Τέλος, με δεδομένη την εμπειρία από τη συμμετοχή του στην τρόικα, το ΔΝΤ αναφέρει ότι βρίσκεται σε εξέλιξη η αναμόρφωση του θεσμικού πλαισίου για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της συνεργασίας του Ταμείου με τις περιφερειακές συμφωνίες χρηματοδότησης.

Η έκθεση αξιολόγησης του ΔΝΤ τα λέει όλα...

Όπως αναφέρει σε ένα εκτενές ρεπορτάζ -το οποίο παραθέτουμε- ο ανταποκριτής ελληνικών ΜΜΕ στην Ουάσιγκτον και βαθύς γνώστης των ισορροπιών στο ΔΝΤ Μιχάλης Ιγνατίου, οι αξιωματούχοι του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου απετυχαν να προβλεψουν την ελληνικη κριση στο πραγματικό μεγεθος της, τους μήνες πριν από τον Μάιο του 2010, με αποτέλεσμα να γίνουν σοβαρότατα λάθη και «παρανομίες», και να παραβιαστεί και αυτό το καταστατικό του ΔΝΤ με αφανείς και περίεργες διαδικασίες, για να ενταχθεί η Ελλάδα στον σκληρό μηχανισμό του Ταμείου και των Ευρωπαίων. Η έκθεση του του Ανεξάρτητου Γραφείου Αξιολόγησης (Independent Evaluation Office-IEO), είναι μία ισχυρότατη απόδειξη πως η χώρα μας οδηγήθηκε στο Μνημόνιο, αντί να ενεργοποιηθούν άλλες διεργασίες που θα έσωζαν την οικονομία και θα τερμάτιζαν μία οικονομική κρίση που διαρκεί μέχρι σήμερα. Συνοδεύεται από 14 άλλα κείμενα, τα οποία ρίχνουν φως στην ελληνική οικονομική τραγωδία.

Είναι ξεκάθαρο ότι για την κατάσταση της οικονομίας φέρουν βαρύτατες ευθύνες οι Ελληνες πολιτικοί. Στη συνέχεια την αποτελείωσαν τα άθλια Προγράμματα των δανειστών. Στην έκθεση αναφέρεται ότι πριν ακομη αποφασιστει επίσημα η συμμετοχη του Ταμείου στο λεγόμενο Ελληνικό Πρόγραμμα, οι αξιωματούχοι του ειχαν καταληξει στο πολύ ορθό συμπέρασμα οτι το ελληνικό χρέος δεν ήταν βιωσιμο. Αναφέρουν ακόμα ότι «διέγνωσαν» τη μεγαλη πιθανοτητα να μην είναι βιώσιμο ακομη και αν η τοτε κυβέρνηση εφαρμοζε κατα γραμμα το προγραμμα, το οποίο βεβαίως τότε χαρακτηρίστηκε «ελαφρύ». Σημειώνεται ότι οι αξιωματούχοι του ΔΝΤ δέχθηκαν ασφυκτικη πιεση Από τους Ευρωπαίους εταίρους της Ελλάδας, οι οποίοι είχαν αποφασισει οτι δεν θα προχωρουσαν σε αναδιαρθρωση του χρεους. Σημειώνουμε ότι με τη θέση αυτή ταυτίστηκε και η τότε ελληνική κυβέρνηση του κ. Γεωργίου Παπανδρέου, η οποία δεν ζήτησε -ως όφειλε- την αναδιάρθρωση του χρέους. Μετά τα παραπάνω, το Ταμειο, του οποίου ηγείτο ο Ντομινικ Στρος Καν, αποφάσισε επιλέγοντας αδιαφανείς διαδικασίες να τροποιποιήσει το δευτερο απο τα τέσσερα κριτήρια που προεβλεπαν την δυνατοτητα παροχης ειδικης χρηματοδοτησης. Οι συντάκτες της εκθεσης γράφουν ότι η διαδικασια τροποιησης των κανονισμων του ΔΝΤ παρεκλινε σημαντικα απο τις συνηθεις πρακτικες του Διεθνούς Οργανισμου. Για να πούμε τα πράγματα με το όνομα τους, επρόκειτο περί μίας απάτης για να παραβιαστεί το Καταστατικό και να δοθούν τα δανεικά στην Ελλάδα. Στην επίμαχη συνεδρίαση παραβρέθηκε και ο νομικός σύμβουλος του Ταμείου που φαίνεται να «μαγείρεψε» την απάτη, εκτελώντας βεβαίως εντολές. Απουσίασε ο Στρος Καν, ενώ πρόηδρευσε ο τότε αντιπρόεδρος Τζον Λίπσκι.

Σύμφωνα με την έκθεση, μέλη του διοικητικού συμβουλίου του ΔΝΤ ανέφεραν στους ερευνητές του IEO ότι η τροποποίηση αυτή ηταν κρυμμενη μεσα σε μια προταση για να μην γινει ευκολα αντιληπτη. Διαβάζοντας ο αναγνώστης την έκθεση εύκολα αντιλαμβάνεται ότι η γενική διεύθυνση του Ταμείου και τα στελέχη που γνώριζαν δεν ενημερωσαν με επάρκεια τα μέλη του Δ.Σ. για τους πραγματικους κινδυνους που θα προεκυπταν απο την απουσία του βασικού στοιχείου των προγραμμάτων, που είναι η βιωσιμοτητα του χρέους. Σε αυτό το πλαισιο -και με την λογικη οτι ο μονος τροπος για να τετραγωνιστη ο κυκλος ηταν η ειδικη χρηματοδοτηση- εγκριθηκε η συμμετοχη του ΔΝΤ στο Ελληνικό Πρόγραμμα, με ποσό μεγαλυτερο που εχει δοθει ποτε σε χωρα σε σχεση παντα με το ποσοστο συμμετοχης του στο Ταμειο. Ηταν τοτε, που οπως αναφερεται χαρακτηριστικα στην έκθεση, το τραίνο της αναδιάρθρωσης είχε ηδη αναχωρησει. Σημειώνουμε ότι το παιγνίδι για την Ελλάδα χάθηκε από τη στιγμή που το Ταμείο δέχθηκε να καλύψει τους Ευρωπαίους στο θέμα της αναδιάρθρωσης και ο κ. Παπανδρέου σιώπησε φοβούμενος τους Γερμανούς της κ. Μέρκελ και τους Γάλλους του κ. Σαρκοζί. Το Ανεξάρτητο Γραφείο Αξιολόγησης και μέσω αυτού το ΔΝΤ, καταγράφει για πρώτη φορά λεπτομέρειες των όσων συνέβησαν τους πρώτους μήνες του 2010 όταν η Ελλάδα όδευε (υποτίθεται) στην χρεοκοπία, και προς το Μνημόνιο. Επίσης καταγράφονται και δημοσιοποιούνται τα λαθη που έγιναν για την αντιμετωπιση της ελληνικης κρισης χρέους το 2010, και από τα οποία φαίνονται οι λάθος εκτιμησεις, προβλεψεις, και υποθεσεις. Γίνονται αναφορά στις αδικαιολόγητες υποχωρησεις που έγιναν εναντι των Ευρωπαιων ειδικά σε σχεση με την αναδιάρθρωση του χρεους που τελικά οδηγησαν την ελληνικη οικονομια σε συρρικνωση μεγαλυτερη απ’ ότι μπορουσε κανεις να φανταστει. ‘Ηταν μία σειρά ηθελημένων λαθών και παραλείψεων, που αποδείχθηκε ότι δεν στόχευαν στη σωτηρία της ελληνικής οικονομίας, αλλά του δημιουργήματος της Ευρωζώνης, που στην ουσία προκάλεσε και τα προβλήματα.

Η γενική διευθύντρια του ΔΝΤ Κριστιν Λαγκαρντ, που τότε ήταν η υπουργός Οικονομικών της Γαλλίας, ουσιαστικά παραδεχεται οτι η συμμετοχή του ΔΝΤ στα προγράμματα της Ευρωζώνης είχε περιορισμένη επιτυχία. Επισης παραδεχεται ξακάθαρα οτι η συμμετοχη του Ταμειου στο Ελληνικο Προγραμμα βοηθησε στην αποτροπη διαχυσης της κρισης σε άλλες χώρες της ζώνης του Ευρώ, και επίσης δέχεται ότι κερδήθηκε χρόνος για να δημιουργηθούν οι μηχανισμοι προστασίας της Ευρωζωνης και το θεσμικο πλασιο αντιμετωπισης τετοιων καταστασεων. Με λίγα λόγια, όλα αυτά έγιναν στην πλάτη της Ελλάδας και του ελληνικού με την ανοχή των ελληνικών κυβερνήσεων. Παραδέχεται επίσης ότι η Ελλαδα ηταν ειδικη περιπτωση, σημειώνει οτι οι αρχικοί στόχοι αναφορικά με την αναπτυξη και την «ιδιοκτησια» του προγραμματος, αποδείχθηκαν υπερβολικά αισιόδοξοι, και τονίζει οτι το Προγραμμα χαρακτηριστηκε από πολλαπλές πολιτικές κρίσεις, απο παρεμβασεις οργανωμένων συμφέροντων και από σοβαρότατα προβλήματα εφαρμογής. Επιρρίπτει, δηλαδή, τις μεγαλύτερες ευθύνες στις ελληνικές κυβερνήσεις, τα συνδικάτα, αλλά και σε επιχειρηματικά συμφέροντα. Ολα αυτά, τονίζεται, σε συνδυασμό με την τεραστια κριση εμπιστοσυνης και τα συνεχη σεναρια Grexit, τελικά οδήγησαν σε συρρίκνωση της οικονομίας πολύ βαθύτερη από την αναμενόμενη. Η κ. Λαγκάρντ αναφέρει ότι το ΔΝΤ εχει κανει πολλαπλες εσωτερικες αξιολογησεις και εχει πια προσαρμοσει τα προγραμματα του αναλογως. Αναφέρει την αλλαγη των δημοσιονομικων πολλαπλασιαστων. Επίσης σημειώνει ότι το Ταμείο αντιμετωπιζει με μεγαλυτερο ρεαλισμο την δυνατοτητα και τον ρυθμο των διαρθρωτικων αλλαγων.

Με βάση την έκθεση του ΙΕΟ, τις δηλώσεις της κ. Λαγκάρντ, και τα 14 συνοδευτικά κείμενα, τα συμπεράσματα είναι τα εξής:

-Υπερεκτιμήθηκε η δυνατοτητα της Ελλαδος να προχωρησει σε σκληρη δημοσιονομικη προσαρμογη, την οποία οι συντακτες της εκθεσης χαρακτηριζουν ασυνηθιστη, σε τοσο μικρο χρονικο διαστημα. Η υπόθεση που έκαναν τα στελέχη του Ταμείου ότι η Ελλαδα θα μπορουσε να επιστρεψει στις αγορες στα μεσα του 2012 αποδειχθηκε λανθασμενη.

-Σημειώνεται ότι υποτιμηθηκαν οι βαρυτατες συνεπειες της εσωτερικης υποτιμησης, αποδείχθηκε εκτός πραγματικότητας ο στοχος για την αποδοτικοτητα των ιδιωτικοποιησεων, ενω και η προσαρμογη δεν κατανεμηθηκε ισομερως και δικαια σε ολα τα στρωματα της κοινωνιας.

-Τα στελέχη του ΔΝΤ παραδέχονται εκ των υστέρων οτι αν οι υποθεσεις τοτε ηταν πιο ρεαλιστικες μπορει να ειχαν γινει χειροτερες οι προβλεψεις για το χρεος αλλα θα ειχε ανοιξει ο δρομος για την παροχη εναλλακτικων λυσεων.

-Οι συντακτες της έκθεσης αναφερουν οτι το προγραμμα απο την αρχη ειχε τεραστιο ρισκο, η προκληση ηταν τιτανια και η αποφαση για συμμετοχη στο Ελληνικο Προγραμμα ήταν για ΔΝΤ μια περιπετεια διχως προηγουμενο. Από την αρχή εσωτερικα εγγραφα του Ταμειου αποκαλύπτουν οτι το Προγραμμα ηταν εύθραυστο και περιορισμένες οι πιθανοτητες επιτυχιας.

-Παρ’ όλα αυτα στο ΔΝΤ προχωρησαν σε τροποποιηση του προγραμματος 18 μηνες απο την εναρξη του και όχι απο την πρωτη στιγμη όταν αντιλήφθηκαν ότι δεν οδηγεί πουθενά.

-‘Ένα άλλο συμπέρασμα είναι ότι το μεγεθος της δημοσιονομικης προσαρμογης που απαιτηθηκε απο την Ελλαδα χαρακτηριζεται πρωτοφανες για τα διεθνη αλλα και για ολα τα ιστορικα δεδομενα. H αθροιστική ύφεση που καταγραφηκε στην Ελλαδα ηταν πρωτοφανής για τις χώρες στις οποιες εχει δανεισει το ΔΝΤ αλλα και οι λαθος εκτιμησεις για την αναπτυξη ηταν υπερβολικα μεγαλες.

Και τώρα τι;

Το ΔΝΤ γνωρίζει πως έφτασε η ύστατη ώρα για το ελληνικό πρόγραμμα. Ο στόχος του πρωτογενούς πλεονάσματος 3,5% για το 2018 είναι, θεωρεί, ένα ανέφικτος στόχος αλλά ακόμα κι αν σταθεί εφικτός δεν μπορεί επ΄ ουδενί να σταθεροποιηθεί για αρκετά χρόνια μετά. Η βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους είναι ένα τεράστιο ζήτημα που θα υπονομεύει την σταθερότητα της ελληνικής οικονομίας και ως εκ τούτου η ελάφρυνση του χρέους είναι λυδία λίθος.

Αρκετοί αναζητούν τους λόγους γιατί το ΔΝΤ γίνεται τώρα πιο "επιθετικό" και πιέζει τη Γερμανία. Οι γνωρίζοντες τις ισορροπίες λένε πως συντρέχουν πλέον πολύ σοβαρότεροι λόγοι απ΄ ότι πριν ένα χρόνο.

Το Brexit έχει αποδομήσει την Ευρωζώνη σε τέτοιο βαθμό που οιαδήποτε αναταραχή μπορεί να προκαλέσει τσουνάμι εξελίξεων. Η Ελλάδα, η Ισπανία, η Πορτογαλία γίνονται πλέον αθροιστικά παράμετροι που πρέπει να ελεγχθούν με σύνεση ώστε να μην εξελιχθούν σε "παράφρονα μεταβλητή" του συστήματος.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αναλάβει δράση και η παρέμβασή τους στο ΔΝΤ είναι τώρα ευδιάκριτη. Μπορεί να μην βάζουν χρήματα στο ελληνικό πρόγραμμα ελέγχουν όμως πολιτικά το ΔΝΤ και κυρίως αντιλαμβάνονται πως μετά όσα συνέβησαν στην Τουρκία και με το μέτωπο της Συρίας ανοικτό δεν συμφέρει σε κανέναν να παραμένει ανοικτό το ελληνικό ζήτημα. Όταν ο Τζακ Λιου έλεγε από την Αθήνα ότι η Ελλάδα πρέπει να επιστρέψει στην ευημερία αυτό επί της ουσίας σημαίνει να επιστρέψει στη γεωπολιτική σταθερότητα ώστε να μπορεί να παίξει αξιόπιστα τον ρόλο του συμμάχου στο ΝΑΤΟ και του προπυργίου των αμερικανικών συμφερόντων στην περιοχή.

Η κυβέρνηση του Αλέξη Τσίπρα γνωρίζει πολύ καλά πως ο αμερικανικός παράγοντας ίσως αποβεί καταλύτης των εξελίξεων. Ενώ η κυβέρνηση του Αντώνη Σαμαρά προσδέθηκε απολύτως στο γερμανικό άρμα, ο Αλέξης Τσίπρας επιχείρησε να ισορροπήσει μεταξύ Βερολίνου και ΟΥάσιγκτον και, πλέον, στρέφεται περισσότερο στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία δίχως, όμως, να εγκαταλείπει στην σε δύσκολη θέση ευρισκόμενη Άνγκελα Μέρκελ. Γνωρίζει πως όσο ο Βόλφγκανγκ Σόϊμπλε είναι πολιτικά "ζωντανός" μπορεί να του δημιουργήσει προβλήματα. Όμως ο κύβος ερρίφθη και τους επόμενους μήνες ο αμερικανικός βραχίονας -αυτονόμως και δια του ΔΝΤ- θα αναλάβει εντονότερα δράση.

 

 

Πίσω στην κορυφή