cosmote books logo

ΕΕ-ΔΝΤ-Αθήνα: Η ώρα της κρίσης για πλεονάσματα και χρέος

Στην κρισιμότερη, ίσως, καμπή της μνημονιακής ιστορίας των τελευταίων έξι ετών φθάνουν οι σχέσεις μεταξύ των πλευρών που εμπλέκονται στο κατά κοινή ομολογία μη επιτυχημένο ελληνικό πρόγραμμα.

Ποιος φταίει για τα αποτελέσματα; Οι απόψεις ποικίλουν. Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και Ευρωπαίοι (κατά κύριο λόγο οι Γερμανοί) ψελλίζουν επιχειρήματα αυτοκριτικής για την "αρχιτεκτονική" του προγράμματος και κάποιες λανθασμένες προβλέψεις, όμως κατά κύριο λόγο επιρρίπτουν ευθύνες στις ελληνικές κυβερνήσεις για ατολμία στις μεταρρυθμίσεις. Η κυβέρνηση και ουδέτεροι αναλυτές, αλλά ως ένα βαθμό και η Κομισιόν επισημαίνουν πως όλα ξεκίνησαν λάθος και πορεύτηκαν στρεβλά. Η μη αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους το 2010, η υπονόμευση του προγράμματος με δηλώσεις που έδειχναν τον δρόμο του Grexit, οι λανθασμένες προβλέψεις για την ύφεση και την ανεργία και πολλά άλλα συνθέτουν το παζλ της αποτυχίας του προγράμματος.

Τώρα τα πράγματα έχουν φθάσει στο κρισιμότερο σημείο καθώς οι πιέσεις του ΔΝΤ οδηγούν στο δίλημμα: θα προχωρήσει το πρόγραμμα με φαραωνικές προβλέψεις που δύσκολα επιτυγχάνονται και χωρίς τη συμμετοχή του Ταμείου ή θα γίνουν αποδεκτές οι απαιτήσεις του τελευταίου για το χρέος και τα πλεονάσματα κάτι που θα σημάνει την ουσιώδη μεταστροφή του Βερολίνου;

Ο άτυπος διάλογος που διεξάγεται τα τελευταία 24ωρα για την Ελληνική Οικονομία μεταξύ Ευρωπαϊκών Θεσμών και ΔΝΤ, δείχνει ότι για ακόμα μια φορά στην Ουάσιγκτον θα γίνει ένα σκληρό παζάρι προκειμένου να αποφασιστεί η τύχη της δεύτερης αξιολόγησης και του Ελληνικού προγράμματος.

Όπως και λίγες ημέρες πριν τη σύνοδο της περασμένης άνοιξης, έτσι και τώρα όλες οι πλευρές καταστρώνουν τα σχέδια τους προκειμένου να κάτσουν στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης προετοιμασμένοι.

Με τις δηλώσεις τους τα τελευταία 24ωρα οι Ευρωπαίοι και με την έκθεση για την παγκόσμια Οικονομία το Ταμείο, ξεκαθάρισαν ότι και οι δύο πλευρές δεν έχουν μετακινηθεί εκατοστό από τις ήδη γνωστές τους θέσεις. Με βάση αυτές θα κλιθούν να αποφασίσουν ποια στάση θα κρατήσουν οι δανειστές κατά τη διάρκεια της δεύτερης αξιολόγησης η οποία αναμένεται να ξεκινήσει σε μερικές ημέρες.

Αποτέλεσμα εικόνας για Lagarde Schauble

Η Ευρωπαίοι προσέρχονται με τη διατυπωμένη εδώ καιρό θέση για πιστή τήρηση του προγράμματος που συμφώνησαν με την Κυβέρνηση το καλοκαίρι του 2015. Αυτό σημαίνει ότι πέρα από τις διαπραγματεύσεις για την επίτευξη των στόχων του προγράμματος οι Ευρωπαίοι δανειστές δεν επιθυμούν να ανοίξουν καμία συζήτηση επαναδιαπραγμάτευσης των στόχων του πλεονάσματος, όπως και για τη μακροπρόθεσμη ρύθμιση του Ελληνικού χρέους.

Ο σκληρός Βόλφγκανγκ Σόιμπλε εν μέσω προεκλογικής περιόδου στο Βερολίνο, σε συνδυασμό με την «ωρολογιακή βόμβα» της Deutsche Bank και του μεταναστευτικού, το τελευταίο που θέλει είναι να εμφανιστεί στο εκλογικό του κοινό ότι ετοιμάζεται να κάνει ένα δώρο στην Ελλάδα, επαναδιαπραγματευόμενος το πρόγραμμα που εμφάνισε πριν από ένα χρόνο σαν λάφυρο στον Γερμανικό λαό.

Την ίδια στιγμή όμως θα πρέπει να λύσει και το γρίφο της παραμονής του ΔΝΤ στο Ελληνικό πρόγραμμα, κάτι που υποσχέθηκε στην κοινοβουλευτική ομάδα του κόμματος του προκειμένου να ψηφιστεί από τη Γερμανική Βουλή το τρίτο Ελληνικό μνημόνιο.

Η λύση του γρίφου όμως δεν είναι καθόλου εύκολη καθώς το Ταμείο βάζοντας τα ως προϋπόθεση για την παραμονή του επιμένει να φέρνει στο τραπέζι τα δύο θέματα που ο κ. Σόιμπλε αρνείται να συζητήσει.

Σε αυτό το πλαίσιο τις τελευταίες 15 ημέρες το ΔΝΤ κλιμακώνοντας την ένταση, ζητά μετ' επιτάσεως λύση στο χρέος και επαναδιαπραγμάτευση των στόχων του πρωτογενούς πλεονάσματος, προκειμένου το πρόγραμμα να καταστεί βιώσιμο και το Ταμείο να παραμείνει στην Ελλάδα.

Κατά την εαρινή σύνοδο του ΔΝΤ, όπου και εκεί το Ταμείο έβαλε τα ίδια ζητήματα, η αντίσταση του κάμφθηκε κατά τη διάρκεια του «Ουάσιγκτον Γκρούπ» με αντάλλαγμα την πρόβλεψη της εφαρμογής του δημοσιονομικού «κόφτη» εφόσον δεν επιτευχθούν οι στόχοι του πλεονάσματος. Αυτή τη φορά και με δεδομένο ότι οι Ευρωπαίοι δεν θα υποχωρήσουν στο ζήτημα του χρέους, το Ταμείο επαναφέρει στο τραπέζι, μεταξύ άλλων, το Ασφαλιστικό ζητώντας και νέες περικοπές στις συντάξεις.

Εν μέσω αυτού του κλίματος η Αθήνα βλέπει ότι οι παραδοσιακοί της σύμμαχοι στην Κομισιόν έχουν αποδυναμωθεί, εξαιτίας κυρίως των ισορροπιών που θα πρέπει να κρατήσουν οι Βρυξέλλες εν όψει των εκλογών που υπάρχουν μπροστά.

Σε αυτό το κλίμα κύκλοι του υπουργείου Οικονομικών αναφέρουν ότι «η μόνιμη διαφορά ανάμεσα σε ΔΝΤ και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς παραμένει το χρέος και τα πρωτογενή πλεονάσματα» και υπενθυμίζουν: «Το ΔΝΤ επέμενε ότι με τα μέτρα που πήρε η ελληνική κυβέρνηση δεν είναι εφικτό να έχουμε πλεόνασμα 3,5% το 2018 και ζητούσε και άλλα μέτρα τα οποία ουδέποτε και πάρθηκαν, καθώς υποστήριζε ότι με αυτά τα μέτρα (σ.σ που έχον συμφωνηθεί) η Ελλάδα θα είχε πλεονάσματα έως 1,5%».

Με πληροφορίες από το thehuffingtonpost.gr

Διαβάστε...

Αυξήθηκε το χρέος της Γαλλίας- Νέος πονοκέφαλος για τον Ολάντ

Στο 98,4% του ΑΕΠ αυξήθηκε το δημόσιο χρέος της Γαλλίας, στο β’ τρίμηνο του 2016, σημειώνοντας άνοδο της τάξης των 31,7 δισ. Ευρώ, επίπεδο υψηλότερο σε σχέση με αυτό που αναμένει η κυβέρνηση μέχρι το τέλος του έτους.

Το δημόσιο χρέος της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας της ευρωζώνης το οποίο παρουσιάστηκε την Τετάρτη από το υπουργείο Οικονομικών, προβλέπει ότι το χρέος θα διαμορφωθεί στο 96,1% του ΑΕΠ στο τέλος του έτους, μειωμένο ελαφρώς από το 96,2% που καταγράφηκε το 2015.

Η κρατική συνεισφορά στο χρέος αυξήθηκε κατά 29,8 δισεκατομμύρια ευρώ για την αυτήν περίοδο. Την ίδια περίοδο η συμβολή του χρέους των ταμείων κοινωνικής ασφάλισης, αυξήθηκε κατά 2,3 δισεκατομμύρια ευρώ.

Διαβάστε...

Η διελκυστίνδα του χρέους μεταξύ Σόϊμπλε και ΔΝΤ

Με τον Βόλφγκανγκ Σόϊμπλε να "βάζει πάγο" στην έναρξη οιασδήποτε συζήτησης για ουσιαστική ελάφρυνση του χρέους και να παραπέμπει στην "θολή" απόφαση του Eurogroup του Μαϊου και -από την άλλη- με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο να επιμένει για "εδώ και τώρα" λύση, η κυβέρνηση του Αλέξη Τσίπρα βρίσκεται στη μέση μιας περίεργης πολιτικής διελκυστίνδας με αβέβαιο τέλος.

Ενδεικτικό του κλίματος είναι ότι την ώρα που στο Λουξεμβούργο ο Έλληνας υπουργός Οικονομικών Ευκλείδης Τσακαλώτος μαζί με τον επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας Κλάους Ρέγκλινγκ (του τυπικά αρμόδιου να αποφασίσει για το χρέος), σύμφωνα με κύκλους του υπουργείου Οικονομικών, συζητούσαν και για το χρέος ειδικά για την πρόοδο των βραχυπρόθεσμων μέτρων και τη διαδικασία συζήτησης των μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων μέτρων, ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε στο Βερολίνο δήλωνε στο Reuters ότι «τα επιτόκια και οι πληρωμές δόσεων δεν είναι το πρόβλημα για την Ελλάδα», προσθέτοντας ότι «το ΔΝΤ πρέπει και θα παραμείνει ενεργό».

Ο Σόϊμπλε πιέζεται στο εσωτερικό του κόμματός του να εξασφαλίσει τη συμμετοχή του ΔΝΤ στο πρόγραμμα, δεν είναι διατεθειμένος, ωστόσο, να υποχωρήσει στο συμβολικό γι αυτόν ζήτημα του χρέους και επιμένει να παραπέμπει στην μετεκλογικές γερμανικές καλένδες (2017) το θέμα, θεωρώντας πως μια τέτοια συζήτηση πρέπει να γίνει μόνο εάν η Ελλάδα έχει αισίως ολοκληρώσει το πρόγραμμα το 2018.

Υπό αυτές τις συνθήκες η κυβέρνηση προσέρχεται στο σημερινό EuroWorking Group (EWG), προκειμένου να ενημερώσει τους συνεργάτες των υπουργών Οικονομικών της Ευρωζώνης για την πορεία υλοποίησης των προαπαιτούμενων της πρώτης αξιολόγησης.

Αποτέλεσμα εικόνας για Σόϊμπλε Τσακαλώτος Λαγκάρντ

Κυβερνητικές πηγές εκτιμούν ότι η πρώτη αξιολόγηση πρακτικά έχει ολοκληρωθεί έστω και αν απομένουν ακόμα τρία προαπαιτούμενα για να κλείσει η λίστα των δεκαπέντε που προβλέπει η συμφωνία για την υποδόση των 2,8 δισ. ευρώ.

Στόχος είναι σήμερα το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης να έχει πλήρη εικόνα των προθέσεων των δανειστών, αλλά και να μάθει τις προθέσεις των δανειστών μετά τη δημοσιοποίηση του σημειώματος της κυρίας Βελκουλέσκου, εν όψει της έκθεσης του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου από τα συμπεράσματα της οποίας θα κριθεί αν τελικώς το Ταμείο συμμετάσχει και χρηματοδοτικά στο τρίτο πρόγραμμα.

Άλλωστε σύμφωνα με τον κ. Τσκαλώτο αυτή την περίοδο βρίσκεται σε εξέλιξη η συζήτηση για τα μέτρα βραχυπρόθεσμου χαρακτήρα ενώ για τα μεσοπρόθεσμου και μακροπρόθεσμου χαρακτήρα επανέλαβε ότι το ΔΝΤ αναμένει να προσδιοριστούν πριν από το τέλος του 2016 - παρ' όλο που θα υλοποιηθούν μετά το 2018.

Ερωτηθείς σχετικά με τις ιδιωτικοποιήσεις, ο Έλληνας υπουργός αναφέρθηκε στο νέο Ταμείο, το οποίο όπως εξήγησε, δεν έχει μοναδικό στόχο τις αποκρατικοποιήσεις, αλλά κυρίως την καλύτερη αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας. Όπως είπε, πρόκειται για μια ευκαιρία να αναδιαρθρώσει και οργανώσει το κράτος την περιουσία του προς όφελος των πολιτών.

Σημείωσε δε, ότι σε συνέχεια της συμφωνίας με τους Θεσμούς για τα μέλη του Εποπτικού Συμβουλίου (ο διορισμός των οποίων αποτελούσε προαπαιτούμενο της τρέχουσας αξιολόγησης) θα πρέπει στο πλαίσιο της δεύτερης αξιολόγησης, να διοριστεί από τα εν λόγω μέλη το Διοικητικό Συμβούλιο (5 ως 7 άτομα) ώστε να είναι πλήρως λειτουργικό την 1η Ιανουαρίου του 2017.

Οι κ. κ. Τσακαλώτος και Ρέγκλινγκ θα συνεχίσουν τις επαφές καθώς την επόμενη εβδομάδα πρόκειται να παραβρεθούν στη συνεδρίαση του ΔΝΤ στην Ουάσιγκτον, ενώ μια εβδομάδα μετά θα ξαναβρεθούν στη συνεδρίαση του Eurogroup στο Λουξεμβούργο.

Διαβάστε...

Η έκθεση του ΔΝΤ: Τι ζητά για συντάξεις, μισθούς, φορολογία επιχειρήσεων και χρέος

Ήγγικεν η κρίσιμη ώρα να αξιολογηθεί ουσιαστικά με τρόπο κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό εάν η Αθήνα πρέπει ή όχι να συναινέσει στην ουσιαστική συμμετοχή ή όχι του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στο πρόγραμμα. Ως γνωστόν, η Ν.Δ αλλά και ως ένα βαθμό και η κυβέρνηση, συναινούντος και του επικεφαλής της ΤτΕ Γιάννη Στουρνάρα εφάπτονται με το Ταμείο ως προς την ανάγκη μικρότερων πρωτογενών πλεονασμάτων μετά το 2018. Ιδέα που απορρίπτει μετά βδελυγμίας ο Βόλφγκανγκ Σόϊμπλε και αρνείται προσώρας να συζητήσει και το κατεστημένο των Βρυξελλών. Η κυβέρνηση "φλερτάρει" με την ιδέα αυτή του Ταμείου, όπως και με την πίεση που αυτό ασκεί για την ελάφρυνση του χρέους.

Όμως κάθε νόμισμα έχει δύο όψεις. Την ώρα που το Ταμείο ζητά τα παραπάνω απαιτεί και περαιτέρω μείση των συντάξεων καθώς και μια σειρά μέτρων που καταργούν ότι απόμεινε από το κοινωνικό κράτος. Το ερώτημα τείνει να αναχθεί στο Αμλετικό "Να ζει κανείς ή να μην ζει" και κατά παράφραση να γίνει "Με το ΔΝΤ ή χωρίς το ΔΝΤ;".

Το ερώτημα δεν έχει εύκολη απάντηση αφού εάν διαβάσει κανείς της έκθεση- πρόταση της Ντέλιας Βελκουλέσκου μετά την ολοκλήρωση του ελέγχου της πορείας υλοποίησης του τρίτου μνημονίου, το ΔΝΤ εισηγείται αρκετά θετικά πράγματα, την ίδια ώρα που απαιτεί τη συνέχιση του κοινωνικού Αρμαγεδδώνα μέχρι τελικής πτώσεως...

Η έκθεση- βόμβα του ΔΝΤ

Επιπλέον μείωση των σημερινών συντάξεων, αλλά και νέα μείωση του αφορολόγητου "προτείνει" η επικεφαλής των τεχνικών κλιμακίων του ΔΝΤ Ντέλια Βελκουλέσκου σε σημερινή της τηλεδιάσκεψη με αφορμή την ολοκλήρωση του ελέγχου της Ελληνικής οικονομία στη βάση του άρθρου 4 του καταστατικού του Ταμείου στην Αθήνα και την σχετική έκθεση που δημοσίευσε.

Επιπλέον μείωση των σημερινών συντάξεων, αλλά και νέα μείωση του αφορολόγητου "προτείνει" η επικεφαλής των τεχνικών κλιμακίων του ΔΝΤ Ντέλια Βελκουλέσκου σε σημερινή της τηλεδιάσκεψη με αφορμή την ολοκλήρωση του ελέγχου της Ελληνικής οικονομία στη βάση του άρθρου 4 του καταστατικού του Ταμείου στην Αθήνα και την σχετική έκθεση που δημοσίευσε.

Αξίζει να σημειωθεί όμως πως το Ταμείο αναγνωρίζει ότι υπό το φως της εντυπωσιακής δημοσιονομικής εξυγίανσης που έχει συντελεστεί μέχρι σήμερα, δεν χρειάζεται περαιτέρω προσαρμογή. Εξάλλου, η επικεφαλής της αντιπροσωπείας του ΔΝΤ Ντέλια Βελκουλέσκου στη διάρκεια τηλεδιάσκεψης, απαντώντας σε ερωτήσεις εκτίμησε ότι η ελληνική οικονομία θα αρχίσει ν΄ανακάμπτει από την επόμενη χρονιά.


Η κυρία Βελκουλέσκου επέμεινε πάντως ότι παρά τη μεταρρύθμιση τα προβλήματα στο συνταξιοδοτικό παραμένουν, εκτιμώντας παράλληλα ότι πρέπει να μειωθεί ο φορολογικός συντελεστής ώστε να δημιουργηθεί περιθώριο για επενδύσεις και ανάπτυξη στην Ελλάδα, μέσα από μεγέθυνση της φορολογικής βάσης καθώς όπως είπε ένας στους δύο δεν πληρώνει φόρους.

Όπως είπε η διεύρυνση της φορολογικής βάσης θα επιτευχθεί και μέσω της μείωσης του αφορολόγητου αλλά και της κατάργησης των εξαιρέσεων που υπάρχουν για παράδειγμα για τους αυτοαπασχολούμενους.

VELCULESCU

Τάχθηκε υπέρ ρυθμίσεων στην πληρωμή φορολογικών υποχρεώσεων ανάλογα με τις πραγματικές όμως δυνατότητες και κατά περίπτωση και είπε ότι δεν προτείνει οριζόντιες ρυθμίσεις σε ερώτημα για τις 100 δόσεις.

Αναφορικά με τις αποφάσεις για το χρέος από το Eurogroup είπε ότι είναι καλοδεχούμενες, δείχνουν ότι οι εκπρόσωποι της ΕΕ επιθυμούν μία σειρά από μέτρα για την Ελλάδα.

Ωστόσο εξέφρασε τις επιφυλάξεις της καθώς όπως εξήγησε κάποια από τα μέτρα είναι μετρήσιμα, και αλλά δεν είναι επαρκώς υπολογισμένα και έχουν ασάφειες. Και γι αυτό, επισήμανε, συνεχίζουμε τις συζητήσεις γιατί θέλουμε να διασφαλιστεί ότι θα υπάρχει βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους.

Ξεκαθάρισε ωστόσο ότι η ελάφρυνση του χρέους είναι αναγκαία για να ανακτήσει την επαφή η Ελλάδα με τις αγορές.

Είπε ότι η Ευρώπη έχει κάνει πολλά για την Ελλάδα με το πρόγραμμα αλλά πρέπει τώρα να παράσχει βοήθεια και με πρόσθετη μείωση χρέους. Εκτίμησε ότι η επιστροφή στην ανάπτυξη θα έρθει το 2017.

Ταυτόχρονα ζήτησε επιτάχυνση των παρεμβάσεων στα κόκκινα δάνεια, αλλά και κατάργηση των κεφαλαιακών ελέγχων το συντομότερο δυνατό, μέσα από ένα πλέγμα οροσήμων που θα είναι συνάρτηση της βελτίωσης στο οικονομικό κλίμα και της υλοποίησης των μεταρρυθμίσεων.

Έθεσε θέμα όχι τόσο μείωσης των μισθών για να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα αλλά άλλων πλευρών του κόστους εργασίας που δεν έχουν βελτιωθεί ανάλογα και που θα πρέπει να επιταχυνθούν.

Από την πλευρά του ο υπουργός Οικονομικών Ευκλείδης Τσακαλώτος με αφορμή την ολοκλήρωση των επαφών της κυβέρνησης με το κλιμάκιο του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου αναφορικά με την κατάρτιση της έκθεσης για την ελληνική οικονομία, βάσει του άρθρου 4 του καταστατικού του, σχετικά με το περιεχόμενο του προκαταρκτικού πορίσματος:

Διαβάστε το σημείωμα της Ντέλιας Βελκουλέσκου με τις θέσεις του Ταμείου

1. Η Ελλάδα έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο στην άμβλυνση
των μακροοικονομικών ανισορροπιών της, όμως η ανάπτυξη δεν έχει επιτευχθεί
ακόμη και οι κίνδυνοι είναι μεγάλοι. Τα τελευταία έξι χρόνια, η Ελλάδα έχει καταφέρει να
μειώσει τα ελλείμματα του πρωτογενούς δημοσιονομικού ισοζυγίου και του ισοζυγίου
τρεχουσών συναλλαγών από διψήφιους αριθμούς σχεδόν σε μηδενικά επίπεδα. Αυτή είναι
μια εντυπωσιακή προσαρμογή για μια χώρα που ανήκει σε μια νομισματική ένωση όπου οι
μοχλεύσεις πολιτικής είναι περιορισμένες. Η αρχική δημοσιονομική προσαρμογή
βασίζονταν σε σημαντικές μεταρρυθμίσεις. Όμως, βασίζεται ολοένα και περισσότερο σε
μεμονωμένες πολιτικές και σε πολιτικές ad hoc που δεν είναι βιώσιμες, γεγονός που
έχει αρνητικές επιπτώσεις στην αξιοπιστία των σχετικών πολιτικών.
Οι επαναλαμβανόμενες πολιτικές κρίσεις και οι κλονισμοί στην εμπιστοσύνη σχετικά με την
αδυναμία διατήρησης της μεταρρυθμιστικής προσπάθειας είχε μεγάλο κοινωνικό κόστος,
με μείωση της παραγωγικής απόδοσης κατά 25 τοις εκατό η οποία βρίσκεται ακόμη σε
στασιμότητα, και με ποσοστά ανεργίας και φτώχειας που παραμένουν κατά πολύ
υψηλότερα από τα επίπεδα πριν από την κρίση. Κοιτάζοντας προς τα εμπρός, οι
προοπτικές ανάπτυξης παραμένουν ασθενικές και υπόκεινται σε υψηλούς καθοδικούς
κινδύνους, ενώ η ανεργία αναμένεται να παραμείνει σε διψήφια ποσοστά μέχρι τα μέσα
του αιώνα.
2. Η Ελλάδα πρέπει να επιδιώξει βαθιές μεταρρυθμίσεις σε ζωτικούς τομείς ώστε να
ενισχύσει την ανθεκτικότητα της οικονομίας και να ευημερήσει μέσα στη
νομισματική ένωση χωρίς μακροπρόθεσμη υποστήριξη από τους Ευρωπαίους
εταίρους της. Στο πλαίσιο του νέου προγράμματος προσαρμογής της, οι Αρχές έθεσαν τα
θεμέλια για να στυλώσουν τα δημόσια οικονομικά και για να ενισχύσουν την ανάπτυξη.
Όμως, απαιτείται ακόμη σημαντική εμβάθυνση και επιτάχυνση των ρυθμών εφαρμογής
των μεταρρυθμίσεων για την αντιμετώπιση των τεσσάρων σημαντικών διαρθρωτικών
προβλημάτων που εμποδίζουν την ανάκαμψη και που ενέχουν σημαντικούς κινδύνους για
τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη:
(i) η ευάλωτη δομή των δημόσιων οικονομικών που προκύπτει από
οικονομικά δυσβάστακτες συνταξιοδοτικές δαπάνες οι οποίες χρηματοδοτούνται από
υψηλούς φορολογικούς συντελεστές σε περιορισμένες φορολογικές βάσεις, και από
μια επιδείνωση στην κουλτούρα πραγματοποίησης πληρωμών, (ii)
προβληματικοί ισολογισμοί τραπεζών και του ιδιωτικού τομέα, (iii) διάχυτα διαρθρωτικά
εμπόδια για επενδύσεις και ανάπτυξη, (iv) ένα δημόσιο χρέος που παραμένει μη
βιώσιμο παρά τη μεγάλη ελάφρυνση του χρέους που έχει γίνει. Για την
αποφασιστική αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, είναι ουσιαστικής σημασίας να
επιτευχθεί ένα καλύτερο και πιο ασφαλές βιοτικό επίπεδο.
3. Όσον αφορά τη δημοσιονομική πολιτική, η δομή του προϋπολογισμού πρέπει να
βελτιωθεί με μια εξισορρόπηση του μίγματος πολιτικών, προς πολιτικές που είναι
πιο φιλικές προς την ανάπτυξη. Υπό το φως της εντυπωσιακής δημοσιονομικής
εξυγίανσης μέχρι σήμερα – ιδιαίτερα με το πλέον πρόσφατο δημοσιονομικό πακέτο που
ψηφίστηκε στο διάστημα 2015-2016 – η Ελλάδα δεν χρειάζεται περαιτέρω προσαρμογή
για την επίτευξη και τη διατήρηση άνευ προηγουμένου πρωτογενών πλεονασμάτων, τα
οποία δεν θα ήταν μόνο επιβλαβή για την ανάπτυξη, αλλά και τα οποία είναι δύσκολο να
διατηρηθούν ενόψει των πιθανών πιέσεων λόγω της επίμονα υψηλής ανεργίας. Όμως, η
σύνθεση της προσαρμογής, η οποία βασίστηκε στην αύξηση της φορολογίας σε
περιορισμένες φορολογικές βάσεις, προσθέτει σημαντικούς κινδύνους στον
προϋπολογισμό και αποθαρρύνει τις επενδύσεις και την απασχόληση. Οι δαπάνες
παραμένουν υπέρμετρα εστιασμένες σε δυσβάσταχτα υψηλές συντάξεις που παρέχονται
στους υπάρχοντες συνταξιούχους, γεγονός που αποκλείει τις απαραίτητες κοινωνικές
δαπάνες για την προστασία των ευάλωτων ομάδων, συμπεριλαμβανομένων και των
ανέργων. Επίσης, ουσιαστικές δημόσιες υπηρεσίες έχουν υποστεί μεγάλες περικοπές,
γεγονός που αποδεικνύεται από την έλλειψη συρίγγων στα νοσοκομεία και την
ακινητοποίηση δημόσιων λεωφορείων λόγω έλλειψης ανταλλακτικών. Είναι λοιπόν
ουσιαστικής σημασίας να υπάρξει μια δημοσιονομικά-ουδέτερη εξισορρόπηση
πολιτικών μεσοπρόθεσμα με χαμηλότερες συντάξεις και με μια πιο δίκαιη κατανομή
του φορολογικού βάρους, ώστε ο δημόσιο τομέας να μπορέσει να παράσχει
επαρκείς υπηρεσίες και κοινωνική βοήθεια σε ευάλωτες ομάδες, με την παράλληλη
δημιουργία των συνθηκών για επενδύσεις και ανάπτυξη. Συμπληρωματικές
μεταρρυθμίσεις που είναι σε εξέλιξη για τον εκσυγχρονισμό της δημόσιας διοίκησης και την
διαχείριση των δημόσιων οικονομικών, χρειάζεται να συνεχιστούν με αποφασιστικότητα.
Στο μέλλον, οι προσπάθειες πρέπει να επικεντρωθούν σε δύο σημαντικούς τομείς:
* Κοινωνικές δαπάνες: Οι πρόσφατες μεταρρυθμίσεις στο συνταξιοδοτικό έχουν σαν στόχο
να περικόψουν τις δαπάνες κατά 1% του ΑΕΠ σε μεσοπρόθεσμη βάση. Αυτό είναι ένα
καλοδεχούμενο και σίγουρα ένα δύσκολο πολιτικά μέτρο στις τρέχουσες συνθήκες. Όμως,
δεν έχει την έκταση που χρειάζεται επειδή το έλλειμα του συνταξιοδοτικού συστήματος
βρίσκεται στο μη βιώσιμο επίπεδο του περίπου 10 τοις εκατό του ΑΕΠ (σε σύγκριση με τον
μέσο όρο του 2½ τοις εκατό στη ζώνη του ευρώ). Το μέγεθος του προβλήματος είναι τέτοιο
που η τρέχουσα πολιτική, που κυρίως προστατεύει τους υπάρχοντες συνταξιούχους ενώ
βασίζεται σε υψηλότερους φορολογικούς συντελεστές και σε χαμηλότερες αναμενόμενες
συντάξεις για τους σημερινούς εργαζόμενους, δεν συνάδει με τη βιώσιμη ανάπτυξη και θα
καταστεί μη βιώσιμη για λόγους ισότητας μεταξύ των γενεών. Προκειμένου να
δημιουργηθεί χώρος για απαραίτητες κοινωνικές δαπάνες που θα προστατεύουν
τις ευάλωτες ομάδες και θα παρέχουν απαραίτητες δημόσιες υπηρεσίες, , είναι απαραίτητη
μια περαιτέρω μείωση των τρεχουσών συντάξεων, και αυτό μπορεί να γίνει με
το ξεπάγωμα των σημερινών συντάξεων και με την εφαρμογή του νέου
μαθηματικού τύπου για τις παροχές. Πρέπει να αποφευχθούν οι περαιτέρω οριζόντιες
διακριτικές περικοπές δαπανών, είτε αυτόματες, είτε όχι, γιατί δεν βοηθούν την ανάπτυξη
και δεν είναι βιώσιμες.
* Φορολογικές πολιτικές: Η νέα μεταρρύθμιση στη φορολογία του εισοδήματος βοήθησε
στην εναρμόνιση των φορολογικών συντελεστών και δημιούργησε περαιτέρω
δημοσιονομικές εξοικονομήσεις, ενώ η μεταρρύθμιση στον ΦΠΑ απλοποίησε το σύστημα.
Όμως, οι μεταρρυθμίσεις βασίζονται κατά πολύ στην αύξηση των φορολογικών
συντελεστών, η οποία δημιουργεί αντικίνητρα στην
εργασία στην επίσημη οικονομία. Επιπλέον, η μεταρρύθμιση στη φορολογία του
εισοδήματος δεν έχει αντιμετωπίσει τις πολύ γενναιόδωρες φορολογικές απαλλαγές στην
Ελλάδα, οι οποίες επιτρέπουν πάνω από τους μισούς μισθωτούς να εξαιρούνται από τη
φορολογία του εισοδήματος (σε σύγκριση με το 8 τοις εκατό της Ευρωζώνης). Αυτές οι
εξαιρετικά γενναιόδωρες απαλλαγές για τη μεσαία τάξη δύσκολα δικαιολογούνται με
επιχειρήματα κοινωνικής δικαιοσύνης γιατί δεν παρέχουν τα έσοδα που απαιτούνται για
την προστασία των πλέον ευάλωτων με παροχές πρόνοιας και ανεργίας που είναι
συνηθισμένες σε άλλες χώρες της Ευρώπης. Στο πλαίσιο αυτό, οι Αρχές πρέπει να
μειώσουν τους φορολογικούς συντελεστές (και τους συντελεστές των ασφαλιστικών
εισφορών), να μειώσουν τις γενναιόδωρες απαλλαγές στη φορολογία του εισοδήματος, και
να εξαλείψουν τις υπόλοιπες φορολογικές απαλλαγές που ωφελούν τους πλουσίους. Αυτή
η πολιτική μπορεί να έχει σαν τελικό αποτέλεσμα την πιο δίκαιη κατανομή των
φορολογικών βαρών.
4. Για τη στήριξη της στρατηγικής δημοσιονομικής εξισορρόπησης, οι Αρχές πρέπει
να στείλουν ένα ισχυρό μήνυμα ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να ανέχεται τη
φοροδιαφυγή /εισφοροδιαφυγή. Η πολιτική της επαναλαμβανόμενης αύξησης των ήδη
υψηλών φορολογικών συντελεστών έχει δημιουργήσει μια πληθώρα προγραμμάτων
τμηματικών και αναβαλλόμενων καταβολών (έχουν δρομολογηθεί πάνω από 60 σχετικά
προγράμματα στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης από το 2001). Η συχνότητά τους και
η αδυναμία εφαρμογής τους δείχνουν ότι αναπόφευκτα θεωρούνται σαν ντε φάκτο
συγχώρεση φορολογικών χρεών. Αυτό φαίνεται στην πολύ γρήγορη συσσώρευση
φορολογικών και ασφαλιστικών οφειλών (70 τοις εκατό του ΑΕΠ, το υψηλότερο ποσοστό
στην Ευρωζώνη, που οφείλονται από τους μισούς φορολογούμενους). Είναι
επίσης αποτέλεσμα της φθίνουσας πορείας των ποσοστών στις φορολογικές εισπράξεις
(το ποσοστό των ετήσιων προσδιορισμών φόρου που εισπράττεται), οι οποίες έχουν πέσει
χαμηλότερα από ένα ήδη χαμηλό επίπεδο περίπου 75 τοις εκατό που ήταν 2010, σε
λιγότερο από 50 τοις εκατό σήμερα, παρά την άνευ προηγουμένου διεθνή τεχνική βοήθεια.
Η φοροδιαφυγή των πλουσίων και των αυτοαπασχολούμενων και μια αναποτελεσματική
και πολιτικοποιημένη φορολογική διοίκηση έχουν συνεισφέρει στο πρόβλημα, ασκώντας
περιττές πιέσεις στον προϋπολογισμό και οδηγώντας σε μια άνιση κατανομή των
φορολογικών βαρών. Είναι λοιπόν ζωτικής σημασίας οι Αρχές να απέχουν από το να
υιοθετούν περαιτέρω προγράμματα τμηματικών πληρωμών. Αντ’ αυτού, πρέπει να
δρομολογήσουν ειδικές και διατηρήσιμες αναδιαρθρωτικές λύσεις για βιώσιμους οφειλέτες
σύμφωνα με τις δυνατότητές τους για την καταβολή πληρωμών, να επικεντρώσουν τους
ελέγχους σε μεγάλους φορολογούμενους και σε φορολογούμενους υψηλού πλούτου, και
να συνεχίσουν να ενισχύσουν τη χρήση εργαλείων επιβολής εναντίον εκείνων που
μπορούν να πληρώσουν αλλά δεν το κάνουν. Η υλοποίηση του
προσφάτως νομοθετημένου ανεξάρτητου φορέα εσόδων, ο οποίος είναι πλήρως
προστατευμένος από πολιτικές επιρροές, θα είναι ζωτικής σημασίας στην προσπάθεια
αυτή.
5. Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια πρέπει να μειωθούν δραστικά ώστε
να δημιουργηθούν οι συνθήκες για την επανάληψη χορήγησης πίστωσης
στην οικονομία. Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια αποτελούν πλέον σχεδόν το 50%
των συνολικών δανείων, που είναι το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό στην ευρωζώνη. Αυτό
δεν αντανακλά μόνο τις επιπτώσεις της οικονομικής δυσπραγίας στη δυνατότητα των
ανθρώπων και των επιχειρήσεων να κάνουν πληρωμές, αντανακλά επίσης μια αδύναμη
κουλτούρα πραγματοποίησης πληρωμών. Η παραδοχή ότι οι τράπεζες μπορούν να
ξεπεράσουν το πρόβλημα των μη εξυπηρετούμενων δανείων δεν ευσταθεί, επειδή σε
τελευταία ανάλυση η ανάπτυξη βασίζεται στη χορήγηση δανείων σε δυναμικές
επιχειρήσεις, πράγμα που περιορίζεται αν, αντ’ αυτού, οι τράπεζες στηρίζουν μη
παραγωγικές και υπερχρεωμένες επιχειρήσεις. Είναι λοιπόν ζωτικής σημασίας να
δρομολογηθούν πολιτικές που στηρίζουν ένα γρήγορο καθάρισμα των τραπεζικών
ισολογισμών, ώστε να επιτευχθεί μια επιτυχής ανάκαμψη. Αυτό απαιτεί την επέκταση
πρόσφατων προσπαθειών για την περαιτέρω ενίσχυση και την πλήρη εφαρμογή νομικών
μέσων για την αναδιάρθρωση χρεών για την αποκατάσταση της κουλτούρας
πραγματοποίησης πληρωμών, και για την παροχή κινήτρων για δανειζόμενους και
πιστωτές ώστε να δοθεί λύση στα μη εξυπηρετούμενα δάνεια. Οι εποπτικές Αρχές πρέπει
επίσης να συνεχίσουν να ενισχύουν τα κίνητρα στις τράπεζες ώστε να θέσουν φιλόδοξους
στόχους για τη μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων και για να υλοποιούν
στρατηγικές που δίνουν προτεραιότητα σε βιώσιμα μέτρα αναδιάρθρωσης και στην
πώληση μη εξυπηρετούμενων δανείων. Η εξασφάλιση επαρκούς τραπεζικού κεφαλαίου
είναι σημαντικής σημασίας ώστε να επιτραπεί η γρήγορη μείωση των
μη εξυπηρετούμενων δανείων, ακόμη και με κάποιο κόστος.
6. Ταυτόχρονα, οι συνθήκες καταβολής πληρωμών πρέπει να εξομαλυνθούν και
πρέπει να ενισχυθεί η τραπεζική διακυβέρνηση. Οι περιορισμοί στις πληρωμές και οι
κεφαλαιακοί έλεγχοι παραμένουν σε ισχύ θέτοντας εμπόδια στη δημιουργία εμπιστοσύνης
και στην επιστροφή της ρευστότητας που είναι τόσο αναγκαία για την οικονομία. Οι Αρχές
πρέπει να ελαφρύνουν τους ελέγχους γρήγορα και προβλέψιμα – χρησιμοποιώντας έναν
οδικό χάρτη που βασίζεται σε ορόσημα- με την παράλληλη διατήρηση
της χρηματοοικονομικής σταθερότητας. Επιπρόσθετα, επιμένουσες
ανησυχίες διακυβέρνησης που σχετίζονται με την μακρά παράδοση των στενών
σχέσεων μεταξύ τραπεζών, κράτους και ισχυρών συμφερόντων, δημιουργούν
μια αναποτελεσματική κατανομή πόρων σε πρόσωπα που είναι καλά
διασυνδεδεμένα αλλά μη παραγωγικά. Οι Αρχές πρέπει να επανεξετάσουν τα πρόσφατα
νομοθετικά μέτρα για την ενίσχυση της διακυβέρνησης αποκόπτοντας τους δεσμούς
μεταξύ τραπεζών και του πολιτικού συστήματος σε συστημικές και μη
συστημικές τράπεζες, και βελτιώνοντας τα πρότυπα για τη διοίκηση των
τραπεζών εκμεταλλευόμενες τη διεθνή εμπειρία. Αν αναμένεται ότι οι δημόσιες
αναπτυξιακές τράπεζες θα δημιουργήσουν ανάπτυξη από μόνες τους αυτό μπορεί να
οδηγήσει στην αναποτελεσματική κατανομή πόρων και τελικά σε υψηλό κόστος για
τους φορολογούμενους.
7. Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις πρέπει να επιταχυνθούν και να προωθήσουν την
ανταγωνιστικότητα και την ανάπτυξη. Παρά τις διαδοχικές προσπάθειες για την
αντιμετώπιση των ασθενών θεσμών της, η Ελλάδα δεν έχει καταφέρει να ανακτήσει την
ανταγωνιστικότητά της και η αύξηση της παραγωγικότητας της βρίσκεται ανάμεσα στις
χαμηλότερες στην ευρωζώνη, οι επενδύσεις έχουν μειωθεί σχεδόν κατά 60 τοις εκατό, και
οι εξαγωγές είναι μειωμένες σε σύγκριση με άλλες σχετικές χώρες. Οι μεταρρυθμίσεις του
2011 στην αγορά εργασίας, στις συλλογικές διαπραγματεύσεις και τον κατώτατο μισθό
ήταν σημαντικά βήματα μπροστά όπως και φαίνεται στην επακόλουθη
και αξιοσημείωτη βελτίωση του εργατικού κόστους. Όμως, λόγω της μη εφαρμογής
των μεταρρυθμίσεων στην αγορά των προϊόντων, το βάρος της προσαρμογής
έπεσε κυρίως στους μισθωτούς. Η αντίσταση στις μεταρρυθμίσεις στην αγορά
εργασίας είναι λοιπόν κατανοητή. Όμως, θα ήταν σφάλμα να συμπεράνουμε ότι
οι μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας πρέπει να αντιστραφούν γιατί αυτό θα έθετε σε
κίνδυνο τα δυνητικά οφέλη για τις επενδύσεις και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης.
Αντ’ αυτού, οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να συμπληρωθούν με πιο φιλόδοξες προσπάθειες
για την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων που είναι σε εξέλιξη για το πλήρες άνοιγμα των
υπόλοιπων κλειστών επαγγελμάτων, για τη δημιουργία ανταγωνισμού, και τη διευκόλυνση
παροχής αδειών για επενδύσεις και για ιδιωτικοποιήσεις, καθώς και με μέτρα για την
ευθυγράμμιση των πλαισίων της Ελλάδας για τις συλλογικές απολύσεις και την συλλογική
δράση με διεθνείς βέλτιστες πρακτικές.
8. Ακόμη και με την πλήρη εφαρμογή αυτού του απαιτητικού προγράμματος
πολιτικών, η Ελλάδα χρειάζεται σημαντική ελάφρυνση του χρέους που βασίζεται σε
αξιόπιστους δημοσιονομικούς και αναπτυξιακούς στόχους. Παρά την πολύ
γενναιόδωρη ελάφρυνση του χρέους από ιδιωτικούς και δημόσιους πιστωτές, το χρέος
συνέχισε να αυξάνεται φτάνοντας σε μη βιώσιμα όρια. Αυτό αντανακλά τις σημαντικές
ελλείψεις ανάμεσα στα οικονομικά αποτελέσματα και τους φιλόδοξους στόχους της
Ελλάδας στα προηγούμενα προγράμματα προσαρμογής της. Οι τρέχοντες στόχοι των
Αρχών παραμένουν μη ρεαλιστικοί γιατί υποθέτουν ότι η Ελλάδα θα πετύχει και θα
διατηρήσει πρωτογενή πλεονάσματα της τάξης του 3½ τοις εκατό του ΑΕΠ για πολλές
δεκαετίες -παρά τα διψήφια ποσοστά ανεργίας μέχρι τα μέσα του αιώνα- και ότι
ταυτόχρονα θα πετύχει υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Στο πλαίσιο αυτό, δεν μπορεί να
υποτεθεί ότι η Ελλάδα απλά θα ξεπεράσει το πρόβλημα του χρέους της. Για να
αποκατασταθεί η βιωσιμότητα, θα απαιτηθεί περαιτέρω ελάφρυνση του χρέους, η οποία
είναι κατά πολύ μεγαλύτερη από αυτήν που εξετάζεται, και η οποία πρέπει να
υπολογιστεί βάσει ρεαλιστικών παραδοχών σχετικά με την ικανότητα της Ελλάδας
να δημιουργήσει βιώσιμα πλεονάσματα και μακροπρόθεσμη ανάπτυξη.
9. Η Ελλάδα βρίσκεται σε σταυροδρόμι και χρειάζονται πιο τολμηρές προσπάθειες
για την αντιμετώπιση των υπόλοιπων σημαντικών προκλήσεων.
Αναμφίβολα, η Ελλάδα έχει κάνει τεράστιες θυσίες για να βρεθεί στη θέση που βρίσκεται
σήμερα. Όμως, τα σημαντικά επιτεύγματα στον ισοσκελισμό του προϋπολογισμού, στο
κλείσιμο του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, και στη βελτίωση της
ευελιξίας της αγοράς εργασίας έχουν στοιχίσει πολύ στην κοινωνία και έχουν δοκιμάσει τις
αντοχές της. Η πρόσφατη ανθρωπιστική πρόκληση από τη ροή των προσφύγων στην
Ευρώπη έχει επιδεινώσει το βάρος του Ελληνικού λαού. Αυτό απαιτεί την πλήρη
υποστήριξη της Ελλάδας από τους Ευρωπαίους εταίρους της. Αν και η Ευρώπη έχει ήδη
επιδείξει την υποστήριξη προς την Ελλάδα παρέχοντάς την τον απαραίτητο χρόνο
προσαρμογής, η περαιτέρω ελάφρυνση του χρέους παραμένει ουσιαστικής σημασίας. Η
Ελλάδα, από τη δική της πλευρά, πρέπει να αδράξει την ευκαιρία για να σημειώσει
σταθερή αλλά αποφασιστική πρόοδο στην αντιμετώπιση των υπόλοιπων προκλήσεων
της.

Διαβάστε...

Ο κίνδυνος αδιεξόδου στο θέμα του χρέους και ο ρόλος του ΔΝΤ

Γράφει ο Μιχάλης Ιγνατίου

Η κυβέρνηση του Αλέξη Τσίπρα έχει εναποθέσει τις ελπίδες της για την ελάφρυνση του χρέους στις διαπραγματεύσεις που ελπίζει ότι θα πραγματοποιηθούν στη διάρκεια της ετήσιας Συνόδου του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας, στην Ουάσιγκτον, από τις 7 μέχρι τις 9 Οκτωβρίου. Εκείνο το διήμερο, η αφρόκρεμα της παγκόσμιας οικονομικής ελίτ θα συρρεύσει στην αμερικανική πρωτεύουσα, όπου αναμένεται να διεξαχθούν συζητήσεις για την παγκόσμια οικονομία, με αντικείμενο την ανάπτυξη και το συγύρισμα των οικονομικών των χωρών.

Διαβάστε...

Έμμεση πίεση Ντράγκι για το ελληνικό χρέος

Αποσαφηνίσεις από τις χώρες της ευρωζώνης για την βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους αναμένει η ΕΚΤ, προκειμένου να αποφασίσει εάν θα συμπεριλάβει την Ελλάδα στο πρόγραμμα της για την αγορά ομολόγων, διευκρίνισε ο Μάριο Ντράγκι απαντώντας σε σχετική γραπτή ερώτηση του Δημήτρη Παπαδημούλη.

Διαβάστε...

Die Welt: Κάντε το όπως οι Ιάπωνες για το χρέος ευρωπαϊκών κρατών

"Ιαπωνικό μοντέλο" για την απομείωση των μεγάλων δημοσίων χρεών που σωρεύουν αρκετά ευρωπαϊκά κράτη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, πιθανολογεί η γερμανική Die Welt, με αφορμή τον τρόπο με τον οποίο οι ιαπωνικές τράπεζες αντιμετωπίζουν το μεγαλύτερο χρέος του πλανήτη.

Διαβάστε...

Λονδίνο 1953, μια συμφωνία που η Γερμανία προτιμά να ξεχνάει...

«Η Ευρώπη οφείλει να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων, να στρέψει το βλέμμα της στο μέλλον, συνυπογράφοντας ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο που θα διασφαλίζει την ευημερία των λαών της» αναφέρει ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας σε ανάρτηση στο Facebook, με αφορμή τη συμπλήρωση 63 χρόνων από τη συμφωνία του Λονδίνου.

Διαβάστε...